Ons Dorp

Tekst van Tuinwijk Ezelbrug en arbeiderswijk Ons Dorp (https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/121794)

Tuinwijk opgericht in 1922-1923. Samenvoeging van twee tuinwijken met name de "Ezelbrugwijk" en de wijk "Ons Dorp". Woonwijken opgericht in het kader van de heropbouw na de Eerste Wereldoorlog.

In 1916, oprichting van het Koning Albertfonds. Dit fonds moet het ontstane woningtekort door de bouw van noodwoningen opvangen. Aangezien de eerste woningen te Menen pas worden opgetrokken in 1919, komt er in 1920 een initiatief van de stad met de oprichting van de tuinwijk Debrabandere. Tuinwijk van 30 woningen, opgericht op een stuk grond buiten de stadskern. De skeletstructuren, standaardramen en -deuren werden ontworpen door R. Acke (Kortrijk).

Tussen 1922-1923, gezamenlijke oprichting van de wijken "Ons Dorp" en "Ezelbrugwijk". Ezelbrugwijk. Opgebouwd door de "Maatschappij voor het bouwen van werkmanswoningen" te Menen, gesticht in 1920. De wijk is gelegen ten noordwesten van de historische kern van de stad en omvatte in oorsprong volgende straten: E. Anseelestraat, Beekstraat (noordkant), Geluwestraat (Zuidkant), P. Jansonstraat, J. Jauresplein, Onderwijsplein, Onderwijsstraat, R. Pourrreaustraat, E. Van Beverenstraat, Volkslaan (deel van de zuidkant), Volksplein, Vrijheidsplein en E. Zolastraat.

Tuinwijk met 224 woningen. De aanvraag voor de aanleg ervan werd door de staat aangenomen bij Koninklijk Besluit van 11 juli 1919. De realisatie, met verbeterde constructiemethode zoals gebruikt bij de aanleg van de Ligywijk te Ieper volgt in 1923. Door de aanleg van een nieuwe brede verbindingsweg (huidige Volkslaan en G. Gezellelaan) werd de bereikbaarheid van de wijk verhoogd. Geïnspireerd op de typische tuinwijkgedachte naar Engels model en gebaseerd op de wegenhiërarchie van R. Uwin.

Aanlegplan naar ontwerp van urbanist R. Verwilghen (Brussel) en architect R. Acke (Kortrijk) met inbreng van J. J. Eggericx (Brussel). Uitgangspunt is één woningtype met lichte modificaties van het Acke-type als daar zijn: een vormelijke variant van de topgevel bij enkele dubbelwoningen, het naar voor brengen van de topgevels en het gebruiken van de annexen bij de woning als zijdelingse verbindingsschakel tussen de woningen aan het J. Jauresplein. Behalve waterpompen (één per negen woningen) zijn er geen gemeenschappelijke voorzieningen.

Breedhuizen van één bouwlaag in spiegelbeeldschema onder al dan niet geknikte pannen zadeldaken met dakkapellen of met centraal dakvenster uitlopend in puntgevel. Al dan niet beschilderde rode baksteenbouw met houten vakwerkbouw. Rechthoekige muuropeningen, oorspronkelijk gestandaardiseerde houten kozijnconstructies met beluikte benedenvensters onder meer E. Anseelestraat nummer 22.

Eenheid gewijzigd ten gevolge van individualistische en uiteenlopende behandelingen van de oorspronkelijk als homogeen geconcipieerde woningen in spiegelbeeldschema. Wijzigingen met betrekking tot gevelparement, voornamelijk beschildering van de gevels. Wijzigen van de muuropeningen en vernieuwing schrijnwerk.

Wijk Ons Dorp. Ten noordwesten van de stad, gevat tussen de Geluwe- en de Dadizelestraat, omvat de Stoelmakers-, Vooruitgangs- en Toekomststraat. Tuinwijk van 50 woningen, opgericht door de "Samenwerkende maatschappij", geplaatst onder toezicht van de "Nationale Maatschappij van goedkope woningen".

