Geografisch thema

Diepenbeek

ID: 13854   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13854

Beschrijving

Voor het eerst vermeld in 1063 als Thienbeche, in 1092 Tidebecke, ook Tiebecke (Germaans "Teudan Baki", beek van Teudo).

Gelegen aan Albertkanaal (noordgrens) en Demer (grens tussen Kempen en Vochtig-Haspengouw). Ten noorden van de Demer: heidevlakte met natte zandgrond, ten zuiden: hoger gelegen grondgebied met lichtgolvende, natte lemige zandgronden tot kleiachtige grond.

Vrijheerlijkheid, in het bezit van het geslacht van Diepenbeek (afstammend van de Heren van Steyn). In het eerste kwart van de 13de eeuw betwisting van soevereiniteit tussen Luik en Brabant; uiteindelijk Luiks leen, maar tijdelijke Brabantse afhankelijkheid sinds 1266.

Na de dood van de laatste vrijheer Hendrik van Diepenbeek (1359), worden de bezittingen geërfd door Willem van Sombreffe (leenverheffing in 1393), vervolgens Boudewijn van Montjardin en Jan van Schoonvorst in 1412. In 1433 verdeling der vrijheerlijkheid tussen de families van Schoonvorst en van Gaver en de families de Horne en de Merode. Na aankopen in 1663 en 1679 in bezit van de Commanderie van Alden Biesen en als baronie overgedragen aan de rentmeester. Eigen schepenbank met Luikse rechtspraak.

Midden 11de eeuw oprichting van romaanse kerk en toren onder Albertus van Thienbecke, waarvan begevings- en tiendrecht in 1235 werd toegekend aan de abdij van Villers; vanaf 1382 begevings- en tiendrecht overgedragen aan Sint-Lambertuskapittel.

Tot 1589 dekenaat Tongeren, daarna dekenaat Hasselt. Oudste woonkern gelegen in het zuidwesten tussen de Jeugdstraat - Bouquetstraat (baan Diepenbeek - Wimmertingen) en de Dooistraat - Crijtstraat (baan Diepenbeek - Kortessem). In dat gebied (op het gehucht Keizel) tot vorige eeuw twee imposante megalietvelden: het Tombeveld en het Kapelveld (begrensd door Bouquetstraat, Tomstraat, Keizel en Keizelvoetweg). Op het Kapelveld: grote platte middensteen (2 m diameter) met daarrond lange gelijklopende rijen zware stenen. Vele stenen ingegraven of weggesleept bij het rooien van het eikebos in 1860; grootste stenen in 1904 overgebracht naar de tuin van het Koninklijk Atheneum te Hasselt; andere stenen dienden in 1928 voor de aanleg van het Veldekemonument (Hasselt).

Op het Tombeveld: stenen in regelmatige rechthoek van 60 bij 70 m. Thans worden beide velden door de autsnelweg Antwerpen-Luik doorsneden.

In de oudste kern lag tevens de eerste burcht der vrijheren: op het Nanofveld aan de Nanofstraat (Oudenhofstraat); cirkelvormige omgrachting thans gedempt en tot midden 19de eeuw grondvesten der slottoren nog zichtbaar. Vrijwel alle laathoven lagen in dat gebied; daarvan resteren nog: het hof van Buchout (de Bouquetwinning), oudste leenhof daterend uit eerste jaren der vrijheerlijkheid, een middelpunt vormend van alle wegen die uit omgeving er heen leiden, en het Hof van Merel (Merlemont) nabij de Merelberg. Buiten deze oudste kern, op het gehucht Grendel, het laathof van Desseneeren of Catershof, de zogenaamd "Mot" (verdwenen bij aanleg van de weg Genk-Diepenbeek). De dorpskom ontstond later op het kruispunt van de banen Hasselt-Maastricht (in 1755 rechtgetrokken en verhard) en Genk- Borgloon (Heidestraat - Nieuwstraat - Statiestraat - Varkensmarkt -Dooistraat - Crijtstraat). Bij dit centrum (Statiestraat) werd circa 1400 een tweede waterburcht opgetrokken, het huidige "Kasteel van Diepenbeek". De heide, ten noorden van de Demer bleef tot deze eeuw dun bevolkt en was een kaal, waterrijk gebied tot bij de bebossing (dennen) in vorige eeuw. Tijdens de 19de eeuw, ontginning van ijzererts tot 1879. Thans heeft de heide mede door de inplanting van het Limburgs universitair centrum het karakter gekregen van een stadsrandgemeente. Oppervlakte: 4.117 ha. Aantal inwoners(1976): 14.303.

