Relict van de maand september: Elektriciteitscentrale Langerbrugge

dinsdag 29 september 2015

Inventariseren en beschermen is selecteren. Met objectiviteit en ervaring afwegen welke constructie we een erfgoedlabel geven.

Maar af en toe verliezen we ons hart. Omdat het zo mooi is. Of zo raar. Omdat het verhaal erachter ons treft. Of omdat het zo zwijgt. Omdat het zo goed gerestaureerd is. Of omdat het er niet meer is of dreigt te verdwijnen. Elke maand zet een collega een inventarisitem in de kijker.

Deze maand stelt Laura May, medewerker van de beschermingsdatabank, de elektriciteitscentrale van Langerbrugge voor.

Elektriciteitscentrale Langerbrugge aan zeekanaal Gent-Terneuzen

Gebouwen E. Dhuicque elektriciteitscentrale Langerbrugge

Elektriciteitsleidingen, transportbanden en schoorstenen

Telkens ik als kind op bezoek ging bij mijn grootouders – ze woonden toen in een voormalige personeelswoning van een verderop gelegen oliebedrijf – passeerden we met de wagen aan de elektriciteitscentrale van Langerbrugge. Vandaag blijven enkel de hoofdgebouwen bewaard, maar tot eind jaren 1990 en begin 2000 stond de site nog volgebouwd met constructies, transportbanden en gebouwen allerhande. De oudste gebouwen van de site werden door architect E. Dhuicque in 1913 in een decoratieve baksteenstijl ontworpen. Toch waren het niet deze aantrekkelijke bakstenen gebouwen die mijn aandacht trokken. Het waren de vele transportbanden en golfplaten constructies die me telkens weer betoverden. Als een metalen jungle waarin ik, althans in gedachten, kon verdwalen.

Mijn droomhuis

Het hoogtepunt was voor mijn tienjarige ik niet de imposante fabrieksschoorsteen – de grootste van België – maar een wat verderop gelegen constructie bestaande uit een bakstenen 'huisje' op metershoge metalen vakwerkkolommen. Een lange, oplopende transportband met golfplaten behuizing verbond het huisje met de begane grond. Ik plande er later, als ik groot was, te gaan wonen. Trots vertelde ik aan mijn ouders dat ik dan, als ik thuiskwam van het werk, met de transportband naar mijn huis kon gaan. Hoe cool was dat.

Huisje elektriciteitscentrale Langerbrugge

Van elektriciteit naar ...?

Ergens in mijn tienerjaren werd mijn 'droomhuisje' gesloopt en diende ik mijn toekomstplannen bij te stellen. Ook de toekomst van de als monument beschermde gebouwen en technische installaties stond ter discussie. Sinds 1986 was het museum Energeia op de site gevestigd. In 2000 besloot Electrabel echter om het museum te sluiten. Een deel van het archief dat in het museum werd bewaard, zo’n 180 van 320 lopende meter, werd in 2001 verplaatst naar veiligere oorden. Dit bleek ook nodig. Toen in 2012 met de afbraak van een deel van de site werd gestart, vonden ook koperdieven hun weg. Ze vernielden heel wat technische installaties, waaronder de compound-stoommachine uit 1912. Ook het overblijvende archiefmateriaal moest eraan geloven.

Elektriciteitscentrale Langerbrugge

De oorspronkelijke bescherming, daterend uit 1999, werd op 3 december 2009 door een arrest van de Raad van State vernietigd. Sinds 23 augustus 2013 zijn de gebouwen en installaties, na een periode van voorlopige bescherming, echter opnieuw definitief als monument beschermd. Welke bestemming er aan de gebouwen zal gegeven worden, is voorlopig nog niet duidelijk. Wel blijft de centrale, met haar monumentale fabrieksschoorsteen, fungeren als een baken, zichtbaar zelfs vanop de R4 aan de andere kant van het kanaal.

En ik? Ik heb ondertussen een ander droomhuisje gevonden.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.