Geografisch thema

Kanegemstraat (Kanegem)

ID
10932
URI
https://id.erfgoed.net/themas/10932

Beschrijving

Hoofdstraat die Kanegem met Tielt verbindt, lopende vanaf Kanegem-Dorp naar het westen toe, in de richting van Tielt. De straat is één van de belangrijkste invalswegen naar het dorpscentrum, onderdeel van de oost-west as die de deelgemeente doorkruist. Quasi op de grens met Aarsele splitst de weg zich af van het oude handelstracé Kanegemstraat-Oude Gentweg, om zo Tielt met de Kanegemse dorpskern te verbinden (cf. Aarsele, Kanegemstraat en Oude Gentweg). De straat die voor 1979 "Tieltstraat" of "Tieltweg" genoemd wordt, wordt voor het eerst vermeld in een renteboek uit 1548 als "inde prochie van Caneghem … den tielt wech". In het landboek van 1762 komt de naam "straete naer Thielt" voor, evenals "Thieltsche Heirweg". De Atlas der Buurtwegen uit 1846 vermeldt: "Thieltsweg". De Tieltstraat bleef kasseiweg tot 1949. In 1982 wordt de straat rechtgetrokken (voornamelijk ter hoogte van nr. 155) en verbreed, en door het bebloemingscomité "Route Entente Florale" gedoopt, naar de internationale bebloemingsprijs voor dorpen en steden. Er wordt een gedenkzuil opgericht ter ere van Kanegem Bloemendorp, met bronzen herinneringsplaat. Langsheen de weg zijn bloemenperkjes aangelegd die de naam dragen van de verschillende nationale en internationale deelnemende 'bloemengemeentes' en waarin verscheidene plantenvariëteiten zijn aangeplant. Binnen de dorpskern, vanaf Kanegem-Dorp tot het kruispunt met de Nagelstraat, is de straat aan weerszijden beplant met bolacacia's. In het begin van de jaren 1970 wordt een dorpshoeve met ast afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe sociale woonwijk: "Astenhove".

Doorheen haar geschiedenis kent Kanegem twee scholen, beide gelegen in de toenmalige Tieltstraat. De gemeenteschool wordt gebouwd in 1829, ten westen van de kerk (nr. 186). Ca. 1880 wordt de school vergroot. Bij heraanleg van het kerkplein in 1963 wordt een groot stuk van de gemeenteschool afgebroken, de overblijvende klassen van de gemeenteschool verhuizen naar klaslokalen in de kloosterschool, wat voor een stukje Kanegemse schoolstrijd zorgt. In 1990 sluit de gemeenteschool definitief de deuren.
In 1846 wordt een schooltje dat enkele jaren tevoren is gesticht, overgenomen door de Zusters van het Geloof uit Tielt. De kantschool wordt in 1854 al uitgebreid met een leerschool. De precieze vestiging in de Tieltstraat (huidige Kanegemstraat) is onduidelijk; naargelang de bronnen komen zowel data 1853, 1870 als 1879 in aanmerking. Zeker is dat ca. 1870 een huis op de hoek van de Tieltstraat en de voetweg Espestraat wordt verkocht aan de Zusters van het Geloof. Ten noorden haaks daarop wordt langsheen de voetweg een nieuw schoolgebouw opgetrokken. In 1891 en 1904 wordt de school uitgebreid. De oude schoolvleugel aan het huis wordt in 1909-1910 afgebroken en vervangen door het neogotische klas- of kloostervolume.

De vroegere handels- en landbouwfunctie is thans voornamelijk overgenomen door woonfunctie. Dichte bebouwing aansluitend op de dorpskern, overgaand naar meer verspreide bebouwing naar het westen toe.
Ca. 1600 is de bebouwing beperkt tot enkele huizen op het kruispunt Tieltstraat - Pontestraat (cf. Nagelstraat/ Aarselekapellestraat) en de hoeve nr. 137 met het naastliggend huisje op de hoek met de Kruiswegestraat, cf. een schetsmatige kaart van de parochie Kanegem (ca. 1600). Gedurende de 17de en de eerste helft van de 18de eeuw wordt de straat vooral aan zuidzijde dichter bebouwd, binnen het dorpscentrum tussen de Nagelstraat en Kanegem-Dorp, cf. landboek Kanegem, kaarten 1ste, 2de en 10de kanton (1762). De bebouwing daterend van vóór 1830 bestaat voornamelijk uit kleine hoeves en eenlaagsbouw, cf. samenstel van vier lage huisjes nrs. 174-178, waarvan nr. 178 sterk verbouwd is, met naoorlogs gevelparement en gewijzigde muuropeningen (alsook nrs. 182-184). Ook de drie eenlaagshuisjes nrs. 175-177-179 gaan terug op oudere volumes, maar worden ingrijpend verbouwd gedurende de 20ste eeuw.
Bij kruispunt met de Kruiswegestraat/ Axpoelmolenstraat bevindt zich een gehuchtje bestaande uit een cluster huizen langsheen de Tieltstraat, gegroeid nabij een oudere hoeve tijdens de tweede helft van de 19de eeuw. Nr. 149, woonhuis van twee bouwlagen onder zadeldak, volgens kadaster gebouwd in 1872, getoogde muuropeningen met vernieuwde invulling, westelijk stuk als stal/ schuurtje. Nr. 147, eenlagig woonhuis volgens kadaster opgetrokken in 1876, gevel vernieuwd tijdens het interbellum. Nr. 139, eenlagig woonhuis met afgeschuinde hoek, ijzeren lateien aan zuidzijde, latere gevelafwerking in cementering met imitatievoegwerk. Nr. 143, eenlagig woonhuis onder schilddak, eertijds twee woningen waarvan linkerdeur gesupprimeerd; 20ste-eeuwse schuur en stallen aan zuidzijde.

