Zogenaamd "Knechtjenscollege". Voormalig jongensweeshuis, in 1555 gesticht door gravin Elisabeth van Culemborg, bestemd voor de opvang van twaalf weesjongens; later onderpastorie, sedert 1992 taverne. Circa 1560 opgetrokken koopmanshuis, bestaande uit een voor- en achterhuis met dubbelhuisopstand van vier traveeën en twee bouwlagen onder haaks in elkaar gewerkte zadeldaken (nok parallel aan en loodrecht op de straat, mechanische pannen) met aanbouw onder plat dak achteraan en overbouwde poortdoorgang rechts. Verankerde, bepleisterde en beschilderde lijstgevel op gecementeerde plint met zandstenen afzaat. Onder de pleisterlaag aanwezige speklagen. Gevelafsluiting met houten kroonlijst op klossen. Rechthoekige, naar boven toe verkleinende vensters op overschilderde lekdrempels van arduin; eertijds beluikte benedenvensters, heden met gietijzeren rolluikkasten; bovenvensters met houten latei. Gedicht bovenvenster in de eerste travee, heden met gevelplaat met inscriptie: "Collegium ppetve fondationis quondam pie memorie nobilis Elisabeth a Culemburgo huius domini comitisse pro alimento et instructione duodecim puppilorum ex honestis et pauperibus parentibus istius francisie oriundorum ab anno eratis sexto usq. ad decimum sextum inclusive per nobilis comites et successores eiusdem dominii de consilo drossati et receptoris necnon decani et pastoris ecclie predcte francisie via spus sancti nominandorum in honorem omnipotentis dni nri Jesu XPI et gloriosissime virginis matris sue Marie sub anno a nativitate eiusdem dni nri 1557".
Segmentboogdeur in geprofileerde arduinen deuromlijsting met neuten, festoenen en schelpvormige sleutel en met houtsnijwerk versierd bovenlicht (volgens J. Lauwerys in elkaar gewerkte initialen alfa en omega) in 18de-eeuwse rococostijl, in 1958 overgebracht van het in 1970 herbouwde huis zogenaamd "Den Engel", Vrijheid nrs. 169-171. Rechthoekige houten deur met ijzeren beslag uit de 17de- of 18de eeuw. Korfboogpoort, waarboven gemetselde spitsboognis met Mariabeeld van ca. 1936; doorgang met vlakke houten zoldering; onregelmatige tudorboog aan tuinzijde.
Zuidelijke zijpuntgevel van het voorhuis met aandak, vlechtingen, ankers, noordelijke zijpuntgevel met ankers en sporen gedichte (boogvormige) muuropening of ontlastingsboog. Verankerde en gekaleide bakstenen achtergevels, respectievelijk tuitgevel met aandak, schouderstukken en vlechtingen en lijstgevel; bewaard kruiskozijn op de bovenverdieping. Voorts overwegend latere rechthoekige muuropeningen.
Interieur: aangepaste 16de-eeuwse plattegrond; twee kelders onder rechts gelegen voorplaats met bepleisterd tongewelf (nok loodrecht op de straat), vier plaatsen op de begane grond, vier (+ één boven de doorgang) op de bovenverdieping, haaks ingevoegde trapzaal tussen voor- en achterplaats links; spiltrap naar de zolder. Samengestelde balklagen; nog aanwezige witstenen consoles, zichtbaar op de bovenverdieping. Begane grond met enkele 18de-eeuwse binnendeuren; 17de-eeuwse zolderdeur. Gang met cementtegelvloer met zwart en wit stermotief. 16de- of 17de-eeuwse dakconstructie met name gordingenkap met drie dubbele schaargebinten, pen- en gatverbindingen; oude vloerbetegeling, grotendeels hergebruikt in de rechts gelegen achterplaats op de begane grond.
Bron: DE SADELEER S. & PLOMTEUX G. 2002: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Hoogstraten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16n4, Brussel - Turnhout.
Auteurs: Plomteux, Greet
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: PLOMTEUX G. 2002: Jongensweeshuis Knechtjenscollege [online], https://id.erfgoed.net/teksten/46587 (geraadpleegd op ).