Amerikalei (boekdeel 3nb, noordzijde van de lei)

Tekst van Amerikalei (https://id.erfgoed.net/themas/11287)

Gelegen in het Zuidkwartier, van Kasteelpleinstraat tot Bolivarplaats. Tot na de afbraak van het Zuidkasteel (1874-76) liep de boulevard, aangelegd op de rond 1864 gesloopte Spaanse vesting, slechts tot aan het Kasteelplein (ter hoogte van de huidige Kasteelpleinstraat). Bij de ontsluiting van de gronden van citadel en kasteel werd de boulevard in zuidelijke richting doorgetrokken tot aan de Bolivarplaats. Het nieuwe gedeelte werd in 1876 Zuiderlei geheten. De huidige benaming, gegeven in 1919, is bedoeld als huldeblijk aan de Verenigde Staten van Amerika die zich in 1917 bij de geallieerden aansloten.

Drukke verkeersweg van drie rijbanen, gescheiden door beboomde bermen (platanen) met fietspad en wandelstrook. Ten zuiden van de Kasteelstraat zijn de brede bermen opgegeven ten voordele van het snelverkeer.

Noordzijde, even nummers.

Van de oorspronkelijke bebouwing - burger- en herenhuizen uit het vierde kwart van de 19de en het eerste kwart van de 20ste eeuw - zijn verschillende fraaie exemplaren bewaard. Ongerepte gehelen zijn de nummers 32-40, 46-48, 112-116, 164-192, 196A-204. De tussenliggende kavels, dikwijls per twee of per drie samengevoegd, zijn vrijwel alle bebouwd met moderne en luxueuze flatgebouwen van na 1960. Twee braakliggende gronden: het hoekpand Allewaertstraat en de nummers 216-224.

Duidelijke verschillen tussen de bebouwing ten noorden en en ten zuiden van de Kasteelstraat:

Ten noorden van de Kasteelstraat: Verschillende betere neoclassicistische burgerhuizen van drie traveeën, drie bouwlagen en zadeldak (meestal), te dateren uit het vierde kwart van de 19de eeuw. Bepleisterde, witgeschilderde lijstgevels op hoge sokkel van arduin, met imitatievoegen of -bossages, spiegels, panelen, balusters of stucdecoratie (medaillons, guirlandes). Sterk horizontaal geritmeerd door lijsten, kordon vormende lekdrempels en bekroning. Verticaal accent door gemarkeerde middentravee of risaliet met erkers, balkons en meer uitgewerkte venster- en deuromlijstingen. Beëindiging met entablement: gelede architraaf, vlak of bewerkt fries, houten kroonlijst met tandlijst op klossen en consoles. Rechthoekige vensters, vlak omlijst op de begane grond, in geriemde omlijstingen op de verdieping; laaatstgenoemde voorzien van sleutels, waterlijsten en frontons. Hoge rechthoekige, meestal zeer sober omlijste deuren met bovenlicht. Slechts enkele puien met winkels of cafés voornamelijk nabij de hoeken. De meeste van deze huizen zijn perfect onderhouden. De nummers 50 en 104 recent ontpleisterd. Bijzonder fraai zijn de huizen nummers 32-36, 46-48, 72, 94, 98, 112-116, 140, 202-204.

Enigszins afwijkend: het nummer 8, te dateren 1883 met afgeronde hoektravee, zeer brede puilijst op consoles en kolossale Ionische pilasters van de bovenbouw, het nummer 98 met vier traveeën en rondboogpoort. Volledig buiten de reeks valt het neogotisch schoolgebouw nummer 38.

Ten zuiden van de Kasteelstraat: afwisseling van burgerhuizen en grotere complexen (nummers 182, 186, 188-192 en 196A), te situeren tussen 1890 en 1915. Lijstgevels van drie à vier bouwlagen met parement van witte natuursteen of bepleisterd, geordonneerd met bossages, lijsten, balkons of erkers. Eenheidsbebouwing voor de nummers 188-192 en 196A, paarsgewijze bebouwing voor de nummers 172-174 en 198-200. De nummers 184 tot 192 met lichte art nouveau-, neoroccoco- en neo-Lodewijk XVI-inslag van 1908 naar ontwerp van architect R. Mijlemans.

Dit straatgedeelte vertoont meer samenhang met (minder nieuwe bouw) doch de huizen zijn er eerder afgeleefd en vuil (ligging nabij oprit autostrade?).

  • Stadsarchief Antwerpen, Bouwdossiers D2, 1883, Modern Archief 20.202, dossier 533; 1908, Modern Archief 20.446, dossier 1.467.

Bron: DE MUNCK-MANDERYCK M., DECONINCK-STEYAERT R. & PLOMTEUX G. met medewerking van LINTERS A. 1979: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 3nb, Brussel - Gent.
Auteurs:  Plomteux, Greet; Steyaert, Rita; Manderyck, Madeleine
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Je kan deze tekst citeren als: PLOMTEUX G., STEYAERT R. & MANDERYCK M. 1979: Amerikalei (boekdeel 3nb, noordzijde van de lei) [online], https://id.erfgoed.net/teksten/113030 (geraadpleegd op ).