Geografisch thema

Halen

ID: 13869   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13869

Beschrijving

Voor het eerst vermeld in 714 als Halon (Germaans Halhum: bocht in hoogland). In noordoostelijk Hageland, aan de Velpe en de samenvloeiing van Gete en Demer, met ten noorden de brede vochtige depressie der Demervallei, ten zuidwesten het Hageland met zuidwest- en noordoostwaarts gerichte heuvelruggen (Blokkenberg, Kluisberg, Muttenberg), ten oosten Vochtig Haspengouw.

De stad ontstond bij de weg Brabant-Keulen, bij de samenvloeiing van Gete, Velpe en Demer, op de grens van Brabant met Luik. Centraal, rechthoekig marktplein met de kerk in de noordoosthoek; aan de noordzijde de weg Diest-Hasselt en een noordelijke vertakking (Schoolstraat) naar de Kempen.

In 746 vermeld als schenking van Robrecht van Haspengouw aan de abdij van Sint-Truiden, doch vanaf 1200 Brabants grondgebied; in 1206 schenking der Brabantse stedelijke vrijheden door Hendrik I. Het grondgebied Halen besloeg toen niet alleen de stad Halen doch ook Wever, Attenrode, Meersel, Surbeempde, Glabbeek, Dorne, Webbekom, Bets, Winghe, Kersbeek, Cortenaeken, Kiesekem, Bursbeek, Kerckem en Vissenaken. In 1385 kreeg de stad haar omwalling met ruitvormig verloop; ten westen, de Diestse poort, ten oosten, de Luikerpoort. Na verwoestingen in 1567 en 1572 door Hollandse en Spaanse troepen werden pas in 1706 herstellingswerken uitgevoerd, de twee poorten werden tussen 1769-1780 heropgebouwd; na de Franse tijd, in 1823, volledig gesloopt. Buiten enkele gebouwen in traditionele stijl onder meer De Arend, het Munthuis op de Markt en de Molen op de Velpe, concentratie van herenhuizen en afspanningen uit de tweede helft van de 18de en de 19de eeuw, aan de Diestse- en Luiksestraat.

Nog duidelijke plattelandsgemeente met nadruk op de landbouwactiviteit, ten zuiden van de weg Diest - Hasselt; recente industriële inplantingen (papierfabrikatie en electrotechnische toestellen) ten noorden bij de staatsbaan, die de oude handelsweg door de stad van het doorgaand verkeer ontlast, en waarbij een nieuwe woonkern ontstond. Temidden van het agrarisch gedeelte, de voormalige cistercienzerinnenabdij Mariëndal te Rotem en de Kluis van Reynrode. Bij de landelijke architectuur is de vakwerkbouw vrijwel volledig verdwenen, dominerend is de baksteenbouw met losse schikking, en semigesloten tot gesloten aanleg. Bij de IJzerenbeek en de Velpe met hun licht glooiend landschap speelde zich in 1914 de laatste grote cavalerieslag af uit de geschiedenis, gekend als de "Slag der Zilveren Helmen" die uitliep op een Belgische overwinning zonder grote gevolgen voor het verloop van de Eerste Wereldoorlog.

Oppervlakte: 2.602 hectare. Inwonersaantal (1976): 5.319.

  • CUPPENS A., De slag der zilveren helmen, Diest, 1919.
  • MAAS P., Kort overzicht van de geschiedenis der stad Halen, Hasselt, 1877-1878.
  • RAYMAECKERS F., Historische oogslag op het stadje Halen en het voormalige vrouwenklooster Mariënrode (Brabantsch museum voor oudheden en geschiedenis, s.l. 1860, p. 292-362).
  • ULENS R. De steden Herk en Halen in het verleden (Jaarboek van het Limburgsch geschied- en oudheidkundig gezelschap, 47, 1933, p. 173-185).

