Relict van de maand april: het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.

vrijdag 29 april 2016

Elke maand kiest een collega uit het agentschap Onroerend Erfgoed zijn favoriete erfgoed uit onze inventarisdatabank. Deze maand tekent Rudy De Graef, erfgoedconsulent in Antwerpen en kunstenaar, een dromerige ets van de roerende goederen in het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.

Museum Plantin-Moretus

Erg roerende goederen in het Museum Plantin-Moretus

Halverwege de jaren 1980 kon een jongeman - dankzij het succesvol doorspartelen van een toelatingsproef - de studie vrije grafiek aan de Antwerpse academie starten. Na een tijdje koos R., want zo heette hij, voor architectuur, maar zijn liefde voor grafiek en drukkunst bleef bestaan. Later besloot hij vrije grafiek in een avondschool te ‘studeren’.

In de jaren daarna bouwt R. langzaam maar zeker een huisateliertje uit met onder andere een litho- en een diepdrukpers, waar hij tot op vandaag de beslommeringen van het dagelijkse leven ontvlucht.

Het zal dan ook niet verbazen dat R. af en toe, om de drukte van zijn stad A. te vermijden, de rust opzoekt van het 16de-eeuwse drukatelier van Christoffel Plantin (1520-1589), zijn schoonzoon Jan Moretus (1543 – 1610) en hun nakomelingen.

Het complex belandde in 2005 op de Unesco Werelderfgoedlijst, onder andere omwille van de rol ervan in het humanisme en als voorbeeld van een gebouw waarin gewoond, gewerkt en handel gedreven werd. De site bevat onder meer een patriciërswoning en een drukkerij-uitgeverij uit de 16de eeuw. Het huidige toegangsportaal van de Officina Plantiniana is in feite een teletijdmachine die je naar een oude en analoge wereld van drukkers, grafici en humanisten katapulteert. Telkens R. het museum bezoekt, komt het water hem dan ook in de mond. Hij sluit er steevast de ogen, zijn kleptomanische neigingen komen boven en hij begint als volgt te fantaseren…

Het is middernacht, ik bevind me in de kleine salon, een kleine pronkkamer (1620-1622) ingericht door Balthasar I Moretus. Ik licht de glazen stolp van de 15de-eeuwse '36-regelige' Gutenbergbijbel en steek het zware boek voorzichtig in mijn dieventas, samen met de Polyglotbijbel van Christoffel Plantin. Terwijl ik mijn schattentocht verderzet, bedenk ik hoe mijn atelierbibliotheek best wordt ingericht om al die prachtige drukwerken en de vele handschriften, zoals de mooie 12de-eeuwse gotische manuscripten, een plaats te geven.

Roerende Goederen

In de tweede pronkkamer voel ik in mijn rug de priemende ogen van de halve familie Plantin-Moretus en vrienden, sommigen voortreffelijk geportretteerd door huisvriend Pieter Paul Rubens. Ze houden mijn doen en laten nauwlettend in het oog. In de naastgelegen manuscriptenzaal moedigt het schilderij 'Labora et Constantia' van Erasmus II Quellin me echter aan om door te zetten.

Ik sleep mijn ondertussen goedgevulde tas door de boekwinkel, waar men vanaf 1700 boeken verkocht, maar ik betaal uiteraard niet, laat de liturgische boeken links liggen en neem enkel een karaatdoosje mee voor de controle van munten. In het naastgelegen patriciërssalon rol ik snel een 17de-eeuws Oudenaards wandtapijt op, ideaal om mijn werkruimte mee op te smukken.

Via een deur gevat in een schitterende deuromlijsting in Cornelis Florisstijl beland ik in de renaissancistische binnentuin met oude planten. Na een korte rustpauze sluip ik de correctorskamer binnen. Het heldere maanlicht valt door de bovenlichten van de kruisramen op de enorme schrijftafel van de proeflezers. Ik bel mijn vrouw en druk haar fluisterend op het hart onmiddellijk bijkomende atelierruimte te huren omdat de tafel met bijhorende bank niet in mijn huidige atelier past.

Ik ga door het met Mechels goudleer beklede kantoor van Plantin en de kamer van Justius Lipsius met nog zeldzamer Spaans goudleer oftewel 'guadameciles'. Zo kom ik in de letterzetterij. Met het hoofd nog in de wolken sleep ik vlotjes prachtige houten letterkasten vol loodzware metalen drukletters uit de letterzetterij. Ik kies de lettertypes 'Garamont' en 'Kleyn Canon Romeyn', het type 'Flanders Art Sans' zal ik thuis wel gieten. Ik neem nog gauw enkele originele 'staande zetsels' mee en breng een eerste lading materiaal naar huis, naar mijn ‘man cave’. Het is zwaar werk, maar ik versaag niet.

Nog in dromenland keer ik na elke strooptocht terug met paard en kar en laad die vol met alamen, handgietvormen, burijnen en matrijzen, houtblokken en koperplaten en zelfs zetstaven voor notenbalken en muziek (deze laatste al fluitend).

Ik besluit mijn roofexpeditie in de meer dan 400 jaar oude drukkerij van het complex. Deze staat immers propvol met de mooiste en oudste drukpersen van de wereld. Ik laad nog een allerlaatste keer mijn kar vol: een drukpers uit plusminus 1600 en een prachtige houten diepdrukpers uit 1714. Ik gooi er nog enkele druktampons en lederen inktrollen bovenop en verdwijn lachend in de nacht. De eerste verdieping is voor een andere keer.

R. opent de ogen, en staat opnieuw in de Officina Plantiniana anno 2016. Hij besluit alles (voorlopig) bij het oude te laten. Zonder mensen onder druk te zetten: het museum verdient uw bezoek vooraleer iemand het leeghaalt.

Het museum Plantin-Moretus bevindt zich aan de Vrijdagmarkt in Antwerpen. Tijdens de renovatiewerken wordt het museum gefaseerd gesloten. In mei kan u enkel nog het gelijkvloers - met de drukkerij en de binnentuin - bezoeken. In die periode gelden aangepaste toegangsprijzen. Van 30 mei tot 29 september 2016 gaat het museum volledig dicht.

Op 30 september 2016 opent het vernieuwde Museum Plantin-Moretus de deuren met een openingsweekend.

Meer info vindt u via de website van het museum en de inventariswebsite.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.