Relict van de maand augustus: Gesloten havenloodsen

maandag 31 augustus 2015

Inventariseren en beschermen is selecteren. Met objectiviteit en ervaring afwegen welke constructie we een erfgoedlabel geven.

Maar af en toe verliezen we ons hart. Omdat het zo mooi is. Of zo raar. Omdat het verhaal erachter ons treft. Of omdat het zo zwijgt. Omdat het zo goed gerestaureerd is. Of omdat het er niet meer is of dreigt te verdwijnen. Elke maand zet een collega een inventarisitem in de kijker.

Deze maand stelt Julie Hendrickx, stagiaire bij Onroerend Erfgoed, de gesloten havenloodsen aan de Voorhavenlaan in Gent voor. Een pareltje industrieel erfgoed, die loodsen, mooi gepast in het Europees Jaar van het Industrieel en Technisch Erfgoed.

Gesloten havenloods Loods 20

Hoe leerde je deze site kennen?

Toen ik als kind met mijn familie naar Gent ging met de wagen, passeerden we steevast de Wiedauwkaai. Door de snelheidsbeperking van deze weg had ik vanop de achterbank steeds de kans om de boten in het kanaal te bekijken. Aan de overkant van het kanaal zag ik een vreemde combinatie van gebouwen, met woningen, bedrijfsgebouwen én de gesloten havenloodsen. Al wist ik toen nog niet dat deze constructies zo benoemd worden. Tot op de dag van vandaag glijdt mijn blik steevast naar deze intrigerende loodsen wanneer ik er langskom, vooral omdat deze de laatste jaren aan sterke veranderingen onderhevig zijn.

Dwarsgevel en doorsnede gesloten havenloodsen

Waarom relict van de maand?

De gesloten havenloodsen aan de Voorhavenlaan zijn sinds 1983 geïnventariseerd. Bovendien zijn deze sinds 20 november 1996 beschermde monumenten. Zowel loods 20 met de schippers- en brandweerpomp als de metalen structuren van loodsen 22 en 23, de treinsporen, kasseistenen en omheining met gietijzeren zuiltjes zijn beschermd omwille van hun industrieel-archeologische, architecturale en historische waarde. Na jaren van leegstand werd loods 22 omgetoverd tot een bedrijfs- en wooncomplex. Dit herbestemmingsproject slaagde erin de toegekende erfgoedwaarden van de monumenten te behouden en op respectvolle manier te combineren met de huidige woonnormen. Bijgevolg verdient dit relict een bijzondere vermelding. Des te meer omdat 2015 het Europees Jaar van het Industrieel en Technisch Erfgoed is.

Voorhavenlaan

De gesloten havenloodsen: van katoenloodsen tot woonlofts

De havenloodsen bevinden zich aan de Voorhavenkaai en Voorhavenlaan te Gent, een kade die ten oosten van de circa 1100 meter lange Voorhaven aangelegd werd in 1880-1886. Tussen 1885 en 1892 richtte men er zes loodsen op naar ontwerp van stadsingenieur Emile Braun, waarvan er vijf gesloten loodsen of pakhuizen waren en waar ruwe katoen in opgeslagen werd. De loodsen met twee bouwlagen, gelegen op ongeveer 10 meter van de kaaimuur, zijn elk 100 meter lang en 40 meter breed. In verschillende bronnen wordt beweerd dat de bovenstructuren van de meeste van deze loodsen gemaakt zijn uit door de Société J. Cockerill van Seraing gerecupereerd materiaal, dat aanvankelijk gebruikt werd voor de gebouwen op de Wereldtentoonstelling van 1885 in Antwerpen. Enkel loods 22 werd met zekerheid opgetrokken uit nieuw materiaal.

Gesloten havenloods Loods 22

Loods 20 werd gerestaureerd door Ro Berteloot en aanvankelijk herbestemd tot outlet factory, maar door omstandigheden werd hiervan afgezien, waardoor het monument er op dit moment verlaten bij staat. Locus Developments restaureerde loods 22 tussen 2008 en 2011 en creëerde er kantoorruimtes op het gelijkvloers en woonlofts op de eerste verdieping. Een groot deel van de kelder wordt uitgebouwd tot de grootste wijnkelder van Vlaanderen. Loods 23 krijgt in de nabije toekomst dezelfde gemengde functie. Ook de zones van voormalige loodsen 21 en 26, die integraal deel uitmaken van de Voorhaven, zijn op dit moment onderwerp van onderzoek. De stad Gent kwam met het idee om op deze terreinen een groen wijkplein en buurtpark te creëren.

De succesvolle evolutie van de gesloten havenloodsen met bijhorende erfgoedwaarden toont aan dat dit industrieel erfgoed een bijzondere vermelding verdient in de geschiedenis van Gent en Vlaanderen. Ben je benieuwd naar de loodsen, kan je tijdens Open Monumentendag een bezoek brengen aan loods 23.

  • BOGAERT C., LANCLUS K. & VERBEECK M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België. Architectuur. Deel 4nc stad Gent. 19de- en 20ste-eeuwse stadsuitbreiding, Bouwen door de eeuwen heen, Gent, 327-329.
  • DEMEY A. & VAN HOOYDONK E. 2011: Het rijke Gentse havenerfgoed: van herontdekking tot valorisatie. Studiedag 4 mei 2010, Gent.
  • DEVRIESE L. & BRYSSE A. 2012: Meulestede – Muide: de Voorhaven met haar 19de-eeuwse woonwijk, Heemkundig Nieuws 40.4, 30-32.
  • DE VUYST H., DE SCHEPPER J. & STEVENS K. 2005: Herbestemmen van industrieel erfgoed, M&L 24.1, 6-21.
  • S.N. 2013-2014: Fris in het Landschap / Stad Gent 2013: "Nieuwe Voorhaven, Gent", Beleid Publieke Ruimte 2013-2014, Gent, 144-147.
  • S.N. 1931: De Haven van Gent (1830-1930), Brussel (The International Publishing Corporation Ltd.).
  • VIAENE P. 2010: Het industrieel archeologisch patrimonium van de oude Gentse havendoken en erfgoedaspecten in het actieve Gentse havenlandschap, SIWE 45/46, 41-59.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.