Parochiekerk Sint-Servatius

Tekst van Parochiekerk Sint-Servatius (https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/89977)

Afhankelijk van de abdij van Grimbergen sinds het eerste kwart van de 12de eeuw. Laatgotische kerk met vroegere westtoren en latere aanpassingen ingeplant op de heuvelhelling in het huidige dorpscentrum met omringend, gedesaffecteerd kerkhof met breukstenen keermuur en trappen aan de zuidkant. Vernieuwde ommuring.

Zandsteenbouw in klein en middelgroot verband, min of meer regelmatig naargelang van de bouwperiode.

In zijn huidige vorm ontwikkelt de plattegrond een uitspringende westtoren met halfrond traptorentje ten zuiden, een driebeukig schip van twee traveeën, een niet meer uitspringend transept, met jaartal 1663 in de zuidgeveltop en een koor van twee traveeën met vierzijdige sluiting (eerste kwart 16de eeuw); doopkapel met aanpalende sacristie ten noorden en recentere sacristie uit de 18de en 19de eeuw ten zuiden.

Vierkante westtoren, op een afgeschuinde sokkel, gemarkeerd door twee cordonlijsten, een ter halverhoogte en de andere onder de gekoppelde spitsboogvormige galmgaten (twee per gevel); gebogen tentdak (leien), blijkbaar als vervanging van de vroegere ingesnoerde naaldspits die voorkomt op tekeningen uit het begin van de 18de eeuw (1862? onder leiding van architect Schoonjans).

Volume en geleding van de toren doen Romaans aan, terwijl het gebruik van de spitsboog uiteraard wijst op gotische invloed (13de eeuw?). Ingekast verdiept korfboogportaal (ten westen), ingeschreven in een hoge spitsboogvormige omlijsting met gestrekte uiteinden en bekronende kruisbloem. Erboven opengewerkt Grieks kruis opgenomen in een vlakke ronde omlijsting van kopse steen. Kleine, smalle spitsboogvensters in de zuidwand waartegen ook het halfrond traptorentje onder piramidaal dak aanleunt; lichtgleuven en cordon ter halverhoogte.

De kapelgevels van de zijbeuken aan de noord-, zuid- en westkant zouden resulteren van de vergroting van de middenbeuk en de verhoging der zijbeuken in 1843; gevelritme aangegeven door overhoekse (noordwest en zuidwest) en gewone steunberen met dubbele versnijding en piramidale leien kop; spitsboogvensters met ijzeren harnas en afzaat, gevat tussen waterlijsten, die over de hele gevelbreedte doorlopen, ter hoogte van deze van de transeptarmen; westvensters met neogotische tracering boven de zijingangen daterend van 1904, naar ontwerp van architect J. D'Hayer.

Deels ingebouwde transeptarmen, met mogelijk aangepaste noord- en zuidgevel, laatstgenoemde in een cartouche gedateerd 1663; hogere, geprofileerde sokkel; spitsboogvenster met geprofileerd beloop en afzaat, afgelijnd door de doorlopende onderste waterlijst en de bovenaan omgebogen druiplijst; klein rechthoekig venster met gestrekte latei op hoekconsoles in de top. Doorlopende lijsten in de oostgevels; aan de noordkant komt hierin een schuine bouwnaad voor, wijzend op een oudere aanleunende dakhelling. Leien zadeldaken, haaks op de hogere middenbeuk- en koorbedaking.

Licht inspringende doopkapel met aanpalende noordsacristie, beide onder een lessenaarsdak in het verlengde van het koordak. Doopkapel: hoge sokkel in klein verband, afgebiesd met een scherpe waterlijst; bovenmuur in groter maar minder regelmatig verband: geriemd rondboogvenstertje met kwartronde en -holle neg. Afgeschuinde oostmuur.

