Geografisch thema

Kessel

ID: 13647   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13647

Beschrijving

Zuidwestelijke deelgemeente van Nijlen met een oppervlakte van 1.479 ha en 6.998 inwoners (1/1/1997). Westelijke uitloper van de Kempische duinenrij met naaldbossen en heide, begrensd door de Grote Nete, de Kleine Nete, de Krekelbeek, de Bevelbeek, de Keurloop, de Visbeek en de Wolfsbeek.

Naast sporen uit het Mesolithicum en de late Hallstattperiode wijzen vondsten uit I van terra sigillata vervaardigd in Trier, ijzeren fibulae (mantelspelden), scherven van glazen kommen en van gebruiksaardewerk op de Romeinse aanwezigheid, mogelijk in verband staand met de vicus van Grobbendonk uit midden I en met de Romeinse heirbaan die hier volgens sommige auteurs liep. "Kessela" wordt voor het eerst vermeld in 1243. Alhoewel er in de 14de eeuw sprake is van een gelijknamige heerlijkheid die door de hertog van Brabant in leen werd gegeven, behoorde Kessel tot de Bijvang van Lier. Het kapittel van de Lierse Sint-Gummaruskerk hield het patronaatsrecht van de kerk zogenaamd "Kessela Salvatoris", een tot circa 1930 befaamd bedevaartsoord met miraculeus 14de-eeuws kruisbeeld. Zoals de meeste dorpen van de streek had ook Kessel in de loop der geschiedenis veel te lijden van krijgsgeweld, onder meer tijdens de woelige periode van de godsdienstoorlogen en in 1914 bij de beschieting van het fort. Het Kessel- of Terlakenhof, een in 1914 verdwenen middeleeuwse waterburcht gelegen aan de huidige Terlakenweg, was in 1583 een tijdlang de legerplaats van Farnèse en zijn troepen; circa 1620 namen de bewoners de kerk, samen met twee schanshoeven, op in een verdedigingssysteem. Circa 1700 werd op de grens Lier/Kessel de Spaanse Linie gegraven, een verdedigingsgracht tussen de Grote en de Kleine Nete, het landschap werd in 1853 verder aangetast door de aanleg van de spoorlijn Lier-Herentals waarvan het stationsgebouw verdween in 1944. Het fort, opgericht in 1909-1912 en in 1978 opengesteld voor het publiek, behoort tot de buitenste verdedigingsgordel van Antwerpen. In 1937 werden grenswijzigingen doorgevoerd met Gestel en Berlaar, terwijl in 1964 een deel van Gestel werd aangehecht.

Eertijds landbouwersdorp aan de weg Lier-Herentals met vrij centraal gelegen dorpskern rondom de bedevaartkerk Sint-Salvator. Noordelijke uitbreiding van het oongebied onder invloed van de aanleg van de spoorlijn Lier-Herentals met stopplaats in Kessel. De verspreide hoeven met namen als onder andere Hel, Hemel, Vagevuur, Dood, Ten Dijke en Gasthuishoeve verdwenen of werden verbouwd en aangepast. Kenmerkend zijn nagenoeg identieke hoeven die verspreid liggen in de omgeving van het fort, ze werden in regionalistische wederopbouwarchitectuur naar ontwerp van E. Heylen opgericht in opdracht van de Lierse notaris Berckmans-Van Acker. Bewaarde kasteeldomeinen zijn De Biest, het Kesselhof en het Goorkasteel. In het noordwesten van het gebied ligt een klein deel van de landschappen "Dal van de Kleine Nete" en de "Kesselse Heide - Het Goor" ten noordoosten hiervan op de grens met Nijlen, natuurgebieden in de alluviale vlakte van de Kleine Nete met natuurwetenschappelijke waarde door een diversiteit aan vegetatie als gevolg van verscheidene milieugradiënten en met een rijk gevariëerde, soms zeldzame, flora; als belangrijke broed-, foerageer-, rust- en voedselgebieden voor talrijke vogelsoorten hebben de landschappen ook een ornithologische waarde.

  • STOCKMANS J.B., Geschiedenis der gemeenten Kessel, Bevel, Nylen, Emblehem en Gestel, Lier, 1910, p. 1-123.
  • S.W., Gallo-Romeinse woning ontdekt in Kessel, in Het Nieuwsblad, Antwerpen, 30-7-1987, p. 9.

Bron     : Kennes H. & Steyaert R. 1997: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Mechelen, Kantons Duffel - Heist-op-den-Berg, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 13N4, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Steyaert, Rita
Datum  : 1997


Relaties

  • Is deel van
    Nijlen
    Nijlen (Antwerpen)

  • Omvat
    Bartstraat
    Bartstraat (Nijlen)

  • Omvat
    Berlaarsesteenweg
    Berlaarsesteenweg (Nijlen)

  • Omvat
    Bogaertsheide
    Bogaertsheide (Nijlen)

  • Omvat
    Café Maison des Bains
    Emblemsesteenweg 73 (Nijlen)

  • Omvat
    Dal Kleine Nete
    Lier (Lier), Kessel (Nijlen), Emblem (Ranst)

  • Omvat
    Fort van Kessel
    Fortstraat zonder nummer (Nijlen)

  • Omvat
    Gasthuisstraat
    Gasthuisstraat (Nijlen)

  • Omvat
    Goorkasteel
    Grote Steenweg 115 (Nijlen)

  • Omvat
    Helleweg
    Helleweg (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve De Den
    Heidestraat 50 (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve De Pronkstee
    Pastoriestraat 66 (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve De Putting
    Grote Puttingbaan 10 (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve De Varre
    Lindekensbaan 93 (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve Den Haard
    Lindekensbaan 68 (Nijlen)

  • Omvat
    Hoeve naar ontwerp van E. Heylen
    Vaerestraat 2, 4 (Nijlen)

  • Omvat
    Jagershuis
    Grote Steenweg 134 (Nijlen)

  • Omvat
    Kasteel De Biest
    Beukenlaan 16 (Nijlen)

  • Omvat
    Kessel-Dorp
    Kessel-Dorp (Nijlen)

  • Omvat
    Kesselse Heide-Het Goor
    Kessel, Nijlen (Nijlen)

  • Omvat
    Landhuis
    Torenvenstraat 16, 16A, 20 (Nijlen)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Vogelzangstraat 52 (Nijlen)

  • Omvat
    Liersesteenweg
    Liersesteenweg (Nijlen)

  • Omvat
    Molenromp
    Stenen Molen zonder nummer (Nijlen)

  • Omvat
    Muizenhoeve
    Nieuwe Bevelsesteenweg 61 (Nijlen)

  • Omvat
    Park van het Kasteel de Bist
    Beukenlaan 16 (Nijlen)

  • Omvat
    Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Vrede
    Emblemsesteenweg zonder nummer (Nijlen)

  • Omvat
    Sint-Lambertusstraat
    Sint-Lambertusstraat (Nijlen)

  • Omvat
    Stationssteenweg
    Stationssteenweg (Nijlen)

  • Omvat
    Terlakenweg
    Terlakenweg (Nijlen)

  • Omvat
    Woonstalhuis
    Grote Steenweg 57 (Nijlen)