Aanvullende bebouwing uit de tweede helft van de 19de eeuw en het begin 20ste eeuw, restanten o.m. nr. 170, volgens kadaster gebouwd als samenstel met het schoolhuis nr. 168 in 1864, historiserend gerenoveerd met een recentere bijbouw uit de jaren 1980. Nr. 193, restant van een burgerwoning opgebouwd in baksteen met natuurstenen accenten, met vooruitspringend middenrisaliet uitlopend in een dakvenster met trapgeveltje, getoogde muuropeningen met nieuw schrijnwerk, op de begane grond verbouwd tot winkel; het linkergedeelte wordt vervangen door nieuwbouw tijdens de tweede helft van de 20ste eeuw. Dubbelhuis nr. 158, gebouwd ca. 1900 in opdracht van timmerman Karel Braekevelt (cf. nr. 155), oorspronkelijk samenstel van twee woningen met nr. 160.
Tijdens het interbellum en ook na de Tweede Wereldoorlog wordt geleidelijk verder buiten de dorpskern gebouwd: nieuwe open of halfopen bebouwing onder zadeldaken met ommuurde of omhaagde voortuintjes, cf. nrs. 138-140 en nrs. 142-144 (1937), l.g. met bewaarde deels beglaasde deur met betonnen luifel en geometrisch verdeeld bovenlicht. Veel van de bestaande eenlaagsbouw wordt voorzien van nieuw gevelparement.

Eertijds lag herberg "het Canon" aan zuidzijde van het kruispunt met de Nagelstraat/ Aarselekapellestraat (verdwenen), thans bevindt zich aan noordzijde de herberg "Kalkoven".
Vroeger heeft ter hoogte van de wijk Astenhove een dorpshoeve gestaan, bestaande uit twee parallelle grote bouwvolumes en enkele kleinere bijgebouwen, en uitgebaat door P. Vandenbulcke, handelaar en burgemeester van Kanegem. Hij laat op zijn boerderij een vermoedelijk 20ste-eeuwse cichorei-ast bouwen. De teelt verdwijnt in 1955, waarna de ast in verval raakt. De hoeve wordt afgebroken om plaats te maken voor een nieuwe sociale woonwijk in het begin van de jaren 1970.

HEEMKUNDIGE KRING DE ROEDE VAN TIELT, Fototheek.
KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Kanegem, 1876/14, 1877/9, 1900/3.
DE BRABANDERE R., Kanegem, in HOLLEVOET F., Als straten gaan... praten, Tielt, 2005, p. 54.
DE BRABANDERE R., Kanegem: geschiedenis en erfgoed, in De Roede van Tielt, jg. 37, nr. 3, 2006, p. 157-158.
DE FLOU K., Woordenboek der toponymie van westelijk Vlaanderen, Vlaamsch Artesië, het land van den Hoek, de graafschappen Guines en Boulogne, en een gedeelte van het graafschap Ponthieu, Deel XV, Brugge, 1934, kolom 838.
DE GRYSE P. (red.), Tielt graag gezien, Koksijde, 2003, nr. 45.
VERSCHUERE A., De Zusters van 't Geloove, Tielt, 1940, p. 101-105.


Bron     : Callaert G. & Santy P. met medewerking van Boone B., Devooght K. & Moeykens S. 2007: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Tielt, Deel I: Stad Tielt (straten A-R), Deel II: Stad Tielt (straten S-Z), Deelgemeenten Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL29, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Gemeenteschool

  • Omvat
    Gesubsidieerde Vrije Basisschool

  • Omvat
    Herdenkingszuil

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losstaande gebouwen

  • Omvat
    Huis Braekevelt

  • Omvat
    Kilometerpaal

  • Omvat
    Samenstel van twee eenlagige dorpswoningen

  • Omvat
    Schoolmeesterswoning

  • Omvat
    Vrijstaand interbellumwoonhuis

  • Omvat
    Vrijstaand woonhuis en melkerij

  • Is deel van
    Kanegem

  • Is gerelateerd aan
    Kanegemstraat (Aarsele)

  • Is gerelateerd aan
    Kanegemstraat (Tielt)


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Kanegemstraat (Kanegem) [online] https://id.erfgoed.net/themas/10932 (Geraadpleegd op 12-05-2021)