Geografisch thema

Beschrijving

Eerste vermelding "Asch" in 1140. Kempisch laagplateau aan de bronnen van de Bosbeek (jongere benaming voor Asbeek en Oeter). Neolithische nederzetting tussen "Aan de Klaverberg" en "Dijkzee" en Merovingische begraafplaats wijzen op vroege bewoning (opgravingen 1935-1936).

Gemeente gelegen op kruispunt der wegen Hasselt-Maaseik en Maastricht, Bilzen-Kempen. Dorpscentrum (straatdorp) ontstaan aan de aftakking der beide wegen naar Maasvallei (Stokkem).

Loonse gemeente in het bezit van de Luikse Bisschopstafel. Na 1753 met Niel als pandleen afgestaan aan baron de Roosen, in 1773 aan zijn schoonzoon G.A. Saeren. Schepenbank afhangend van Stokkem: twee bestuurseenheden (Dorp en Heide) vertegenwoordigd door twee burgemeesters.

Parochie van het bisdom Luik, aartsdekenaat Haspengouw, tot 1559 dekenaat Tongeren, daarna dekenaat Hasselt. Begevingsrecht toegekend aan de abdij van Munsterbilzen met thans verdwenen cijnshof (Sint-Amorshof) op Oeleinde.

Oud dorpscentrum aan de weg naar Maastricht; gaaf bewaard straatdorp met centraal ten noorden van de weg de Sint-Aldegondiskerk op terpvormige ophoping; opvallende inplanting van langgestrekte hoeven met nok loodrecht ten opzichte van de straat, vrijwel alle versteend tijdens de 19de eeuw met behulp van veldkeien. Tijdens de 20ste eeuw evolueerde het gehucht Oeleinde tot nieuw dorpscentrum met nieuwe parochiekerk; oorspronkelijk lagen de hoeven er tot de 19de eeuw aan de oostelijke zijde der baan Bree-Bilzen, Genk. Het gehucht Zevenhuizen of Op de Heide was tot de 20ste eeuw een geïsoleerde ontginning op de heide; thans uitgebreid met nieuwe woonwijken in de onmiddellijke nabijheid van het Genks koolmijnengebied. Ook ten noorden en ten zuiden van het dorp ging de landbouw- en heidegrond volledig verloren deels door dennenaanplantingen, deels door de sterk oprukkende woningbouw ten gevolge van de inwijking van arbeiders uit het Genkse industriegebied.

Sinds 1970 is Niel bij As gevoegd. Oppervlakte (1970): 1.477 hectaren. Inwoners: 5.978 (1976).

  • MOLEMANS J.-PAULISSEN E., AS in het verleden, As, 1976.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.
Auteurs : Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Is deel van
    As
    As (Limburg)

  • Omvat
    Afspanning Huveners
    Dorpsstraat 48 (As)

  • Omvat
    Boerenburgerhuis
    Dorpsstraat 27 (As)

  • Omvat
    Boerenwoning
    Dorpsstraat 28 (As)

  • Omvat
    Breeërweg
    Breeërweg (As)

  • Omvat
    Groeve Hermans
    Schuttenbergstraat, Stationsstraat (As)

  • Omvat
    Hakhoutstoven van wintereik op de Klaverberg
    Klaverbergstraat zonder nummer (As), Opglabbekerzavel zonder nummer, Vliegplein zonder nummer (Genk)

  • Omvat
    Hoeve met boerenburgerhuis
    Dorpsstraat 26 (As)

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen
    Neereinde 3 (As)

  • Omvat
    Kapel
    Duinstraat zonder nummer (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Dorpsstraat 13 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Dorpsstraat 14 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Duinstraat 25, 27 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Duinstraat 29 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Herengracht 8 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Klaverbergstraat 9 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Neereinde 5, 7 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Neereinde 6, 8 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Oeleinderheide 12 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Karel Theunissenlaan 15 (As)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve van 1867
    Nieuwebeekstraat 9 (As)

  • Omvat
    Militaire vliegschool en later kinderkolonie
    Bilzerweg 86, 88 (As)

  • Omvat
    Oorlogsmonument ontworpen door J. Reumers
    Kerkplein zonder nummer (As)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Aldegondis
    Sint-Aldegondisplein 5 (As)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Theresia van 1950
    Kerkplein 10 (As)

  • Omvat
    Sint-Hubertuskapel
    Oeleinderheide zonder nummer (As)

  • Omvat
    Station As
    Stationsstraat zonder nummer (As)

  • Omvat
    Tuinwijk Terheide
    Lindestraat (As)

  • Omvat
    Watermolen 't Mieleke
    André Dumontlaan 17 (As)

  • Omvat
    Watermolen Oude Theunissenmolen
    Oude Molenweg 69 (As)