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N1 (A-Ha), Brussel - Gent.
Auteurs : Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Is deel van
    Halen
    Halen (Limburg)

  • Omvat
    Abdij Mariëndal
    Rotemstraat 4 (Halen)

  • Omvat
    Belgische militaire begraafplaats
    Liniestraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Belgische militaire begraafplaats
    Liniestraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Boerenburgerhuis
    Nederstraat 1 (Halen)

  • Omvat
    Boerenhuis
    Liebroekstraat 66 (Halen)

  • Omvat
    Diephuis
    Nederstraat 7 (Halen)

  • Omvat
    Dubbelhuis
    Fonteinstraat 42 (Halen)

  • Omvat
    Duits kruis
    Ijzerwinningstraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Firmin Jacobslaan
    Firmin Jacobslaan (Halen)

  • Omvat
    Gedenkmonument Cyclisten
    Betserbaan zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Gedenksteen Slag der Zilveren Helmen
    Zilveren-Helmenstraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Gekandelaarde kruispuntlinde met boomkapel
    Rotemstraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Geknotte linde als hoekboom met boomkapel
    Rotemstraat (Halen)

  • Omvat
    Gemeentelijk plantsoen
    Raubrandplein (Halen)

  • Omvat
    Generaal de Wittestraat
    Generaal de Wittestraat (Halen)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Ertsenrijkstraat 115 (Halen)

  • Omvat
    Heldenkapel
    Kanonniersstraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Historische stadskern van Halen
    Halen (Halen)

  • Omvat
    Hoeve
    Betserbaan 76 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve
    Corneliusstraat 35 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve
    Ertsenrijkstraat 107 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve
    Oude Leuvensebaan 13 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve IJzeren Winning
    Ijzerwinningstraat 2 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Bloemendaalstraat 51 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Liniestraat 7 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Zelkstraat 15 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Rotemstraat 14 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Velpenstraat 37 (Halen)

  • Omvat
    Hoeve Vogel-sanck
    Betserbaan 72 (Halen)

  • Omvat
    Kasteel van Blekkom
    Lindestraat 124 (Halen)

  • Omvat
    Kluis van Reynrode en kapel
    Oude Leuvensebaan 2 (Halen)

  • Omvat
    Kruispuntlinde met boomkapel
    Corneliusstraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Laathof
    Zepbrugstraat 34 (Halen)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Bosstraat 52 (Halen)

  • Omvat
    Loksbergenstraat
    Loksbergenstraat (Halen)

  • Omvat
    Markt
    Markt (Halen)

  • Omvat
    Oorlogsmonument
    Liniestraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Pannenfabriek De Panoven
    Panovenstraat 45 (Halen)

  • Omvat
    Park van het kasteel van Blekkom
    Lindestraat 124 (Halen)

  • Omvat
    Pastorie van de Sint-Pancratiusparochie
    Kerkstraat 10 (Halen)

  • Omvat
    Rotemse molen
    Gidsenstraat 24 (Halen)

  • Omvat
    Rozenstraat
    Rozenstraat (Halen)

  • Omvat
    School
    Koepoortstraat 4 (Halen)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Oude Leuvensebaan 1-3 (Halen)

  • Omvat
    Sint-Donatuskapel
    Lindestraat zonder nummer (Halen)

  • Omvat
    Slagveld van Halen
    Lanciersstraat (Halen)

  • Omvat
    Stadswoning
    Begijnhofplein 2C (Halen)

  • Omvat
    Tuin van de Rotemse molen
    Gidsenstraat 24 (Halen)

  • Omvat
    Twee burgerwoningen
    Marktstraat 4 (Halen)

  • Omvat
    Twee dorpswoningen
    Staatsbaan 106, 108 (Halen)

  • Omvat
    Villatuin
    Diestersteenweg 15, 15A (Halen)

  • Omvat
    Zelk
    Halen (Halen)

  • Omvat
    Zwarte Duivelsstraat
    Zwarte Duivelsstraat (Halen)