Relict van de maand september: de kapel van de Ronde in Maarkedal

vrijdag 30 september 2016

Kapel van de Ronde

Elke maand kiest een collega uit het agentschap Onroerend Erfgoed zijn of haar favoriete erfgoed uit onze inventarisdatabank. Deze maand selecteerde Jana Wijnsouw, erfgoedonderzoeker in het team bouwkundig erfgoed, de kapel van de Ronde in Maarkedal. Het strak afgelijnde bruiningspatroon op haar armen en benen verraadt dat ze spreekt uit ervaring.

Als fervent wielerliefhebber vestig ik deze maand graag de aandacht op het onroerend erfgoed verbonden met de populaire fietscultuur in de Vlaamse Ardennen. Je ziet ze op mooie zomeravonden, in luid kibbelende troepen op zondagochtend of klievend door weer en wind voor zij die het serieuzere werk niet schuwen: de wielertoerist die op zijn (of haar!) stalen ros de kasseisteen of steile heuvelrug onbevreesd trotseert. Zonder het echter goed en wel te beseffen kruist het pad van de wielertoerist diverse vormen van onroerend erfgoed die onlosmakelijk met de sport verbonden zijn geraakt.

Beschermde bulten

Haaghoek

Het meest evidente onroerend wielererfgoed dat je waarschijnlijk enkel ten volle op het zadel van een fiets kan ervaren, zijn de legendarische kasseistroken in Oudenaarde en omgeving. Terwijl je dokkert over de schots-en-scheve stenen van de Holleweg, het melkzuur in de benen voelt op de Haaghoek of je vastklampt aan je stuur op de Ruitersstraat, heb je niet alleen te maken met eeuwenoude erfgoedrelicten, maar ook met beschermde monumenten.

Deze alom bekende kasseistroken zijn vaak nog de laatste voorbeelden van geplaveide wegverharding, een techniek die reeds ten tijde van de Romeinse militaire aanwezigheid werd toegepast bij de aanleg van heirbanen. Gedurende het Oostenrijks bewind, midden 18de eeuw, werden de eerste stenen wegen aangelegd.

Voor mij is echter vooral de socio-culturele waarde van deze kasseistroken niet te onderschatten, aangezien de steeds zeldzamer wordende kasseiwegen een karakteristiek en onvervalst karakter aan het landschap meegeven. Ze vormen bovendien het decor van de spannende wielerwedstrijden die het voorjaar kleuren en worden door menig wandelaar, wielertoerist, wielrenner en sportliefhebber opgezocht om er hun geliefde sport te kunnen bewonderen en natuurlijk zelf te beoefenen.

Want dat is natuurlijk het leuke aan dit verhaal. Terwijl een voetballiefhebber er enkel van kan dromen om in zijn geliefde stadion zelf eens een match te spelen, krijgt de wielertoerist elke dag de kans om op hetzelfde terrein zich denkbeeldig met de allergrootsten te meten.

Dorpskom Kwaremont

Pittoresk afzien

Zo ook op de befaamde kasseihelling Oude Kwaremont, die tijdens de Ronde van Vlaanderen menig wielerfan op het puntje van zijn stoel doet zitten. Deze beroemde en voor sommigen zelfs beruchte helling brengt je over een onregelmatig kasseipatroon naar de pittoreske dorpskom van Kwaremont . In het centrum van het dorp, voel je de hellingsgraad niet alleen in de benen, maar zie je ze ook in het grote niveauverschil tussen de kerk met kerkhof en de straat. De hoge kerkhofmuur is dan ook beeldbepalend voor dit charmante dorpsgezicht. De gaaf bewaarde dorpskern en het mooie uitzicht over de Scheldevallei spreken tot de verbeelding en doen je de pijn in de benen toch even vergeten.

Legendarisch stilstaan

Dit is misschien ook wel het geval voor de indrukwekkende kapel op de top van de Muur van Geraardsbergen, in deze reeks al eerder in de kijker gezet.

Vanuit het centrum van Geraardsbergen klim je over steeds groter en onregelmatiger wordende kasseien naar de top van de Oudeberg. Na het beklimmen van deze steile puist bedekt met kasseien heeft de gemiddelde wielertoerist de reflex om de bevrijdende afdaling meteen op te zoeken. Het loont echter de moeite om op de top van de muur halt te houden en de neobarokke kapel uit de eerste helft van de 17de eeuw toch even te bezoeken.

Sint-Vincentiuskapel

Dit geldt ook voor de Sint-Vincentiuskapel, sinds 1569 ook gekend als kapel Ten Berghe. Via de Kapelleberg, een populaire helling in verschillende wielerwedstrijden, klim je boven het dal van de Maarke uit tot aan dit bouwkundig pareltje.

Koers, een lokale religie?

Ten slotte vestig ik graag nog even de aandacht op mijn persoonlijke favoriet. Een verborgen en ietwat aparte kapel die meteen ook de diverse mogelijkheden van herbestemming van erfgoed aantoont.

De wegkapel aan de voet van de Korteberg in Maarkedal was in 2009 nog in vervallen toestand en gestript van elke religieuze invulling of aankleding. Tegenwoordig is de kapel omgedoopt tot 'Kapel van de Ronde' en sinds 2011 is ze gerestaureerd in het kader van een meer profane religie die de streek vooral in het voorjaar domineert: de koers.

Kapel van de Ronde

Kapel van de Ronde

Het exterieur van de kapel werd in haar oorspronkelijke toestand hersteld, terwijl de binnenkant in een nieuw jasje werd gestoken. Op de rechterkapelmuur zijn de namen van alle winnaars van de Ronde van Vlaanderen gebeiteld in graniet. De linkerwand is gedecoreerd met een gestileerde muurschildering van een wielrenner, een visualisatie van dé Flandrien. Op de vloer ten slotte staan de namen van de échte Flandriens.

De initiatiefnemers achter de nieuwe inrichting van de kapel hopen alvast dat het een nieuw bedevaartsoord voor wielertoeristen mag worden. Ik vind het vooral het perfecte excuus om even op adem te komen alvorens de hellingen en kasseistroken opnieuw te trotseren.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.