  • PACQUAY J., Diepenbeek voorheen , Hasselt, 1931.
  • PIPERS P., Diepenbeek , Antwerpen, 1936.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 2005

Aanvullende informatie

In 2017 is door Guido Creemers en R. Dreesen een artikel geschreven dat een volledig ander beeld schept over de stenen op het Tombeveld en het Kapelveld.

  • CREEMERS G. 1 DREESEN R. 2017: De mysterieuze stenenconcentraties van Diepenbeek: een Limburgs “Stonehenge” of natuurfenomeen? Natuuronderzoek Limburg 2-25, Genk.
Datum: 14-01-2020

Relaties

  • Omvat
    Aanlegplaats 't Brouwerietje

  • Omvat
    Alvergoed

  • Omvat
    Boerenburgerhuis

  • Omvat
    Boerenburgerhuis

  • Omvat
    Boerenhuis

  • Omvat
    Boerenhuis enkelhuistype

  • Omvat
    Bouwvallige hoeve en dienstgebouwen

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Buxus

  • Omvat
    De Maten

  • Omvat
    Dorpsstraat

  • Omvat
    Drie bunkers aan de sluis van het Albertkanaal

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve

  • Omvat
    Gesloten hoeve Baanwinning

  • Omvat
    Gesloten hoeve met boerenburgerhuis

  • Omvat
    Ginderoverstraat

  • Omvat
    Graanmolen

  • Omvat
    Herenhuis

  • Omvat
    Hoekhuis met smidse

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve 1804

  • Omvat
    Hoeve 1886

  • Omvat
    Hoeve Bouquetwinning

  • Omvat
    Hoeve Klein Terherken

  • Omvat
    Hoeve losstaande bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen, gedateerd 1904

  • Omvat
    Hoeve met schuur ANNO 1917

  • Omvat
    Hoeve Op den Alversberg

  • Omvat
    Hoeve van cirica 1900

  • Omvat
    Hoevetje

  • Omvat
    Hoogstamboomgaard

  • Omvat
    Jongenbos

  • Omvat
    Kapel De Dijken

  • Omvat
    Kapel van het Crijt

  • Omvat
    Kasteel van Diepenbeek

  • Omvat
    Kasteelpark De Heusch

  • Omvat
    Landarbeiderswoning

  • Omvat
    Landarbeiderswoning

  • Omvat
    Landarbeiderswoning van circa 1900

  • Omvat
    Langgestrekt hoevetje

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve uit de 19de eeuw

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve

  • Omvat
    Langgestrekte vakwerkhoeve Den Vrouwenhof

  • Omvat
    Moestuin en erf bij een vakwerkhoeve

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwekapel

  • Omvat
    Onze-Lieve-Vrouwekapel

  • Omvat
    Oorspronkelijk hoeve

  • Omvat
    Oorspronkelijk hoeve

  • Omvat
    Oorspronkelijk hoeve: woonhuis

  • Omvat
    Park van het kasteel van Diepenbeek

  • Omvat
    Parkje van kasteel Ter Poorten

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Servaas

  • Omvat
    Provinciale school

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve

  • Omvat
    Semi-gesloten hoevecomplex Groot Terherken

  • Omvat
    Sint-Rochuskapel

  • Omvat
    Solitaire knoteik als hoekboom

  • Omvat
    Twee boerentuinen en een hoogstamboomgaard

  • Omvat
    U-vormige vakwerkhoeve

  • Omvat
    Ursulinenklooster

  • Omvat
    Vakwerkhoeve

  • Omvat
    Vakwerkhoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Vakwerkhoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Vakwerkhoeve met losse bestanddelen Merlemont

  • Omvat
    Vakwerkhoeve met losse bestanddelen Voswinning

  • Omvat
    Varkensmarkt

  • Omvat
    Vervallen 19de-eeuwse gesloten hoeve

  • Omvat
    Vervallen langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Villa in cottagestijl

  • Omvat
    Watermolen Plompaertmeulen

  • Omvat
    Watermolen Sapitelmeulen

  • Omvat
    Woonhuis van oorspronkelijke hoeve

  • Is deel van
    Arrondissement Hasselt

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Diepenbeek [online] https://id.erfgoed.net/themas/13854 (Geraadpleegd op 29-11-2020)