Geografisch thema

Zutendaal

ID: 13929   URI: https://id.erfgoed.net/themas/13929

Beschrijving

Van 1292 tot 1342 Suerbroeck; vanaf 1345 Zuetendael. Gemeente op het Kempisch Laagplateau, ten zuidwesten ingesneden door de Zutendaalbeek; aan het Albertkanaal. Droge grindrijke zandgronden, vochtige lemige zandgronden in de vallei.

Eertijds deel der heerlijkheid Genk, onderworpen aan de schepenbank van Genk. In 1304 schenking van het patronaatsrecht door Arnold V aan de abdij van Averbode; tiendrecht verdeeld tussen abt en pastoor.

Oudste nederzettingen bij de beekbronnen: Papendaal ten noordwesten, Zutendaal in het centrum, Gerbroek ten zuiden, Stalken en Roelen ten zuidoosten. Latere vestigingen op het plateau: Wiemesmeer ten noorden, Gewaai en Besmer ten oosten.

Volgens de legende van Onze-Lieve-Vrouw van Zutendaal bevond de eerste kerk zich niet op de huidige plaats maar op het kruispunt der wegen Gerbroek - Mandel en Pastorij - Stalken (reeds parochie circa 1000), centraal tussen de verschillende wijken, nabij het broek (Gerbroek, vandaar "Zuerbroeck"), ten zuidoosten van het huidige centrum. Huidige kerk (na 1304) door de norbertijnen opgericht op de Daal, waar zich ook het dorp ontwikkelde op het kruispunt Daal - Sprinkele en Genk - Lanaken (oude kruispunt nabij huidige pastorie).

Ten zuidoosten van het kruispunt, eertijds driehoekig dorpsplein, thans rechthoekige parkeerruimte met ten noordoosten de kerk en ten westen de pastorie, vrijwel de enige overblijfselen van de vroegere dorpskern, sterk contrasterend met de grootschalige woonblokken op het kruispunt. Van de gehuchten bleef Stalken met zijn kleine concentratie van hoeven en zijn schans het best zijn agrarisch karakter bewaren, de overige gehuchten, gescheiden door talrijke bossen, heide en vennen, groeiden na de Eerste Wereldoorlog uit tot nieuwe wooncentra met tewerkstelling in het industriegebied van Genk. Daarbuiten ook een aantal kleine, plaatselijke industrieƫn: de FN-Zutendaal sinds 1938 opgericht ten noorden der gemeente, middenin de bossen; kiezel- en zandontginning te Daal en Papendaal, en een houtzagerij (talrijke dennenbossen aanwezig).

De oorspronkelijke langgestrekte Kempische vakwerkhoeve is volledig uit het landschap verdwenen, wel echter versteende exemplaren van baksteen en cementblokken

Oppervlakte: 3.206 hectare Inwonersaantal (1976): 4.764.

  • REMANS A., Uit het verleden van Zutendaal (Limburg, 46, 1967, pagina 23-45).
  • Studentenbond "De Heikleuters", Zutendaal. Genk. s.d.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in BelgiĆ«, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  : 1981


Relaties

  • Is deel van
    Arrondissement Hasselt
    As, Beringen, Diepenbeek, Genk, Gingelom, Halen, Ham, Hasselt, Herk-de-Stad, Heusden-Zolder, Leop...

  • Omvat
    Broek
    Zutendaal (Zutendaal)

  • Omvat
    Gekandelaarde linde als schermboom
    Daalstraat 108 (Zutendaal)

  • Omvat
    Herenhuis
    Daalstraat 9 (Zutendaal)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Grotstraat 18 (Zutendaal)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Grotstraat 61 (Zutendaal)

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen
    Kiewitseweg 3, 5, 7 (Zutendaal)

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen
    Schansstraat 2 (Zutendaal)

  • Omvat
    In het oud kantoor, tolhuis
    Trichterweg 122 (Zutendaal)

  • Omvat
    Knoteik bij 't Zoete Dal
    Daalstraat zonder nummer (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Maastrichterstraat 15 (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Maastrichterstraat 25 (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Asserweg 57 (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Oude Postweg 1 (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve van 1864
    Asserweg zonder nummer (Zutendaal)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve van 1880
    Genkerweg 21 (Zutendaal)

  • Omvat
    Ongelukskruis met calvarie en doodshoofd
    Boeneveldstraat zonder nummer (Zutendaal)

  • Omvat
    Overgangsgebied tussen Kempen en Haspengouw op de zuidwestelijke rand van het Kempisch plateau
    Eigenbilzen (Bilzen), Gellik (Lanaken), Zutendaal (Zutendaal)

  • Omvat
    Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw
    Kerkplein 1 (Zutendaal)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Jozef
    Asserweg 1 (Zutendaal)

  • Omvat
    Pastorie van de Onze-Lieve-Vrouwparochie
    Vijverplein 2 (Zutendaal)

  • Omvat
    Pastorietuin
    Vijverplein 2 (Zutendaal)

  • Omvat
    Postkantoor
    Asserweg 34 (Zutendaal)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Hoogstraat 8 (Zutendaal)

  • Omvat
    Sint-Rochuskapel
    Maastrichterstraat 36 (Zutendaal)

  • Omvat
    Stalkerschans in de vallei van de Bezoensbeek
    Schansstraat z.nr. (Zutendaal)

  • Omvat
    Suetendaelmolen
    Watermolenweg 5 (Zutendaal)

  • Omvat
    Vier Landsherensteen
    Hoogputstraat zonder nummer (Zutendaal)