In 1832, oprichting van de fabriek te Peer door de Valkenswaardse cigarier Jan Hoefnagels. In 1865, overname door zijn neef J.-H. Timmermans, die de fabriek overbracht naar Wijchmaal en ze aldaar vlakbij het station in 1867 optrok met de hulp van een zekere Ra(e)ymakers, vermoedelijk een geldschieter, en in 1872 overname door P.G. Liekens (1823-1895), zodat de firma onder de oude naam J.W. Hoefnagels en Zonen de productie verderzette. Onder leiding van zijn zoon Joseph (1864-1940) en diens zoon Gommarus (1889-1914) telde de fabriek rond 1900 meer dan honderd werknemers en een productie van circa drie miljoen sigaren per jaar. De aanleg van de spoorlijn Hasselt-Eindhoven met een station in Wijchmaal, nabij de fabriek, droeg in sterke mate bij tot dit succes.
Tussen beide Wereldoorlogen, afname van de productie, vooral door toenemende concurrentie van de Nederandse sigarenfabrieken en de sigaret, de stijgende fiscaliteit en de opkomst van de steenkoolmijnen. Enkele jaren na de Tweede Wereldoorlog, stopzetting van elke activiteit. Circa 1994 werden de plannen afgevoerd voor omvorming van het complex tot serviceflats, naar ontwerp van architect J. Maris (Heusden-Zolder).
In 2001, dringende onderhoudswerken aan het dak van het woonhuis, naar ontwerp van de architect R. Hermans (Genk). Het houtwerk van de vensters van het woonhuis werd naar oud model vernieuwd. Er bestaan plannen met het oog op renovatie en herbestemming van de fabriek tot taverne, feestzalen en restaurant met een beperkte hotelfunctie, alsook voor bouw van twee appartementsblokken, naar ontwerp van genoemde architect, waarvan de nog niet voltooide realisatie werd aangevat in 2002-03. De werken omvatten onder meer bedakingswerken, het heropmetselen van enkele geveltoppen en de bijna volledige afbraak van de vier zuidelijke traveeën, waarvan heden enkel de westgevel overeind is gebleven.
Uit de Atlas van de Buurtwegen (1845) blijkt dat de oorspronkelijke sigarenfabriek elders gevestigd was dan op de huidige locatie. In die tijd was het gebied nog braakliggend, naast een grote vijver. De vestiging van de fabriek op de huidige plaats gebeurde bij de overname door Ra(e)ymakers-Timmermans in 1865. Fabriek en directeurswoning werden gebouwd in één bouwcampagne. De verbinding tussen woning en fabriek bestond aanvankelijk echter nog niet, confer eerste logo van het bedrijf en oude foto van 1872. Uit kadastrale gegevens blijkt dat deze aansluiting pas in 1880 werd gerealiseerd. Eertijds had de directeurswoning achteraan een haakse aanbouw, waarvan de datum van verdwijning niet bekend is.
De huidige gebouwen dateren hoofdzakelijk van 1867-80, confer hardstenen gevelstenen in de uitspringende travee van de sigarenfabriek, met onleesbare inscriptie, waarschijnlijk RAYMAKERS, en jaartal 1867.
Neoclassicistisch woonhuis met gecementeerde stoep. Ten westen, een eik, een esdoorn, enkele linden en acacia’s. Aan straatzijde, twee bakstenen pijlers van het verdwenen inrijhek. Dubbelhuis van vijf traveeën en twee bouwlagen onder schilddak (nok evenwijdig aan de straat, mechanische pannen) met vernieuwde centrale dakkapel onder zadeldakje voor- en achteraan. Eertijds bevond zich een door een storm vernietigd dakruitertje centraal op het dak, confer oude foto.
