70 tuinen en parken uit het Pajottenland online

dinsdag 14 februari 2017

Kasteel van Gaasbeek met triomfboog

Zeventig historische tuinen en parken die eerder in de reeks M&L cahiers gepubliceerd werden, staan nu ook in de online inventaris onroerend erfgoed. Dit groene erfgoed is een selectie uit de gemeenten Beersel, Dilbeek, Galmaarden, Gooik, Herne, Lennik, Liedekerke, Pepingen, Roosdaal, Sint-Pieters-Leeuw en Ternat. Dit bericht biedt een selectie uit het groene erfgoed van de gemeenten.

Kasteeldomein van Gaasbeek

Het meest bekende item hier is ongetwijfeld het kasteeldomein van Gaasbeek met zijn 49 hectaren en meer dan acht eeuwen geschiedenis. De omgeving van de burcht uit 1236 kreeg rond 1620 onder impuls van de nieuwe eigenaar, Renaat de Renesse, graaf van Warfusée, een renaissanceaanleg met terrastuin, paviljoenen en een sterrenbos. De talrijke oude haagbeuken, aangeplant als palissades en loofgangen, zijn getuigen van de 18de-eeuwse uitbreiding van dit sterrenbos. Rond 1800 liet toenmalig eigenaar, Paul Arconati Visconti, een triomfboog bouwen. Naar aanleiding van de grondige renovatie van het kasteel op het einde van de 19de eeuw, werd op de binnenplaats een renaissancetuin ingericht. In de ommuurde boventuin werd in de jaren 1990 een museumtuin gerealiseerd met een referentiecollectie leifruitbomen.

Villatuinen in laat-landschappelijke stijl

Het zuidwesten van de provincie Vlaams-Brabant bezit een opvallend groot aantal villatuinen uit de tweede helft van de 19de eeuw. Vooral de gemeenten Dilbeek en Sint-Pieters-Leeuw oefenden door hun ligging in de nabijheid van de hoofdstad een grote aantrekkingskracht uit op de opklimmende industriële bourgeoisie. Typerende voorbeelden zijn onder meer de villatuinen van de notariswoning Villa Wielant in Herne en de tuin van Villa Le Tilleul in Dilbeek, die zijn naam ontleent aan de monumentale gekandelaarde hangende zilverlinde (Tilia petiolaris).

Villa Rigaux

Het ontwerp van de tuinen is gebaseerd op de grotere, in laat-landschappelijke stijl aangelegde private parken. De tuin van de villa Victor Rigaux in Bever werd in 1895 volgens het zogenaamde "schotelmodel" aangelegd. Dit is een populair ontwerp voor kleinere tuinen waarbij een uitgeschulpt gazon met omgevende bomenrand de ruimte optisch deed vergroten. Een gelobde vijver met boogbrugje, een ondertunneld belvedèreheuveltje en een prieel van goudenregen (Laburnum) vervolledigen het geheel.

De Franse tuin bij het kasteel van Groot-Bijgaarden

Heropleving van de Franse geometrie

Vanaf het einde van de 19de eeuw kwam onder invloed van de Franse ontwerpers Henri en Achille Duchêne en publicaties zoals de Traité général de la composition des parcs et jardins (1879) van Eduaurd André een nieuwe tuinstijl in zwang, waarbij de nabije omgeving van de woning in neoformele en architecturale tuinstijlen aangekleed werd en de ruimere omgeving in landschappelijke stijl aangelegd werd. In enkele gevallen, zoals bij het 17de-eeuwse kasteeldomein van Groot-Bijgaarden, besloeg deze nieuwe geometrische aanleg een grotere oppervlakte. Naast een waaiervormige grasparterre afgeboord met buxus op de erekoer, werd aan de rand van het domein ook een terrassentuin aangelegd.

Ook de vroeg-19de-eeuwse tuin van het ’s Gravenhuis in Dilbeek kreeg tijdens het interbellum een 'make-over', waarbij bestaande elementen, zoals heuveltjes en ornamenten, in het nieuwe ontwerp werden verwerkt. Typerende elementen zoals breukstenen muurtjes en een pergola mochten in deze aanleg niet ontbreken.

Modernisme in de tuin

Dokter Emiel Heeremans nam in 1938 architect Huib Hoste onder de arm voor het ontwerp van zijn woning met praktijk. Het ontwerp van de tuin vertrouwde hij toe aan tuinarchitect Jean Canneel-Claes, wiens 'functionele ontwerpen' een aanpassing aan het nieuwe moderne leven wensten te zijn. Hij beschouwde de buitenruimte als een verlenging van de woning waarin naast ontspanning ook aan actieve lichaamsbeweging werd gedaan. De modernistische tuin van de woning Heeremans is aangelegd op een zacht aflopend terrein. Een pad van geverfde betonnen tegels, in gras gelegd, verbindt het boventerras met zandbak aan de woning met het lager gelegen zonneterras. Oorspronkelijk leidde de opeenvolging van terras, sierhagen en pad de blik naar het achterliggende landschap door een in de haag uitgespaard 'venster'. Ondanks verschillende wijzigingen behoudt de tuin zijn oorspronkelijke elegantie.

Terrastuin van de woning Heeremans-Moens

Meer lezen?

Alle gegevens die het agentschap Onroerend Erfgoed in het Pajottenland verzamelde, zijn te raadplegen op de inventariswebsite. Je kunt de volledige lijst relicten bekijken via deze link.

Zoeken op adres is ook mogelijk, waarbij je in het zoekformulier zowel een gemeente als een deelgemeente of straatnaam op kunt zoeken, in combinatie met het aanklikken van "historische tuin of park" in het zoekveld "inventaristype".

Blader je toch liever in een boek? Dat is mogelijk! Het M&L-Cahier kan je bestellen via de publicatiewebsite van de Vlaamse overheid: https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/historische-tuinen-en-parken-van-vlaanderen-inventaris-vlaams-brabant-pajottenland-zuidwestelijk-brabant

Met vragen, suggesties of opmerkingen over dit project, kunt u bij ons terecht via het contactformulier of via inventaris@onroerenderfgoed.be

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.