Geografisch thema

Dorp

ID: 13174   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13174

Beschrijving

Benaming voor het dorps- en kerkplein van Berlare en de aansluitende gelijknamige straat die aanvangt bij Hoogstraat en eindigt bij Hogeweg. Onderdeel van de eeuwenoude oost-west verlopende hoofdweg in Berlare dat de kern vormt van het kleine dorp met zijn afgezonderde ligging binnen een Scheldebocht. Dit straattracé met de dorpskerk werd al weergegeven op de figuratieve kaart van het Land van Aalst door J. Horenhault van 15(9)6. Deze weg gaf duidelijk verbinding met de ver afgelegen belangrijke oude verkeerswegen naar grote stedelijke centra: enerzijds via Appels Veer, één van de oudste Scheldeveren in de Schelde-Durmestreek (zie Waterhoek) met Dendermonde en anderzijds via Uitbergen met de heirweg naar Gent.

Parochiekerk toegewijd aan Sint-Martinus ingeplant op het oostelijk deel van het kerkplein, voorheen met omringend ommuurd kerkhof dat verdween bij de heraanleg van het dorpsplein gepaard met de vergroting van de kerk in 1909-1910. Dorpsplein vroeger ook aangeduid met de benaming Briel, verwijzend naar het driehoekige begraasde en beboomde perceel ten westen voor de kerk. Dit perceel vermeld als "Kerkenbriel" (zie de "Ommelooper ende Terrier ofte Land en caerteboek der Prochie van Berlaere" van 1773-1786), maakte vroeger deel uit van het kasteeldomein van de heren van Berlare dat tegen de zuidzijde van het dorpsplein aanligt, naast de kerk (nummer 1). Nu nog ligt voor de kerk een driehoekig grasplein afgeboord met bomen en voorzien van een axiaal verhard middenpad. Naast de aanwezigheid van de in oorsprong oude dorpskerk en heerlijke kasteelsite wordt het historische karakter van dit dorpscentrum ook nog geïllustreerd door de aanwezigheid van een schandpaal, opgesteld op de openbare weg tussen het koor van de kerk en het gemeentehuis. Aan de zuidzijde van de kerk voor een parking staat een oorlogsmonument ter ere van de gesneuvelden van de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

De noordzijde van het dorpsplein en beide straatwanden ten oosten (tussen Frankrijkstraat en Gaver), bewaren nog relevante exemplaren van de geëvolueerde historische woningbouw. Overwegend aaneengesloten rijbebouwing deels teruggaand op grote burgerwoningen van lokale vooraanstaanden, vroegere brouwershuizen en herbergen waarvan vele nog hun 19de-eeuws voorkomen bewaard hebben. De resterende lagere dorpshuizen werden veelal in de loop van de 20ste eeuw met een verdieping verhoogd, van een nieuwe voorgevel voorzien of vervangen door nieuwe huizen. Bij de hoek met Kruyenberg ontstond in de loop van de tweede helft van de 19de eeuw de grote jutefabriek Janssens die nog getuigt van een belangrijke tak van de lokale industrie die te Berlare bestaan heeft. Pas in het begin van de 20ste eeuw werd, met het openen van de Nieuwstraat aan de noordzijde van het dorpsplein, de vlotte rechtstreekse verkeersverbinding mogelijk gemaakt die vanaf het centrum naar de wijk Donk en het Donkmeer voert.

  • Rijksarchief Beveren, Oud gemeentelijk Archief Berlare, nummer 331-333, 24ste wijk.
  • VAN DEN BREEN E. 2003: Berlare in de 19de eeuw, Berlare.
  • VENNEMAN R., ADAM A., ADAM M. 1984: Berlare in prentkaarten, prentkaarten van de deelgemeente Berlare, Berlare.

Bron     : Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Berlare, Buggenhout, Lebbeke, Waasmunster, Hamme en Zele,Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 20N, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Bogaert, Chris, Duchêne, Helena, Lanclus, Kathleen, Verbeeck, Mieke
Datum  : 2005


Relaties

  • Is deel van
    Berlare
    Berlare (Berlare)

  • Omvat
    Beboomd dorpsplein
    Dorp (Berlare)

  • Omvat
    Bedrijfsgebouw van de spinnerij
    Dorp 1B, 3A, zonder nummer (Berlare)

  • Omvat
    Boerenwoning
    Dorp 60 (Berlare)

  • Omvat
    Brouwerswoning
    Dorp 61 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 69 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 25 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 30 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 35 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 36 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 48 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 53 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 62 (Berlare)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Dorp 95 (Berlare)

  • Omvat
    Café 't Pompierken
    Dorp 86, 88 (Berlare)

  • Omvat
    Dorpswoning met smidse
    Dorp 24 (Berlare)

  • Omvat
    Gemeentehuis van Berlare
    Dorp 22 (Berlare)

  • Omvat
    Gemeenteschool
    Dorp 101 (Berlare)

  • Omvat
    Gemeenteschool met onderwijzerswoning
    Dorp 96 (Berlare)

  • Omvat
    Herenhuis
    Dorp 73 (Berlare)

  • Omvat
    Herenhuis met tuin
    Dorp 2 (Berlare)

  • Omvat
    Huis De Smet
    Dorp 54 (Berlare)

  • Omvat
    Huis Rosseel
    Dorp 67 (Berlare)

  • Omvat
    Huis Vanden Bossche
    Dorp 75 (Berlare)

  • Omvat
    Kantoor van de jutefabriek Janssens
    Dorp 5A (Berlare)

  • Omvat
    Kasteeldomein van Berlare
    Dorp 1 (Berlare)

  • Omvat
    Oorlogsmonument
    Dorp zonder nummer (Berlare)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Martinus met kerkhof
    Dorp zonder nummer (Berlare)

  • Omvat
    Schandpaal
    Dorp zonder nummer (Berlare)

  • Omvat
    Smidse Uyttendaele bij winkelhuis
    Dorp 107 (Berlare)

  • Omvat
    Winkel
    Dorp 47 (Berlare)

  • Omvat
    Winkelhuis met café
    Dorp 43 (Berlare)