Rika De Backer, een vrouw met pit

woensdag 8 maart 2017

Rika De Backer

Op deze internationale vrouwendag plaatst Onroerend Erfgoed één van de founding fathers – of moeten we zeggen moeders – van de erfgoedzorg voor het voetlicht: Rika De Backer (1923-2002). Als jonge vrouw studeerde ze voor de Tweede Wereldoorlog aan de Leuvense Universiteit waar ze diploma’s behaalde in zowel moderne geschiedenis, thomistische wijsbegeerte als rechten. Wanneer Rika De Backer in 1971 in de senaat gaat zetelen wierp ze zich op als een voorvechter voor de rechten van de vrouw (onder andere het stemrecht), cultuur en Vlaanderen. Tussen 1971 en 1980 zetelt ze ook in de Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschappen en in 1974 werd ze niet alleen minister van Nederlandse Cultuur en Vlaamse Zaken maar ook de eerste voorzitster van het ministerieel comité voor de Vlaamse aangelegenheden. Daarmee werd ze als vrouw de eerste en directe voorloper van de huidige functie van Minister President van de Vlaamse Regering.

Als lid van de cultuurraad en minister lag Rika De Backer mee aan de basis van de oprichting van de Rijksdienst voor Monumenten- en Landschapszorg (1972) – voorloper van het huidige agentschap Onroerend Erfgoed, het monumentenjaar én jaar van de vrouw 1975 en het eerste grote decreet op de erfgoedzorg in 1976.

Rika De Backer ontpopte zich tot een grote steun voor de monumentenzorg. In het voorwoord van de publicatie 'Bouwen door de Eeuwen heen – Halle-Vilvoorde' uit 1975 schreef ze over het belang van de monumentenzorg "Het behoud van historische monumenten, stads- en dorpsgezichten wordt nu ook als een belangrijk facet gezien van het streven naar een beter leefmilieu […]Het historisch monument wordt meer en meer gezien als een onderdeel van het woonmilieu." Later werd die visie samengevat als 'een monument staat nooit alleen', een uitspraak die nog regelmatig over de lippen gaat. Meteen werden ook een twintigtal kunsthistorici aangeworven om aan de Inventaris van het Cultuurbezit – Architectuur versneld voort te werken. Het resultaat van dat jarenlange harde werken en onderzoeken van monumenten, en later ook landschappen en archeologische sites kan vandaag worden teruggevonden in de online inventaris van Onroerend Erfgoed. De grote steun van Rika De Backer voor de erfgoedzorg resulteerde ook in 870 erfgoedbesluiten, meestal beschermingsbesluiten gaande van de hangbrug in het Antwerpse stadspark over de ‘Hoeve van de 11000 maagden’ in Hoegaarden tot het landschap Bourgoyen-Ossemeersen in Gent.

grafteken Rika De Backer Schoonselhof Antwerpen

De gedreven Rika besefte dat onderzoeken en beschermen niet voldoende was. Een kwalitatieve en professionele opleiding was nodig om architecten op te leiden tot erfgoedzorgers. Het was Rika de Backer die in het monumentenjaar 1975 aan architect Frans De Groodt de opdracht gaf het programma voor de opleiding ‘monumenten- en landschapszorg’ op te stellen, nu 'erfgoedstudies' aan de Antwerpse universiteit. De opleiding startte officieel in 1976.

Rika De Backer, die de Vlaamse erfgoedzorg van onderzoek tot beheer en bewustmaking op de rails zette, overleed in Weert op 5 mei 2002. Na een afscheidsplechtigheid in de Onze-Lieve-Vrouwkathedraal van Antwerpen werd ze bijgezet op het ereperk van het Schoonselhof. Ze wordt door menig erfgoedzorger herinnerd als een vrouw met pit.

Bronnen:

Francis Cardyn. Rika De Backer-Van Ocken. In: ODIS. Record last modified date: 5 juli 2016. Available from World Wide Web: http://www.odis.be/lnk/PS_27345.

LAPORTE D. 2017: 40 jaar opleiding monumenten- en landschapszorg in Antwerpen, vanaf dit academiejaar erfgoedstudies, M&L, 36.1, 69-72.

OSTIJN D. 2003:Het Europees monumentenjaar 1975 een doorbraak in de monumentenzorg, M&L, 22.1, 9-19.

PSR 2002: Gewezen CVP-minister Rika De Backer overleden, De Standaard, 05 mei 2002.

S.N. 2016: Rika De Backer [online], https://nl.wikipedia.org/wiki/Rika_De_Backer (geraadpleegd op 21 februari 2017).

VLAAMS PARLEMENT 2017: Hendrika De Backer – Van Ocken [online], https://www.vlaamsparlement.be/vlaamse-volksvertegenwoordigers/2283 (geraadpleegd op 21 februari 2017).

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.