Bepleisterde en wit en grijs beschilderde baksteenbouw op beschilderde gecementeerde plint met klein rechthoekig betralied keldergat; grotendeels vernieuwd houtwerk, onder meer geprofileerde kroonlijst. Omlopende geprofileerde lijst bovenaan ter aflijning van de blinde fries. Rechthoekige muuropeningen met afgeronde bovenhoeken op kordon vormende hardstenen lekdrempels, gevat in geprofileerde omlijstingen met sluitstenen, versierd met schelpen, rocailles en bladwerk, op de tweede bouwlaag voorzien van smeedijzeren leuningen en eertijds beluikt; gedeelde bovenlichten met typische middenstijl op halfronde basis; deur met bewaard hout- en traliewerk, hardstenen trap. Noordelijke zijgevel met rechthoekige muuropeningen, waaronder enkele gedichte, één recente en één onlangs aangepaste. Blinde zuidelijke zijgevel. Gelijkaardige doch eenvoudiger achtergevel met eertijds beluikte muuropeningen; thans gestolen, oude verlichtingsarmatuur met koelkoepel, waarschijnlijk een op elektriciteit omgebouwde gaslantaarn.
Interieur: van een hardstenen vloer voorziene centrale gang met de kamers aan weerszijden; eenvoudige marmeren schouwen; met stuc verlevendigde plafonds; natuurstenen vloeren; bewaarde binnendeuren en -luiken; bordestrap met balustervormige trappaal met pijnappelbekroning; tabaksmolen IRUS WERKE en gietijzeren meertrapskachel FABRUX HAREN, eertijds opgesteld in het bedrijfsgebouw en enige restanten van de fabrieksuitrusting.
Ten noorden bij het woonhuis aansluitend, vooraan door twee eiken beschaduwd, achteraan van een boomgaard, weide, hagen en enkele oude esdoorns voorzien, leegstaand, in oktober 2001 vervallen, langgestrekte voormalige sigarenfabriek, waarvan de renovatie in 2002-05 aan de gang was; drieëntwintig traveeën en één bouwlaag onder zadeldak (Vlaamse pannen).
Verankerde baksteenbouw; gebruik van gesinterde baksteen voor druiplijsten, doorlopende lekdrempels, spiegels en omlijstingen van de eertijds alternerend blinde en betraliede oculi van het hoofdgestel, alsook voor de getrapte lijsten ter aflijning van de fries. Grotendeels getoogde, enkele rechthoekige en rondbogige muuropeningen, waarvan het originele hout- en traliewerk in juni 2003 grotendeels was verwijderd; thans vernieuwd houtwerk bij ramen. Rechts van de eerste acht traveeën, drie uitspringende traveeën met hoeklisenen en grote rondboogpoort, oorspronkelijk van twee bouwlagen onder tentdak met peervormige bekroning, bij de aanvang van onderhavige inventarisatie van één bouwlaag en in 2003 weerom voorzien van een tweede bouwlaag en een tentdak met bekronend vierkant dakruitertje. Links en rechts van deze travee, twee risalieten van telkens vier traveeën. Noordelijke zijpuntgevel met tot voor kort later aangebrachte rechthoekige muuropening onder ijzeren I-balk, die bij de recente renovatie in getoogde vorm werd hersteld. Gelijkaardige achtergevel met analoge rondboogpoort als vooraan. Vier zuidelijke traveeën van 1880 (confer bouwnaden), namelijk voormalige meesterwoning, waarvan enkel de westgevel nog overeind bleef, met muuropeningen in geprofileerde gecementeerde omlijstingen op gecementeerde kordon vormende lekdrempels.
Interieur vóór de recente renovatie: grote dwarse rondbogen in metselwerk; verdwenen bepleistering; bakstenen vloer.
Bron: PAUWELS D. 2005: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Maaseik, Kanton Peer, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 19n3, Brussel - Turnhout.
Auteurs: Pauwels, Dirk
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: PAUWELS D. 2005: Sigarenfabriek en herenhuis Liekenshuys [online], https://id.erfgoed.net/teksten/80824 (geraadpleegd op ).