Nieuwe gegevens van dertien Limburgse gemeenten in de inventaris tuinen en parken

donderdag 11 augustus 2016

Het Hamel

109 tuinen en parken uit de gemeenten As, Beringen, Diepenbeek, Genk, Ham, Hasselt, Heusden-Zolder, Leopoldsburg, Lummen, Opglabbeek, Tessenderlo, Zonhoven en Zutendaal zijn beschikbaar in de online inventaris onroerend erfgoed.

Onderzoekers van het agentschap Onroerend Erfgoed inventariseerden tussen 1994 en 1999 de tuinen en parken van dertien Limburgse gemeenten. De resultaten gaven we in 2006 uit in de reeks M&L Cahiers. Ze zijn nu ook beschikbaar op de website van de inventaris onroerend erfgoed.

Boerentuin Koersel

Kleinschalig groen erfgoed = kwetsbaar erfgoed

Zes boerentuintjes uit het boek zijn niet mee opgenomen in de online inventaris: er is geen spoor meer van terug te vinden. Dergelijk kleinschalig erfgoed is extra kwetsbaar bij een functiewijziging. De hagen rond de braakliggende moestuintjes, de bakstenen erfjes of de oude fruitbomen waren op het moment van opname al slechts relicten van een traditioneel hoevetje met kleine moestuin.

Toch zijn nog een aantal mooie exemplaren bewaard gebleven. In Koersel ligt naast en achter een dorpshuis uit 1856 een omhaagde gemengde moes- en bloementuin met gesnoeide taxuspriëlen: een combinatie van nut en sier.

Grenzen stellen

Het terreinbezoek leidde tot het inzicht hoe belangrijk begrenzingen zijn. Ze determineren niet enkel de tuin of het park zelf, maar meestal ook het straatbeeld of zelfs het karakter van een dorp. De materiaalkeuze en vormgeving hangen af van de plek, de status van de eigenaar, de beschikbare middelen en de periode. Zo neemt vanaf het midden van de 19de eeuw het gebruik van giet- en smeedijzer toe.

Kazerne

Op de "Groene Boulevard" van Hasselt (de Schiervellaan, Guffenslaan, Leopoldplein, Thonisssenlaan), aangelegd op de gesloopte stadsvesten, worden herenhuizen, openbare gebouwen en scholen van de straat gescheiden door meterslange hekken. De voortuin van de 1879 gedateerde rijkswachtkazerne in neoclassicistische stijl, ontworpen door de Hasseltse architect Herman Jaminé, is bijvoorbeeld afgezet met een monumentaal hek op een geprofileerde voet van blauwe hardsteen.

Opvallend is hoe dikwijls hekpijlers bekroond worden door een bolvorm, een gesteelde bol of een variante van een bol. Volgens de 17de-eeuwse emblematiek was het beeld van een bol op een kubus het symbool voor rust en ontspanning, maar ook van een goed beheer. Dit verklaart misschien wel de talrijke hekpijlers met bolbekroning aan de ingang van kasteelparken en buitenhuizen. Mooie voorbeelden zijn het Obbeekhof in Heusden-Zolder waar hetzelfde model voorkomt als bij het eveneens in Heusden-Zolder gelegen domein Meylandt.

Tuinpaviljoen

Tuinpaviljoenen in de Luikersteenweg

Het gedeelte van de Hasseltse Luikersteenweg tussen de Luikerpoort en de Toekomststraat kent een boeiende ontwikkeling. Aanvankelijk lagen hier talrijke tuinpercelen waarop groenten en fruit werden geteeld, maar vanaf 1850 smolten deze perceeltjes samen tot grotere tuinen en verschenen er architecturaal verzorgde paviljoenen.

Pas in de laatste jaren van de 19de en tijdens het eerste kwart van de 20ste eeuw werden de aan de straat grenzende percelen bouwrijp gemaakt voor ruime villa's of gekoppelde burgerhuizen. Ze hebben beboomde voortuinen met hekwerk. De achterliggende tuinpercelen, waarop soms nog een mooi paviljoen staat, blijven toegankelijk via smalle, met hekjes afgesloten voetwegels. Achter het huis nummer 33 ligt nog een midden-19de-eeuws tuinpaviljoen in neogotische stijl.

Kasteelparken

De kasteelparken nemen vanzelfsprekend een belangrijke plaats in de inventaris in. De aanleg van de geselecteerde parken dateert voor het merendeel uit de tweede helft van de 19de of het begin van de 20ste eeuw, maar slechts een gering aantal ontstond ook in die periode. De meesten zijn op een oudere structuur geënt en bezitten een oudere kern, die tot de zetel van een heerlijkheid uit het ancien régime teruggaat of tot een oude kerkelijke bezitting.

Tot de voornaamste in deze regio behoren de kasteelparken van het Loye en het Hamel in Lummen, domein Vogelsanck in Heusden-Zolder en het 'Engels' park van de abdij van Herkenrode in Kuringen (Hasselt).

De landschappelijke aanleg van het park Vogelsanck in Heusden-Zolder bijvoorbeeld is op oude tuinpercelen geënt en ook in het park van Loye in Lummen is de oude tuinsite nog goed afleesbaar.

Britse militaire begraafplaats

Het kamp van Beverlo

In 1835 werd ter verdediging van het jonge België in Leopoldsburg een militair kamp ingericht. Twee jaar later werd een eerste park met landschappelijke aanleg rond de 'Baraque du Roi' ingericht, in de tweede helft van de 19de eeuw uitgebreid en aangevuld met het Nieuw Park ten zuiden, eveneens in landschappelijke stijl. In beide parken is nog het 19de-eeuwse padennet en een omvangrijk bomenbestand aanwezig. Een aantal parkelementen is nog bewaard, waaronder een ijskelder voor het miltair hospitaal. Twee militaire begraafplaatsen, een Belgische uit 1928 en een Britse voor de gesneuvelden van 1939-1940, sluiten bij het Nieuw Park aan.

Meer lezen?

Je kan alle gegevens raadplegen op de inventariswebsite. Je kan de volledige lijst relicten bekijken via deze link.

Zoeken op adres is ook mogelijk, waarbij je zowel een deelgemeente of een straatnaam aan kunt klikken. Bij "inventaristype" kies je dan voor "historische tuin of park".

Met vragen, suggesties of opmerkingen over dit project, kan je bij ons terecht via het contactformulier of via inventaris@onroerenderfgoed.be

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.