Relict van de maand juli: Kinderwagenfabriek Torck in Deinze

maandag 10 augustus 2015

Inventariseren en beschermen is selecteren. Met objectiviteit en ervaring afwegen welke constructie we een erfgoedlabel geven.

Maar af en toe verliezen we ons hart. Omdat het zo mooi is. Of zo raar. Omdat het verhaal erachter ons treft. Of omdat het zo zwijgt. Omdat het zo goed gerestaureerd is. Of omdat het er niet meer is of dreigt te verdwijnen. Elke maand zet een collega een inventarisitem in de kijker.

Kinderwagenfabriek Torck met opschrift

Deze maand stelt Julie Verhelst u de gebouwen van de voormalige Kinderwagenfabriek Torck te Deinze voor.

Hoe leerde je deze site kennen?

Het typerende straatbeeld van de Ommegangstraat met de grootschalige nijverheidsgebouwen, die vroeger gebruikt werden door speelgoedfabrikant Torck en het tegenoverliggend kapelletje, maken onlosmakelijk deel uit van mijn jeugdherinneringen. Mijn grootouders hadden tot begin jaren 1980 een fietsenwinkel in de Kortrijkstraat in het centrum van Deinze. Nadien verhuisden ze terug naar de Ommegangstraat naar een rijwoning met atelier. Na het overlijden van mijn pepe in 1982, bleef mijn meme er de rest van haar leven alleen wonen. Gedurende mijn hele kindertijd en jeugd passeerden we dus quasi dagelijks door deze straat op weg naar mijn meme, op weg naar school of winkels, en later richting het station om naar de universiteit te gaan. Nog tot op de dag van vandaag neem ik dagelijks deze route richting het station om naar mijn werk te pendelen…

De beeldbepalende industriële gebouwen fascineerden me al van kinds af. Toch was het pas later, voornamelijk toen mijn interesse voor geschiedenis en erfgoed toenam en toen ik vernam dat mijn pepe er nog werkzaam was geweest, dat ik de betekenis van de gebouwen echt naar waarde leerde schatten.

Waarom relict van de maand?

Kinderwagenfabriek Torck

Poster kinderwagens Torck

De voormalige fabrieksgebouwen van Torck staan symbool voor de rijke industriële geschiedenis van Deinze op het vlak van speelgoed en kinderwagens vanaf de late 19de eeuw en voornamelijk tijdens de 20ste eeuw. De firma werd in 1887 opgericht door Van Heuverswyn en Hebbelinck in functie van de fabricage van kinderwagens. Het bedrijf nam omstreeks 1907 haar intrek in de voormalige gebouwen van het Sint-Jozefinstituut in de Ommegangstraat. Na enkele overnames en naamsveranderingen, stond het bedrijf sinds 1927 gekend als de nv "Les Usines Torck". Het gamma breidde uit tot speelgoed, zoals de bekende trapauto’s, die vervaardigd werden in karton, hout en later in metaal. De firma groeide zo uit tot een bloeiend bedrijf dat ook internationale bekendheid verwierf. Door onder meer de opkomst van het veel goedkopere plastic, ging het bedrijf in 1971 failliet. De gebouwen werden nadien in gebruik genomen door de firma Speelgoed Beeusaert, gevestigd aan de Gentsesteenweg. Aan deze steenweg waren eveneens de bedrijfsgebouwen van speelgoedfabrikant Pericles gevestigd. Ook de firma Souplex was gehuisvest in de nabijheid van de steenweg, namelijk in de Bisschopstraat.

De voornaamste reden voor mij om dit relict naar voren te schuiven, is de leegstand van de site en haar onzekere toekomst. Enkele maanden geleden werd een stedenbouwkundige vergunning tot sloop in functie van een grote woon- en bedrijfssite geweigerd. Aan een opname in de vastgestelde Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed zijn een aantal rechtsgevolgen gekoppeld, onder meer een niet-bindend advies vanuit het Agentschap bij een sloopaanvraag. Toch is het steeds de vergunningverlenende overheid - in dit geval de gemeente - die de sloop- en bouwvergunningen evalueert en toetst aan diverse maatschappelijke en ruimtelijke aspecten. Zo bouwt de stad een eigen onroerend erfgoedbeleid uit. In dit geval werd de sloopvergunning geweigerd omwille van stedenbouwkundige redenen. De erfgoedwaarde van de bestaande site woog hier minder bij door, maar toch werd de historische waarde van het pand binnen de industriële geschiedenis van de stad bevestigd. De gebouwen zijn onlosmakelijk verbonden met het roerend en immaterieel erfgoed dat de culturele geschiedenis van Deinze bepaalt. Vanuit mijn liefde voor erfgoed zou ik het dan ook als een gemiste kans beschouwen als deze site zou verdwijnen. De historische bebouwing leent zich immers tot een zinvolle herbestemming die het karakter en de kwaliteiten van de historische architectuur herwaardeert, zonder hierbij hedendaagse stedelijke ontwikkelingen en moderne leefkwaliteit in de weg te staan.

Kapel in de Izegemstraat

Hoop voor de toekomst

Gelukkig is er sprake van een groeiend bewustzijn omtrent onroerend erfgoed in mijn thuisstad. Zo is er de belangrijke rol van de stedelijke Erfgoedcommissie die het stadsbestuur adviseert omtrent onroerend erfgoed en lokale geschiedenis, en zo het behoud van karaktervol erfgoed nastreeft. Ook zet ze volop in op registratie en inventarisatie, zoals onder meer een project rond kleine religieuze elementen, bijvoorbeeld kapellen. Met hun hulp kon vorig jaar een kapelletje aan de Izegemstraat, dat opgenomen is in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed van een nieuwe tekst worden voorzien. Het recente nieuws dat het kapelletje gerestaureerd wordt door vrijwilligers, toont aan dat ook burgers met een hart voor erfgoed het verschil kunnen maken…

Meer weten?

Een andere interessante speler in de erfgoedzorg in Deinze is de Erfgoedcel POLS, die zich richt op het roerend en immaterieel erfgoed van de Leie- en Scheldestreek. Lees meer over de industriële geschiedenis van deze streek in deze online publicatie.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.