Geografisch thema

Brustem

ID: 13902   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13902

Beschrijving

Gemeente op de rand van Droog Haspengouw, gelegen in de vallei van de Melsterbeek; in de ondergrond kleizandsteen "pierre de Lincent", Tongriaans van oorsprong.

Voor het eerst vermeld in 1114 als Brustemia (Germaans "brust", kleine verhevenheid, en "haima", woning), een Loons allodium, dat als oorpost tegen Sint-Truiden door de Loonse graven circa 1160 reeds van een versterking werd voorzien, in 1170 uitgebouwd tot een torenburcht met een omwalling, waarbinnen ook de kerk en het kerkhof waren opgenomen. In 1175 werd deze versterking begiftigd met de Luikse vrijheden.

Parochie onder het bisdom Luik, aartsdiaconie Haspengouw en dekenij Sint-Truiden; begevingsrecht oorspronkelijk bij de wereldlijke heren tot in 1203 het patronaat door Diederik van Altena aan de abdij van Averbode geschonken werd, met een deel der tienden voor de abdij van Sint-Truiden.

Onder het graafschap Loon ontwikkelde Brustem zich tot een klein stadje met belangrijke lakennijverheid, verdeeld over drie gilden. In 1336 wordt de heerlijkheid gesplitst, voor de helft Loons, de andere helft met de burcht komt in het bezit van de graaf van Gullik. Tijdens de 17de en de 18de eeuw opnieuw verenigd. In de 17de eeuw maakt het deel uit van de baronnie Voort, het latere graafschap Rijkel.

Als versterkte voorpost van het graafschap Loon raakte Brustem betrokken bij de conflicten van Loon en Luik: in 1178, inname van de burcht door Sint-Truiden; in 1346 wordt de gemeente verwoest door de inwoners van Sint-Truiden in hun strijd tegen Engelbert van der Marck; in 1467, slag van Brustem, waarbij de Luikse alliantie (Luik, Sint-Truiden, Tongeren, Loon en Hasselt) door Karel de Stoute verslagen wordt; in 1489 wordt de versterking, bezet door de aanhangers van de familie van der Marck, ingenomen en geslecht door de hertog van Saksen, bondgenoot van Jan van Hoorn.

De huidige gemeente vertoont een cirkelvormig patroon, en is opgesplitst in het "Overste Dorp" bij de burcht, en het "onderste Dorp" bij de Sint-Eucheriuskapel. Ten noorden van de dorpskom loopt de oude heirbaan Keulen-Bavai, waaraan een Romeinse tumulus ligt, en de Tongersesteenweg, de verbinding Sint-Truiden-Maastricht, verhard in 1817; ten zuiden de Luikersteenweg, aangelegd in 1717.

De bebouwing bestaat voornamelijk uit hoeven, gelegen aan de verschillende straten, met toenemende nieuwe bouw; recente lintbebouwing aan de grote verkeerswegen (Tongersesteenweg, Luikersteenweg, Vliegveldlaan), en de gehuchten Brugske en Nerum.

Geschikte gronden voor fruitteelt; intensieve waterkersteelt bij de talrijke bronnen.

Oppervlakte: 1.945 hectare. Aantal inwoners (1976): 3.905.

  • DE DIJN C.G., Monumentenroutes 1975, in Kunst en Oudheden in Limburg, Hasselt, 1975, p. 31.
  • Bijdragen tot de geschiedenis van Brustem, in Het Oude Land van Loon, 30, 1975.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in BelgiĆ«, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Omvat
    Aalst
    Aalst (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Brustem-Dorp 120 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Donjon van Brustem
    Singelstraat zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Dorpswoning
    Brustem-Dorp 109 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Hoeve De Nieuwe Pipel
    Brustem-Dorp 154 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kapel van de Spikboom
    Vliegveldlaan zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kasteeldomein Brustem
    Brustem-Dorp 24-28 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Kasteelpark van Brustem
    Brustem-Dorp 24-28 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Tongersesteenweg 195 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Ordingen
    Ordingen (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Laurentius
    Burggracht zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Pastorie van de Sint-Laurentiusparochie
    Burggracht 3-5 (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Pastorietuin en aanleg rond de donjon van Brustem
    Burggracht 3-5, Singelstraat zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Sint-Antoniuskapel
    Brustem-Dorp zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Sint-Eucheriuskapel
    Kapelhof zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Tumulus op het Tomveld
    Tomstraat zonder nummer (Sint-Truiden)

  • Omvat
    Twee woningen in vakwerkbouw
    Brustem-Dorp 103-105 (Sint-Truiden)

  • Is deel van
    Sint-Truiden
    Sint-Truiden (Limburg)