Relict van de maand: Fort 5 in Edegem

woensdag 25 november 2015

Elke maand presenteert één van de medewerkers van Onroerend Erfgoed een erfgoedsite waar hij of zij zich mee verbonden voelt. Deze maand vertelt Johanna Hermans over haar band met Fort 5 in Edegem.

Van het Schipperskwartier naar de Edegemse tuinwijk

Fort 5

Toen ik een jaar of 2 was verhuisden mijn ouders en ik van een klein appartementje in het Antwerpse Schipperskwartier naar een ruimere woning in de Vestinglaan in Edegem vanwege de gezinsuitbreidingsplannen (vandaag zijn we met vijf kinderen, ik als oudste). Ons huis bevindt zich in de Garden City-wijk recht tegenover Fort 5. Een fantastische plek om op te groeien. Met de vele pleintjes in de wijk en het Fort aan de overkant van de straat, hadden we speelruimte zat!

Fort 5 als decor van mijn jeugd

Tot enkele jaren geleden was ik me niet bewust van de prominente rol die het Fort speelde - en eigenlijk nog steeds speelt - in ons dagelijkse leven. Het Fort als overbuur hebben, was voor ons de normaalste zaak van de wereld. Iedere dag wandelden we door het Fort naar school. Op zondagochtend gingen we met onze scoutsgroep ravotten in het Fort en later trok ik met mijn viool naar de repetities van het symfonisch jeugdorkest Edegem in het Fort. Tijdens de week ging ik naar de turnles die - je raadt het al - ook doorging in het Fort. Wanneer we tussen onze hobby’s door nog tijd hadden, gingen we vaak met onze papa een wandelingetje maken in het Fort en dan kwamen de verhalen over de forten en oorlog naar boven. We waren steeds weer onder de indruk. Afwijken van de wandelpaden vonden we het allerleukste. Zo ontdekten we de meest duistere hoekjes en vonden we af en toe een ‘schat’.

Pas jaren later kwam het besef van deze toch wel zeer bijzondere leefomgeving. Ik wilde steeds meer en meer te weten komen over de geschiedenis van het Fort en de ontwikkeling van onze wijk. En ik durf zelfs te stellen dat ik door het Fort in de erfgoedsector ben beland.

De bescherming van het Fort

30 jaar geleden werd het Fort 5 opgenomen in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed . In 1996 werd 'mijn' Fort 5 met inbegrip van alle oude gebouwen, grachten en omwallingen beschermd als monument. De historische waarde van het Fort wordt in het beschermingsbesluit als volgt gemotiveerd: “Fort 5 maakt deel uit van de verdedigingsgordel die door Brialmont in de periode 1854-1859 werd aangelegd. Deze gordel neemt in de internationale vestingbouwkunde een vooraanstaande plaats in als prototype van een grootschalige verdediging van een stad. De aanleg van het geheel geeft een beeld van de wijze van oorlogsvoering in deze periode.”

Fort 5

Fort 5

100 jaar na de Groote Oorlog

Fort 5 is het enige fort waar tijdens de Eerste Wereldoorlog Belgen - verdacht van spionage - gefusilleerd werden. Deze gebeurtenissen worden nu, 100 jaar later, opnieuw in de spotlights geplaatst in het boek “Edegem en de Groote Oorlog” dat in 2016 zal verschijnen, maar ook tijdens een kaarsenceremonie, nocturnes (2016), een expo in het binnenfort,… Over vele van deze evenementen wordt gebrainstormd in de werkgroep Erfgoed Edegem.

Wat brengt de toekomst?

Het Fort 5 - elke dag geopend - is een waar jog- en wandelparadijs. Er gaan evenementen door - zoals bijvoorbeeld de 'Levensloop' - en het is een ontmoetingsplek voor de vele Edegemnaars die elkaar er treffen in de verschillende verenigingen die er huizen.

Sinds kort is het Fort 5 verbonden met het kasteeldomein Hof Ter Linden waardoor een publiek park ontstaat van ongeveer 90 hectare en daarmee een van de grootste groengebieden is in de Antwerpse Zuidrand. Een Masterplan wordt nu vertaald in een ruimtelijk uitvoeringsplan om de mogelijkheden van het gebied optimaal te benutten in de toekomst.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.