Dieperliggende hoeve toegankelijk via dreef met aan erftoegang twee oude lindebomen waartussen smeedijzeren hek. Iets hoger gelegen boerenhuis (heropgebouwd in de jaren 1920) waarvan de dubbele omwalling verdwenen is maar nog steeds zichtbaar is in het reliëf van de bodem. Meer ten westen een vrijstaande schuur met geïncorporeerde stallen. De site is volledig omgeven door weiden met een opvallend microreliëf, dit ten gevolge van de gedempte walgrachten.
De benaming "Watervliet" zou verwijzen naar een vroegere eigenaar van circa 1350, namelijk de familie van den Berghe. De adellijke familie van den Berghe draagt de titel van heren van Watervliet maar woont gedurende vier eeuwen op "het Hof van Amersvelde" (confer Amersveldestraat), dat een leen was van de Burg van Brugge. Het "Hof van Watervliet" zou als buitenverblijf gebruikt zijn en circa 1350 door Joos van den Berghe (gestorven te Handzame in 1407) zijn opgericht. Op een 17de-eeuwse kaart is de site aangeduid als "Baven damme", met drie vrijstaande gebouwen binnen een rechthoekige omwalling, toegankelijk via een dreef aan de zuidzijde. Op de Ferrariskaart (1770-1778) is de site opgetekend met een woonhuis binnen een U-vormige omwalling, daarbuiten twee vrijstaande landgebouwen en een boomgaard, geheel gevat in een ruime rechthoekige omwalling met een opening aansluitend op een dreef aan de zuidzijde. Identieke weergave op een kaart in het "Manschepe bouck van de heerlijkheid Wijnendale" (1774).
Net buiten de tweede omwalling bevindt zich een ruime, aangelegde tuin. Op het primitief kadasterplan (circa 1829) is het woonhuis omgeven door een rechthoekige omwalling met opening naar het westen toe waar een schuur en stal gelegen zijn. Het geheel is nog eens gevat in een grote rechthoekige omwalling met een opening naar het zuiden toe en één naar het oosten. Toenmalig eigenaar is de Brugse rentenier Henri van Caloen. De omwalling wordt voor het laatst opgetekend door het kadaster in 1896 en tegelijk worden twee kleine landgebouwtjes afgebroken. Het grote landgebouw wordt midden 20ste eeuw afgebroken. De huidige perceelsgrens volgt nog de oorspronkelijke, grote omwalling. Op een vooroorlogse foto bewaard bij de huidige eigenaar is het boerenhuis afgebeeld als een hoog- en laaghuis met witgeschilderd parement.
Ten oosten van het erf, boerenhuis, na de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd met hergebruik van de oude stenen. Geelbakstenen volume boven gepekte plint: één opkamertravee + zeven traveeën onder zadeldak (rode mechanische pannen) met tuitgevels met aandaken en vlechtingen, een aflijnende gootlijst op klossen. Schuin oplopende steunberen op de noordelijk hoeken (linker zijgevel) en één tegen de achtergevel. De centrale traveeën van de voor- en achtergevel lopen op in een tuitgevel.
Rechthoekige vensteropeningen onder houten latei en korfbogige ontlastingsboog, in de voorgevel op afzaat, in de achtergevel op grijsgesmoorde terracottategels. Bewaarde witgeschilderde ramen met kleine roedeverdeling (voorgevel) en blauwgeschilderde schuiframen met kruisindeling en kleine roedeverdeling (achtergevel), blauwgeschilderde luiken. Tudorbogige deuropeningen met bewaarde strokendeuren. De deur aan de erfzijde is gevat in een omlijsting van vlakke pilasters en een architraaf onder driedubbele druiplijst. Onder keukenvenster (rechter travee voorgevel) bewaard natuurstenen 'moosgat' (afvoer voor afvalwater).
Rechts, aansluitend laag volume onder zadeldak (rode mechanische pannen) met bakoven. Segmentboogdeur en rechthoekige poortopening met behouden opgeklampte poort.
Gaaf bewaard interieur daterend van circa 1920 (wederopbouwperiode) met onder meer houten schouwmantel en geometrische cementtegels. In de keuken, grijsgesmoorde terracottategels, houten schouwmantel en pomp met pompbak.
Ten noorden van het erf, dwarsschuur met geïncorporeerde stallen. In kern daterend van voor 1829, confer primitief kadasterplan. Verankerd bakstenen volume onder zadeldak (rode mechanische pannen). Opgedeeld in schuurgedeelte aan de westzijde en witgeschilderd stalgedeelte aan de oostzijde. Dwarsschuur met hogere zuidelijke poortopening onder verhoogde dakoverstek. Kleinere aangepaste stalvensters. Behouden groengeschilderde opgeklampte poort.
Bron: BAERT S. & VANNESTE P. in samenwerking met CREYF S., DEVOOGHT K., GHERARDTS F. & MOEYKENS S. 2008: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Kortemark, Deel I: Deelgemeenten Kortemark en Handzame, Deel II: Deelgemeenten Werken en Zarren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL40, onuitgegeven werkdocumenten.
Auteurs: Vanneste, Pol; Baert, Sofie
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: Vanneste P. & Baert S. 2008: Historische hoeve Watervliet [online], https://id.erfgoed.net/teksten/91229 (geraadpleegd op ).