Wijk gelegen in het noordwesten van Ekeren, tussen Kaartse Beek (ten noorden), Kapelsesteenweg (ten oosten), Veltwijcklaan (ten zuiden) en de spoorweg Antwerpen-Roosendaal (ten westen). In de gebieden "de Bist" en "Kaarderheide", eertijds schaars bebouwd, werden in het laatste kwart van de negentiende eeuw gronden aangekocht door de verzekeringsmaatschappij Antverpia, dit onder impuls van de beheerder A. Van den Weyngaert, tevens stichter van de Bank van Sint-Mariaburg. Met het oog op een beter rendement werden de gronden verkaveld; zo ontstond in de loop van 25 jaar een volledig nieuwe woonkern aan weerszijden van de Kapelsesteenweg, die in 1898 Sinr-Mariaburg werd genoemd. Om de stadsmensen aan te lokken, liet Van de Weyngaert hotels, een rusthuis en burelen oprichten, zodat het circa 1900 een recreatieoord werd voor de Antwerpenaar. De bebouwing begon circa 1899 en vóór 1910 werd de wijk nagenoeg volgebouwd; de woningen werden gegroepeerd per sociale stand: villa's, burgerhuizen en arbeiderswoningen. De parochie kwam tot stand bij Koninklijk Besluit van 30 maart 1900, waarbij een deel van de parochie Donk werd ingepalmd, met name de gronden van het "Hof de Bist".
Grotendeels met een stratenplan volgens dambordpatroon met centraal rechthoekig plein waarop de parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand (zie Van De Weyngaertplein). Rondom de kerk veelal beboomde straten met een lintbebouwing van bakstenen burgerhuizen met voortuintjes. Lijstgevels van twee bouwlagen onder zadeldaken, van circa 1900-1910. Gebruik van gekleurde baksteen of gecementeerde banden, gekleurde ontlastingsbogen en meestal steekbogige muuropeningen.
Antverpiastraat met bescheiden alleenstaande landhuizen in cottagestijl van circa 1905.
Bist met merkwaardige grote landhuizen van circa 1900. Het inmiddels gesloopte nummer 80 met neoclassicistische inslag.
Fortuinstraat eveneens met alleenstaande landhuizen in cottagestijl, waaronder nummers 15-17 als tweegezinswoning met houten erkers en deuren in houten portieken. De recent door nieuwe bouw vervangen nummer 10 was een fraai landhuis met twee haakse vleugels van twee bouwlagen, puntgevels onder overkragende zadeldaken met uitgewerkte windborden, en imitatie-houtbouw door overkragende houten balkons en pseudo-vakwerk. Nummers 20 en 22 met bouwaanvragen van 1912.
Leopoldlei 45 "Villa Jacques" met kleurrijke tegelpanelen in de boogvelden, waarvoor mogelijke bouwaanvraag (zie lichte varianten) van 1912 naar ontwerp van L. De Decker; nummers 66-68 met rechthoekige houten balkons onder houten luifels, waarvoor bouwaanvraag van 1913.
Leo Vermandellei 21 "Les Paquerettes", gedateerd 1911 (zie boogveld); bouwaanvraag van 1910 naar ontwerp van F. Verbraeken; houten veranda onder balkon met gietijzeren leuning, driezijdige erker onder rechthoekig balkon en puntgevel met windborden en bakstenen rond arkeltorentje onder spits.
Marcel De Backerstraat, gelegen ten oosten van domein "Hof de Bist" met enkele grote landhuizen in cottagestijl, uit het eerste kwart van de 20ste eeuw; nummer 5 "Eureka", licht L-vormig landhuis van twee bouwlagen onder schild- en afgewolfde daken, gecementeerde tweede bouwlaag, beluikte rechthoekige vensters en overluifelde deur; nummer 9 landhuis van twee bouwlagen onder rieten zadeldaken, puntgevel met pseudo-vakwerk; nummer 8 eveneens met pseudo-vakwerk in puntgevels en onder daklijst.
Schriek 332 "Villa Jacques", bestaande uit L-vormig gebouw van twee bouwlagen onder afgewolfde mansardedaken, met ronde toren onder kegeldak, pseudo-vakwerk in topgevels, enkele boogfriezen, overluifelde deur met bordestrap.
Van De Weyngaertlei 52 "Villa Christine", waarvoor bouwaanvraag van 1912 naar ontwerp van L. De Decker; kleurige bakstenen gevel met tegelpanelen in de boogvelden, rechthoekige houten veranda; windwijzer met jaartal 1912 voorzien op bouwaanvraag.
Willy Staeslei met enkele landhuizen in cottagestijl van circa 1900; enkele villa's naar verluidt naar ontwerp van F. Verbraeken.
Voornamelijk rond domein "Hof de Bist" en ten westen (tegen de spoorweg) recente villa's uit het tweede en derde kwart van de 20ste eeuw. Een klein aantal hoeven bleef bewaard in Schriek, waar zich eveneens de voormalige gemeentelijke jongensschool (nummer 358, heden ingenomen door de wijkafdeling van de Stedelijke Muziekacademie) bevindt: bakstenen schoolvleugel van één bouwlaag onder zadeldak, van 1923, gemarkeerd door zijtrapgevel en rechthoekige of getoogde muuropeningen; in 1928 aan noordwestzijde uitgebreid met twee klassen en een kolenhok naar ontwerp van F. Sel.
Bron: KENNES H., PLOMTEUX G. & STEYAERT R. met medewerking van WYLLEMAN L. & HIMLER A. 1992: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Antwerpen, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 3nd, Brussel - Turnhout.
Auteurs: Kennes, Hilde
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: KENNES H. 1992: Sint-Mariaburg [online], https://id.erfgoed.net/teksten/120665 (geraadpleegd op ).