Voormalig klooster der clarissen-urbanisten, huidig klooster der franciscanen of recolletten.
De kloostergemeenschap van de zusters clarissen-urbanisten, opgericht in 1600 te Geraardsbergen, vluchtte in 1645 wegens de godsdiensttroebelen naar Gent. Aankoop op de Oude Houtlei van een huis van de paters discalsen en de aangrenzende gronden tussen de Maagdestraat en de Holstraat, het zogenaamde "Slagvelt", in 1653. Eerstesteenlegging van het klooster in 1687. Eénbeukige kapel met naar het oosten georiënteerd koor in 1738 gewijd aan de Heilige Ursula. Afschaffing van het klooster in 1783 door keizer Jozef, in 1790 hersteld door de staten van Vlaanderen, en in 1796 opnieuw opgeheven door de Fransen. Kloostergebouwen in 1797 verkocht doch voor rekening van de religieuzen door een burger aangekocht. In 1840 door de clarissen-urbanisten verkocht aan de minderbroeders of recolletten die er tot op heden verblijven.
Huidige plattegrond ontvouwt een driebeukige kapel met naar het westen georiënteerd koor en voorgevel aan de straatkant. Ten zuiden van de kerk het portiershuis en een lange overwelfde gang die leidt naar de sacristie en de kloostergang met vierkante binnentuin, gesitueerd ten zuidwesten achter de kloosterkerk. Ten zuiden van de kloostergebouwen strekt zich een ruime kloostertuin uit. De oude dienstgebouwen en stallingen in de noordwestelijke hoek, uitziend op de Brandstraat werden circa 1900 vervangen door de neogotische gebouwen van Sint-Antoniuskring.
Kloosterkerk. In 1843 kregen de broeders toestemming om de éénbeukige barokke kapel uit eerste helft 18de eeuw aan de straatkant te vergroten met een portaal, waarbij het middendeel van de huidige voorgevel tot stand kwam naar ontwerp van architect Camille Colpaert Jr. Vergroting van de kerk in 1856-1857 met twee zijbeuken en verplaatsing van het koor van oosten naar westen; tevens voltooiing van de voorgevel. Driebeukige pseudo-basilicale kerk van zeven traveeën met recht afgesloten koor van twee traveeën, sacristie ten zuiden van het koor. Achtkantige lantaarn met ingesnoerde spits op het eind van het schip.
Voorgevel (oosten): neobarokke, bepleisterde en beschilderde halsgevel van één bouwlaag, geritmeerd door Toscaanse pilasters; aflijnend klassiek hoofdgestel waarvan de fries voorzien is van trigliefen en guttae, gekorniste kroonlijst met tandlijst en blinde attiek. Middentravee met horizontale banden, rondboogdeur met booglijst op imposten, ingeschreven in een rechthoekige nis; voorts bekroond met rondboognis met beeld van de Heilige Ursula. Geveltop begrensd door geblokte en met spiegels verrijkte hoekbanden, geopend met omlijst halfrond venster waarin metalen waaiervormige roedeverdeling; vleugelstukken met zware voluten eindigend op rozetten met hoekpostamenten. De beelden van Heilige Maria met Kind, twee geknielde engelen en twee franciscanen, die vroeger op de postamenten prijkten, zijn sinds derde kwart 20ste eeuw verdwenen. Aanbouwen van twee bouwlagen met bepleisterde lijstgevels van respectievelijk rechts een en links drie traveeën; bepleisterde lijstgevels met getoogde muuropeningen uit derde kwart 19de eeuw. Noordgevel van het koor: verankerde bakstenen lijstgevel uit eerste helft 18de eeuw, rest van de buitenmuur van het schip van de verbouwde oude kapel. Verlicht door twee steekboogvensters waarvan links in een zandstenen omlijsting met booglijst. Geprofileerde zandstenen daklijst.
Neobarok interieur: overwelfd met gedrukte kruisribgewelven, gordel- en scheibogen gedragen door pijlers met Toscaans kapiteel en versierd met casementen. Steekboogvensters in geriemde en geblokte omlijstingen.