Dieperliggende noordsacristie op een geprofileerde sokkel, die oostwaarts loopt tot aan de overhoekse steunbeer onder het schouderstuk van de oostgevel, doorlopende waterlijst, in het verlengde van deze van de doopkapel, en onderaan het tracé volgend van het vierkante noord- en oostvenster, beide onder een korfboogvormige ontlastingsboog. De afgeschuinde oostgevel wordt bovendien geleed door een lijst in het verlengde van het schouderstuk, in de oosthoek gebruikt als basis voor de hoger opgetrokken steunbeer van het koor, wat de onderbouw van de sacristie kan situeren voor het eerste kwart van de 16de eeuw.

Rijzige en oorspronkelijk ook heldere koorpartij teruggaande op het begin van de 16de eeuw; doorlopende sokkel met uitgelengd ojiefprofiel; gevelritme aangegeven door de steunberen met dubbele versnijding en piramidale leien kop; doorlopende waterlijsten onder de afzaat en het tracé van spitsboogvensters volgend. Gedichte ramen van de zuidelijke tweede koortravee met laatgotisch getint maaswerk (oorspronkelijk?).

Recentere sacristie aan de zuidkant, laatste aanpassing in 1904, naar ontwerp van architect J. D'Hayer.

Binnenin, afgeschuinde spitsboogarcade op imposten tussen toren en beuk; toegang tot de traptoren in de zuidmuur. In zijn huidige vorm vertoont het interieur ongeveer het uitzicht van een hallenkerk: kruisriboverwelving op consoles (voltooid 1611) over de middenbeuk geritmeerd door pijlers (de beuk zou dateren van circa 1590-92); zware gordelbogen op halve pilasters in de in 1843 verruimde zijbeuken.

Kruisriboverwelving in de koortraveeën: de geprofileerde ribben en bogen lopen uit in gebundelde schalken op geringde, semi-octogonale sokkeltjes.

Classicerende barokbekleding van de apsisoverkluizing, opgevat in functie van het monumentale hoofdaltaar uit de 18de eeuw; uitstralend Heilige Geestmotief in het centrale gewelfvak, afgelijnd met zware gemarmerde ribben in pleisterwerk (gelijktijdig dichtmetselen van de koorramen).

Bakstenen kruisgewelf in de doopkapel (13de eeuw?). Kruisriboverwelving in de noordsacristie. Mobilair: Schilderij met voorstelling van de Heilige Maagd met knielende Wauthier Vander Noot, zijn echtgenote en zijn acht kinderen (obiit 1460 of 1469), (zuidkoormuur).

Gotische grafsteen van Hendrik Jacob Taye, heer van Wemmel († 1528); renaissance-triptiek in hoogreliëf, gedateerd 1538, ter nagedachtenis van de uitgebeelde Jacob Taye († 1491) en Isabella Kestergote († 1485), aan weerszij van de centrale voorstelling van Christus in de Hof van Olijven (tegen koormuur, resten van polychromie); barok grafmonument van een Taye, (17de eeuw, grotendeels uitgewist opschrift), koor; marmeren epitaaf van François Philippe Taye († 1761).

Barokmeubilair, tweede helft 17de eeuw en voornamelijk 18de eeuw. In de doopkapel, renaissance doopvont, gedateerd 1601; muurschildering (zuidwand), door I. Vander Linden, 1949, met voorstelling van de Doopsel toedienende patroonheilige.

Tegen de oostmuur van de zuidelijke sacristie stond vroeger een volledige laatgotische Calvarie (Brabant, circa 1500), resterend kruisbeeld.

  • SACRE M., De kerk van Wemmel, in De Brabander, I, 1919.

Bron: DE MAEGD C. & VAN AERSCHOT S. 1975: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Vlaams-Brabant, Halle-Vilvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 2n, Gent.
Auteurs:  De Maegd, Christiane; Van Aerschot, Suzanne
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Je kan deze tekst citeren als: DE MAEGD C. & VAN AERSCHOT S. 1975: Parochiekerk Sint-Servatius [online], https://id.erfgoed.net/teksten/41031 (geraadpleegd op ).