Inventaris van de orgels in het arrondissement Tielt

donderdag 5 januari 2012

Detail orgel Doomkerke

Het West-Vlaamse arrondissement Tielt omvat de gemeenten Ardooie, Dentergem, Meulebeke, Oostrozebeke, Pittem, Ruiselede, Tielt, Wielsbeke en Wingene. Er werden in het arrondissement Tielt een 40-tal parochiekerken, hulpkapellen en kloosterkapellen getraceerd en indien nodig geïnventariseerd. Enkele orgels waren reeds in het verleden onderzocht, bijvoorbeeld in het kader van een beschermingsprocedure voor het kerkgebouw. De resterende inventarisatie-onderzoeken geschiedden in 2011. Van de bezochte bedehuizen bezitten er 32 één of meerdere pijporgels; bij een 12-tal daarvan werd geconcludeerd dat er een erfgoedwaarde te definiëren is. De "nieuwe" orgels (grosso modo van na de Eerste Wereldoorlog), zonder expliciete erfgoedwaarde, werden volledigheidshalve ook in de inventaris opgenomen met een korte beschrijving. Een 10-tal bidplaatsen beschikt niet over een pijporgel.

Spectaculaire vondsten zijn niet naar boven gekomen. Hoewel deze regio niet in de vuurlinie lag van de Eerste Wereldoorlog, is er toch veel schade overkomen aan de kerkgebouwen bij het eindoffensief van oktober 1918. Ook de Tweede Wereldoorlog - en dan vooral de bombardementen van mei 1940 - zorgden voor verlies van erfgoed. Vanuit geschiedkundige bronnen hebben we alleszins weet van waardevolle instrumenten die verloren gingen in de kerken van Ardooie, Koolskamp, Oostrozebeke, Egem, Aarsele, Tielt-centrum, Ooigem, Sint-Baafs-Vijve, Wielsbeke en Wingene. In nagenoeg alle gevallen zijn zij vervangen geworden door karakterloze serieproducten uit het Interbellum of later.

Van het erfgoed uit het ancien régime resten amper een paar orgelkasten (heden met een "nieuw" instrument erin) of een hoeveelheid oud pijpwerk, verwerkt in een recenter instrument. Dit is het geval in Oeselgem, Pittem en Zwevezele

De 19de eeuw is zoals te verwachten beter vertegenwoordigd. Het kleine orgel in Schuiferskapelle zou het eerste werk (1832) geweest zijn van Charles-Louis Van Houtte; het is echter verbouwd en in verval. Een eveneens klein Lovaert-orgel uit 1846, in Meulebeke-Marialoop, is er - ondanks enkele minder gelukkige ingrepen - beter aan toe. Van het grote Lovaert-orgel uit 1872 in Ruiselede rest dan weer alleen de zeer klassiek aandoende orgelkast (en wat andere residua).

Een verrassing is het orgel dat aangetroffen werd in de (voormalige) Minderbroederskerk in Tielt: het instrument van rond 1868 (helaas fel verbouwd) kan met vrij grote zekerheid toegeschreven worden aan de Limburgse orgelmaker Arnold Clerinx. Dat een aannemer uit Sint-Truiden hier aan de bak kwam, is wellicht te verklaren door het feit dat de Minderbroeders zeer centralistisch bestuurd werden vanuit Sint-Truiden. Een andere Limburger, Pieter-Adam Van Dinter (Maaseik) zou eveneens in de regio - nl. in een klooster in Ruiselede - een orgel geplaatst hebben, doch daarvan zijn geen sporen meer terug te vinden. Eveneens spoorloos verdwenen blijkt thans het Schyven-orgel (c.1900?) dat we in 1985 nog konden onderzoeken in het (toenmalig) "Rijksopvoedingsgesticht" in Ruiselede.

Uiteindelijk zijn het nog twee vroeg-20ste-eeuwse orgels die het er het best vanaf brengen: het soliede Vereecken-orgel uit 1913 in Dentergem (het enige werk van de gebroeders Vereecken op West-Vlaamse bodem) en het bescheiden Geurts-orgel in Kanegem uit 1912. Dit laatste werk, in post-romantische stijl, werd in de jaren 2008-2009 gerestaureerd met de restauratie-premie van het Vlaams Gewest: het is daarmee het eerste maar helaas ook enige gerestaureerde "historisch" orgel in het arrondissement Tielt.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.