Mobilair: neobarokke predikstoel en biechtstoelen uit derde kwart 19de eeuw door P. Baert, neogotische beelden door Mathias Zens.
Kloostergebouwen. Oostvleugel uit vierde kwart 17de eeuw met vanouds van rechts naar links de keuken, het office, de refter en de werkkamer, heden televisiezaal. Onderkelderde vleugel van twaalf traveeën en twee bouwlagen met schilddak (Vlaamse pannen), links voorzien van vier recente dakkapellen. Verankerde bakstenen lijstgevel met lage plint van Doornikse steen. Keldervensters en -deur met gecementeerde zandstenen negblokken en latei, twee met behouden bolkozijn. Rechthoekige benedenvensters met gecementeerde negblokken en latei. Kleine steekboogvormige bovenvensters in gecementeerde omlijstingen. Sporen van een groot gedicht steekboogvenster in de voorlaatste travee van de bovenverdieping. Geprofileerde zandstenen daklijst met dakgoot. Vertrekken overkluisd met gedrukte kruisgewelven en vlakke gordelbogen rustend op gesculpteerde consoles, in de keuken met voorstelling van een rooster met drie vissen en van een hand met keukengerei; de consoles in de refter en de televisiezaal vertonen verschillende passiesymbolen en andere symbolische voorstellingen van Christus.
Noordvleugel, voorheen onder meer met kapittelzaal, thans bibliotheek, uit vierde kwart 17de eeuw. Verankerde bakstenen lijstgevel van acht traveeën en twee bouwlagen op lage plint van Doornikse steen. Gelijkaardige muuropeningen met gecementeerde omlijstingen als voor de oostgevel. Links vlak afgedekte dakkapel met gedeeltelijk behouden kruiskozijn. Gedicht korfboogdeurtje uiterst rechts. Rechts boven, ruim steekboogvenster in omlijsting met oren. Zuidvleugel van tien traveeën en twee bouwlagen met zadeldak (Vlaamse pannen) uit midden 19de eeuw. Bakstenen lijstgevel met steekboogvormige muuropeningen.
Kloostergang. Oninteressante buitengevels van vijf traveeën en twee bouwlagen, gerestaureerd na de brand van circa 1850. Verankerde bakstenen lijstgevels, noord-, west- en zuidgevel met lage plint van Doornikse steen. Ruime steekboogvormige benedenvensters in beschilderde omlijsting met oren en booglijst. Kleine omlijste steekboogvensters boven. Recente gevelsteen met jaartal 1653 van vestiging op de Houtlei, aangebracht boven de ingang in de noordgevel. Zuidgevel met gedateerde gevelsteen 1851: oorspronkelijk éénlaagse galerij van de kruisgang, verhoogd in 1851 met toevoeging van de zuidvleugel. Kruisgang met gedrukte kruisgewelven en moerbogen op cartouchevormige consoles. Gelijkaardige overwelfde gang geeft haaks uit op de oostelijke galerij.
Voormalige kapittelzaal, in de noordelijk oksel naast het koor van de kloosterkerk. Bakstenen gebouwtje van één bouwlaag op rechthoekige plattegrond, westkant driezijdig afgesloten en verlicht door twee rondboogvensters, afgedekt met schilddak (leien)-waarop een nokijzer in de vorm van een kruis met doornenkroon, gekruiste speer en lans met spons. Waarschijnlijk uit de eerste helft van de 18de eeuw. Zoldering geschraagd door fraai gesculpteerde consoles met een gevleugeld engelenhoofdje tussen kleine rocailles en uitlopend op een druiventrosje.
Bron: BOGAERT C., LANCLUS K. & VERBEECK M. met medewerking van LINTERS A. 1979: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4nb Zuid-West, Brussel - Gent.
Auteurs: Bogaert, Chris; Lanclus, Kathleen; Verbeeck, Mieke
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: BOGAERT C., LANCLUS K. & VERBEECK M. 1979: Voormalig klooster der clarissen-urbanisten [online], https://id.erfgoed.net/teksten/20847 (geraadpleegd op ).