Sporen van de oorlog in Gent

donderdag 11 november 2010

De Eerste Wereldoorlog liet ook sporen na buiten de frontstreek. In 2009 onderzocht Sarah Depestel de oorlogsgedenktekens in Gent, in het kader van haar masterthesis voor de Artesis Hogeschool Antwerpen in de opleiding Monumenten- en Landschapszorg. De meest belangrijke Gentse oorlogsgedenktekens worden sinds kort aan de databank bouwkundig erfgoed toegevoegd. Dit project zal afgerond zijn begin 2011.

In totaal gaat het om een selectie van een 70-tal gedenktekens, waarvan een 50-tal dateert van na de Eerste Wereldoorlog. Ongeveer de helft daarvan werd na de Tweede Wereldoorlog uitgebreid. Na de Tweede Wereldoorlog werd slechts een tiental gedenktekens nieuw opgericht. Zowel gesneuvelde burgers en soldaten van Gent worden herdacht als buitenlandse personen en legerafdelingen die in Gent tijdens de oorlog een rol hebben gespeeld (bijvoorbeeld de Britse verpleegster Edith Cavell). Zeer aangrijpend is ook het niet zo gekende Oord der Gefusilleerden, waar zich tijdens de Eerste Wereldoorlog een terechtstellingsoord bevond.

Vormelijk zien we een zeer brede waaier, gaande van een eenvoudige gedenkplaat tot een monumentaal standbeeld te midden van een aangelegd plantsoen (zoals het Heilig Hartbeeld op het Sint-Annaplein). Beeldbepalend zijn vaak de wijkgedenktekens, die werden opgericht door de buurtbewoners van de dekenijen en de lokale afdelingen van de Nationale Strijdersbond. Hierop herdenkt men zowel burgers als soldaten uit de wijk (bijvoorbeeld uit de 6e wijk).

Uit de studie bleek hoe belangrijk het is om alle elementen van het gedenkteken te proberen behouden. Naast de eigenlijke gedenkplaat zijn vaak fraai gesmede bloembakhouders, hekken, kransen, vlaggenmasten en fakkelhouders aangebracht, die mede de waarde en appreciatie ervan bepalen. Ook de sokkel en de algemene aanleg rond het gedenkteken zijn hierbij belangrijk. Een betreurenswaardig voorbeeld hiervan is het oorlogsgedenkteken aan de Dendermondsesteenweg, dat onvolledig werd heropgebouwd en hierdoor enorm aan impact heeft ingeboet, ondanks het kwaliteitsvolle beeldhouwwerk van Geo Verbanck.

Vrijstaande oorlogsgedenktekens worden in een aparte fiche behandeld, zoals het gedenkteken op het Achtmeiplein, terwijl gedenktekens die bij een gebouw behoren in diezelfde fiche besproken zullen worden. Naast een beschrijving van de vormgeving en het materiaalgebruik, wordt vermeld wanneer de inhuldiging plaatsvond en welke signaturen op het werk voorkomen.

Dankzij deze ontsluiting kan men ook een beter zicht krijgen op realisaties van bekende en minder bekende kunstenaars, zoals van Hippolyte Le Roy (bijvoorbeeld voor het ontwerp van het oorlogsgedenkteken voor de Franse soldaten op de Westerbegraafplaats) en de Gentse Henri Van den Bossche (beeldhouwer van het oorlogsgedenkteken van de 9e wijk). Biografieën en overzichten van hun werk zijn te vinden in de databank personen onder hun eigen naam, of onder de beroepen beeldhouwer, steenhouwer of bronsgieter.

Er kan naar de Gentse oorlogsgedenktekens gezocht worden via het zoekformulier (combineer gemeenten: Gent, met typologie: oorlogsmonumenten). Na een zoekactie kan ook een kaartlaag in KML formaat gedownload worden (zie icoontje met wereldbol rechts bovenaan resultatenlijst).

Meer info: DEPESTEL, SARAH, Monumenten ter ere van gesneuvelden uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog in Gent: een (kunst)historisch overzicht met voorstellen ter bevordering van de instandhouding en eventuele restauratie, Masterproef Monumenten- en Landschapszorg, Artesis Hogeschool Antwerpen, 2009.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.