Geografisch thema

Sint-Elooiswinkel

ID: 13738   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13738

Beschrijving

Deelgemeente van Ledegem. Vnl. Landbouw- en woondorp, maar ook kleinschalige industrie (olieslagerij, vlasbewerking); 3800 inwoners en 876 ha. Gelegen in Zandlemig-Vlaanderen, aan de autosnelweg A17. Golvend landschap (20 à 40 m.), doorsneden door de Vlinder- en Harelbeek.

De oudste vermelding dateert uit 1382 (Capelle ten Winkele). Etymologisch afgeleid van het Germaanse Winkila (hoek). Reeds in XI stond op het grondgebied van de huidige gemeente, in een hoek van de parochie Gullegem een kapel gewijd aan St.-Elooi. Tot parochie verheven in 1747, o.i.v. de familie Mulle. In 1748 schonk diezelfde familie grond om een kerk op te bouwen en een kerkhof aan te leggen ( kerkhof is verdwenen met de bouw van de nieuwe kerk).

Het patronaat van de kerk behoorde toe aan het kapittel van St.-Maarten te Doornik. Tijdens het ancien régime vormde Sint-Eloois-Winkel een heerlijkheid (Heren van Gullegem), die behoorde tot de roede van Menen, gentegreerd in de kasselrij Kortrijk. Op het grondgebied van de huidige gemeente waren ook nog andere heerlijkheden verspreid, zoals o.m. de heerlijkheid Ter Schueren, van Gavere, Ter Kwastraat en van Schardauwe. De huidige dorpskern is ontstaan uit de heerlijkheid Buxum, met als hoofdzetel de voormalige hofstede z.g. " De groene vierschaar" of "Ter Schueren" (Demansdreef 1), (fig. 47).

Sint-Eloois-Winkel bezat een vijftal molens (vnl. koren), die in de loop van XIX d en XX a zijn verdwenen: de Beurtemolen (Beurtemolenstraat), de Smisseknokmolen (Gullegemsestraat), de Kasteelstraatmolen, de Stenenstampkotmolen (Gullegemsestraat) en de Lindemolen of molen van het Lindeken. Enkel de *"Molen van het Lindeke" van 1720, voorheen gelegen in de Tuileboomstraat, bleef bewaard en wacht op de heropbouw.

Sinds XVI was een groot deel van de bevolking werkzaam in de vlasindustrie en de daaraan gekoppelde linnennijverheid met huisspinners en - wevers. In 1925 was er een laatste bloeiperiode toen de gemeente vijf vlasfabrieken telde, vnl.

gelegen aan de invalswegen cf. vlasschuren. Ook andere kleine, voormalige, industriële nijverheid: o.m. een brouwerij (Kasteelstraat), een weverij (Gullegemsestraat) en cichoreidrogerij (Dorpsplein).

Tijdens W.O. I fungeert de gemeente als bevoorradingscentrum voor de Duitse legers, doch nagenoeg geen oorlogsschade. Vroeger ook twee militaire begraafplaatsen gelegen aan de Klooster- en Oekensestraat.

Uitgestrekte dorpskom, gelegen op een belangrijk knooppunt van wegen nl.

Izegem-Menen; Izegem-Kortrijk en Roeselare-Kortrijk. Vrij goed bewaarde dorpskern met de centraal gelegen parochiekerk St.-Eligius (fig. 48). Quasi achthoekig Kerkplein met omringende grote geasfalteerde parking en in het O.

een sociale woonwijk (St.-Hubrechtsplein) uit het eind van de jaren 1960.

Basisbebouwing met breedhuizen van één à twee bouwl. onder pannen zadeldaken.Voorts nog recente woonuitbreidingen in het Z.W. en N.O.

Buiten de dorpskom, verspreide hoevebouw meestal met losse bestanddelen o.m. met boerenhuis aansluitend bij het langgestrekte type.

  • CARTON R., Zingende wieken, in Praktische gids, nr. 3, 1965.
  • CARTON R., De Kerkelijke gezagdragers der Parochie St.-Eloois-Winkel, in Praktische gids, nr. 2, 1967.
  • CARTON R., Een brok Winkelse geschiedenis, in Praktische gids, nr. 2, 1972, p. 48-49.
  • CARTON R., VLIEGHE R., 250 jaar Sint-Eligiusparochie 1747-1997, 1997, 1997.
  • GHEYSEN J., De laatste bunker verdwijnt, in Praktische gids, nr. 1, 1972, p. 25-27.

Bron     : De Gunsch A., Metdepenninghen C., Tansens A. & Vanneste P. 1999: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kanton Roeselare, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N1, Brussel - Turnhout.
Auteurs : Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Ledegem
    Ledegem (West-Vlaanderen)

  • Omvat
    Arbeidershuis
    Smissestraat 33 (Ledegem)

  • Omvat
    Boerenarbeidershuisje
    St.-Katherinestraat 1 (Ledegem)

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoning
    Lendeleedsestraat 18 (Ledegem)

  • Omvat
    Dorpsplein
    Dorpsplein (Ledegem)

  • Omvat
    Gullegemsestraat
    Gullegemsestraat (Ledegem)

  • Omvat
    Hoeve 't Groot Schardouw
    Groenedreef 1 (Ledegem)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Driemastenstraat 8, 8A, 8B (Ledegem)

  • Omvat
    Izegemsestraat
    Izegemsestraat (Ledegem)

  • Omvat
    Kasteelstraat
    Kasteelstraat (Ledegem)

  • Omvat
    Kerkplein
    Kerkplein (Ledegem)

  • Omvat
    Kloosterstraat
    Kloosterstraat (Ledegem)

  • Omvat
    Rollegem-Kapelsestraat
    Rollegem-Kapelsestraat (Ledegem)

  • Omvat
    Windmolen van het Lindeke
    Tuileboomstraat zonder nummer (Ledegem)