Herinventarisatie bouwkundig erfgoed in Merchtem op dreef

donderdag 10 november 2016

De geografische herinventarisatie van bouwkundig erfgoed in de gemeenten in de Vlaamse Rand zit in haar eindfase. De herinventarisaties van Beersel, Overijse, Hoeilaart, Meise en Merchtem zijn gestart. Voor Merchtem is het onderzoek en de verwerking van alle gegevens en bronnen in de website Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed volop aan de gang.

Hamme Sint-Gudula

1975: Bouwen door de eeuwen heen

Het bouwkundig erfgoed van Merchtem werd voor het eerst geïnventariseerd in de vroege jaren 1970. 104 panden en bouwkundige constructies vind je terug in het boekdeel 2N van de reeks Bouwen door de eeuwen heen dat in 1975 verscheen. Tijdens de toenmalige inventarisatie lag de klemtoon op gebouwen ouder dan 1800, met beperkte aandacht voor panden uit de 19de eeuw en slechts in heel beperkte mate voor de vroege 20ste eeuw. Panden uit de laatste 200 jaar zijn dus ondervertegenwoordigd in deze inventaris.

Een administratieve update van deze oude gegevens in 2006-2007 maakte duidelijk dat van de 104 bouwkundige relicten in de toenmalige inventaris van Merchtem, slechts de helft bewaard is. De andere panden zijn gesloopt ofwel zodanig verbouwd dat de erfgoedwaarden niet langer zijn bewaard. Enkele in 1970 geïnventariseerde panden konden we nog niet lokaliseren en zijn vermoedelijk ook verdwenen. Hoog tijd dus om het erfgoed van deze gemeente opnieuw onder de aandacht te brengen.

Veldwerk

Het veldwerk is achter de rug. Hierbij werden systematisch alle straten gescreend en werden alle panden van de uitgestrekte gemeente ter plaatse bekeken en geëvalueerd op hun erfgoedwaarde. Dit leidde tot een selectie van waardevolle panden, waarvan het merendeel dateert uit de tweede helft van de 19de eeuw en de eerste helft van de 20ste eeuw.

Tijdens het intensieve veldwerk controleerden de onderzoekers de oude panden ter plaatse op hun bewaringstoestand. Dit leidde tot een paar interessante correcties van de gegevens. Zo bleken enkele panden die geacht werden gesloopt te zijn omwille van een oud, moeilijk te lokaliseren adres, toch bewaard. Enkele voorbeelden uit Brussegem getuigen hiervan, meer bepaald enkele hoeves, zoals De Oude Molen, die tijdens de jaren 1970 gelegen was aan de Heirbaan, maar thans aan de Romeinsebaan, of een hoeve aan de Vollickstraat, voorheen Vondelingenstraat, en een langgestrekte hoeve aan de Steenweg op Asse in Bollebeek.

Hoeve in L-vorm

Onderzoek

Het historisch onderbouwen van de selectie en het opstellen van beschrijvende fiches voor elk pand, sommige straten en de verschillende deelgemeenten, vergt een uitgebreid archief- en literatuuronderzoek.

Het tijdrovende kadasteronderzoek van alle panden uit de selectie is volop aan de gang en is onmisbaar in functie van de datering en historische evolutie van de gebouwen. Ook het archief van het agentschap Onroerend Erfgoed bewaart talrijke interessante bronnen voor dit onderzoek, zoals de zwart-witfoto’s van de vroegste inventarisatie, historische artikels en restauratie- en beschermingsdossiers van monumenten, landschappen en dorpsgezichten in de gemeente.

Tijdens de komende maanden zullen stelselmatig de scans van de oude inventarisfoto’s aan de inventarisfiches worden gekoppeld. Deze foto’s zijn een uitermate interessante bron aangezien ze het pand tonen op het moment van de beschrijving uit de jaren 1970 en dus vaak in meer originele vorm dan vandaag bewaard. Mooie voorbeelden zijn de archieffoto’s van de beeldbepalende hoeve aan de kerk van Ossel of een thans verdwenen hoeve in het gehucht Vijlst.

Ook overleg met de heemkundige kring en het doornemen van literatuur over de geschiedenis van de gemeente en haar opmerkelijke bouwkundige relicten, is volop bezig. In de volgende fase zullen in de mate van het mogelijke de bouwplannen van de verschillende gebouwen worden opgespoord. Dit zal echter sterk afhangen van de aanwezigheid van deze plannen bij de gemeente, aangezien er voor de periode van het onderzoek niet steeds een bouwaanvraag met plan werd ingediend.

brouwerij

… en de online inventaris

Tijdens en na de verwerking van het onderzoek worden stelselmatig de beschrijvingen van de relicten en gehelen (straten en deelgemeenten) uitgewerkt op basis van het historisch bronnenmateriaal en het veldwerk. Deze zullen in de loop van 2017 toegevoegd worden aan de inventariswebsite.

De nieuwe relicten krijgen een eigen fiche met locatie, karakterisering en beschrijving. De oude fiches zullen in de mate van het mogelijke worden voorzien van een update op basis van het huidig onderzoek of in sommige gevallen, van info uit het beschermingsdossier.

Een nieuwsbericht volgt zeker wanneer de herinventarisatie van Merchtem is afgerond. Ondertussen kan je wel grasduinen in de reeds bestaande inventaris van de gemeente en kan je de toevoeging van de archieffoto’s tijdens de komende weken en maanden volgen.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.