Aanlegplan en zes verschillende woningtypes met varianten naar ontwerp van G. Boghemans (Menen). Vermoedelijk werden slechts vier types uitgevoerd, hiervan nog verschillende getuigen in de wijk. Woningen in de Geluwestraat, dubbelhuizen van al dan niet beschilderde rode baksteenbouw onder pannen zadeldaken. Rechthoekige muuropeningen, twee dakvensters oplopend in puntgevel aan weerszijden van de gevel. Daarnaast ook breedhuizen van twee traveeën en twee bouwlagen in spiegelbeeldschema onder pannen zadeldak. In het midden van elk woonblok bestaande uit zes woonhuizen, dakvenster oplopend in puntgevel. Verder ook enkelhuizen van rode baksteen. Woonblok van vijf woningen, twee traveeën en twee bouwlagen onder pannen zadeldaken. Sierlijk uitgewerkte zijgevels met rondboograampjes. Beeldtransformaties voornamelijk met betrekking tot de gevelparementen en het wijzigen van de muuropeningen. In de Vooruitgangsstraat, breedhuizen van twee traveeën en twee bouwlagen.

Woonblokken van vier woningen met puntgevels aan de uiteinden. Sierlijk uitgewerkte zijgevels met rondboograampjes. Beeldtransformaties voornamelijk met betrekking tot de gevelparementen, wijzigen van de muuropeningen, verwijderen puntgevels en toevoegen van garages. Daarnaast ook woonblokken van vier huizen, twee traveeën en twee bouwlagen onder pannen zadeldaken. Rode baksteenbouw verfraaid door het gebruik van donkerrode baksteen voor muurbanden. Volgens bouwplan, woningen voorzien van dakvenster maar vermoedelijk niet uitgevoerd.

Woonblokken in de Toekomsstraat bestaande uit zes woonhuizen in spiegelbeeldschema, rode baksteen verfraaid door muurbanden in streks metselverband. Tweede woning telkens bekroond door twee pilasters waartussen casement. Eenheid doorbroken voornamelijk door vernieuwde gevelparementen en gewijzigde muuropeningen. Aansluitend bij dit type, Geluwestraat nummer 2-4 met in casement "ons dorp" de naam van de wijk.

Onderwijsplein nummer 10. Voormalige gemeenteschool "Ons Dorp", thans Rijksbasischool II, naar ontwerp van G. Boghemans.

Uitbreiding van de wijk, ten noorden van de reeds bestaande wijk, omvattend Blekersstraat, Overwinningstraat, Weversstraat en Em. Vanderveldestraat.
Overwinningsstraat, Volkslaan en een gedeelte van de Weverstraat aangelegd in 1929-1930.
Tweede gedeelte van de Weverstraat en een gedeelte van de Blekerstraat aangelegd in 1932, Em. Vanderveldestraat deels aangelegd in 1938. In 1960 worden de straattracés duidelijk afgelijnd.

Voornamelijk eenheidsbebouwing van enkelhuizen met eenvoudige bakstenen lijstgevels verlevendigd door het gebruik van gele sierbaksteen voor venster- en deuromlijstingen. Eenheid doorbroken door tal van vernieuwde parementen.
Gelijke bebouwing in Overwinningsstraat, Stoelmakersstraat, Volkslaan (nummer 52-58, 60-78 en 80-98) en Weversstraat.

  • Kadasterarchief West-Vlaanderen te Brugge, 207: mutatieschetsen, Menen, 1922/ongenummerde schets, 1923/schets 8, 1929/schets 13, 1930/schets 8, 1932/schets 10, 1938/schets14 en 1960/schets 12.
  • Kadasterarchief West-Vlaanderen te Brugge, 223: mutatiestaat, Menen, artikels 210, 282, 452, 4521, 5301 en 5902.
  • Katholieke Universiteit Leuven, Fonds Verwilghen, dossier 2.3.3.2.6 f3 en plan 3.1.7.
  • BEYLS C. 1982: De Ezelbrugwijk te Menen. Een testcase voor de tuinwijkgedachte in België, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, Gent.
  • BEYLS C. 1997: De Ezelbrugwijk te Menen. Een testcase voor de tuinwijkgedachte in België, 't Wingheroen 21.1, 1-35.
  • SMETS M. 1985: Resurgam. De Belgische wederopbouw na 1914, Brussel, 209-210.

Bron: DE GUNSCH A. & DE LEEUW S. met medewerking van SCHEIR O. 2004: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Menen, Deelgemeenten Menen, Lauwe en Rekkem, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL7, onuitgegeven werkdocumenten.
Auteurs:  De Gunsch, Ann; De Leeuw, Sofie
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Je kan deze tekst citeren als: DE GUNSCH A. & DE LEEUW S. 2004: Ons Dorp [online], https://id.erfgoed.net/teksten/121794 (geraadpleegd op ).