Geografisch thema

Zutendaal

ID
13929
URI
https://id.erfgoed.net/themas/13929

Beschrijving

Van 1292 tot 1342 Suerbroeck; vanaf 1345 Zuetendael. Gemeente op het Kempisch Laagplateau, ten zuidwesten ingesneden door de Zutendaalbeek; aan het Albertkanaal. Droge grindrijke zandgronden, vochtige lemige zandgronden in de vallei.

Eertijds deel der heerlijkheid Genk, onderworpen aan de schepenbank van Genk. In 1304 schenking van het patronaatsrecht door Arnold V aan de abdij van Averbode; tiendrecht verdeeld tussen abt en pastoor.

Oudste nederzettingen bij de beekbronnen: Papendaal ten noordwesten, Zutendaal in het centrum, Gerbroek ten zuiden, Stalken en Roelen ten zuidoosten. Latere vestigingen op het plateau: Wiemesmeer ten noorden, Gewaai en Besmer ten oosten.

Volgens de legende van Onze-Lieve-Vrouw van Zutendaal bevond de eerste kerk zich niet op de huidige plaats maar op het kruispunt der wegen Gerbroek - Mandel en Pastorij - Stalken (reeds parochie circa 1000), centraal tussen de verschillende wijken, nabij het broek (Gerbroek, vandaar "Zuerbroeck"), ten zuidoosten van het huidige centrum. Huidige kerk (na 1304) door de norbertijnen opgericht op de Daal, waar zich ook het dorp ontwikkelde op het kruispunt Daal - Sprinkele en Genk - Lanaken (oude kruispunt nabij huidige pastorie).

Ten zuidoosten van het kruispunt, eertijds driehoekig dorpsplein, thans rechthoekige parkeerruimte met ten noordoosten de kerk en ten westen de pastorie, vrijwel de enige overblijfselen van de vroegere dorpskern, sterk contrasterend met de grootschalige woonblokken op het kruispunt. Van de gehuchten bleef Stalken met zijn kleine concentratie van hoeven en zijn schans het best zijn agrarisch karakter bewaren, de overige gehuchten, gescheiden door talrijke bossen, heide en vennen, groeiden na de Eerste Wereldoorlog uit tot nieuwe wooncentra met tewerkstelling in het industriegebied van Genk. Daarbuiten ook een aantal kleine, plaatselijke industrieën: de FN-Zutendaal sinds 1938 opgericht ten noorden der gemeente, middenin de bossen; kiezel- en zandontginning te Daal en Papendaal, en een houtzagerij (talrijke dennenbossen aanwezig).

De oorspronkelijke langgestrekte Kempische vakwerkhoeve is volledig uit het landschap verdwenen, wel echter versteende exemplaren van baksteen en cementblokken

Oppervlakte: 3.206 hectare Inwonersaantal (1976): 4.764.

  • REMANS A., Uit het verleden van Zutendaal (Limburg, 46, 1967, pagina 23-45).
  • Studentenbond "De Heikleuters", Zutendaal. Genk. s.d.

Bron     : Schlusmans F. met medewerking van Gyselinck J., Linters A., Wissels R., Buyle M. & De Graeve M.-Ch. 1981: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z), Brussel - Gent.
Auteurs :  Schlusmans, Frieda
Datum  :


Relaties

  • Omvat
    Broek

  • Omvat
    Gekandelaarde linde als schermboom

  • Omvat
    Grenswal Maasmechelen-Zutendaal

  • Omvat
    Herenhuis

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen

  • Omvat
    In het oud kantoor, tolhuis

  • Omvat
    Knoteik bij 't Zoete Dal

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve van 1864

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve van 1880

  • Omvat
    Ongelukskruis met calvarie en doodshoofd

  • Omvat
    Overgangsgebied tussen Kempen en Haspengouw op de zuidwestelijke rand van het Kempisch plateau

  • Omvat
    Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Jozef

  • Omvat
    Pastorie van de Onze-Lieve-Vrouwparochie

  • Omvat
    Pastorietuin

  • Omvat
    Postkantoor

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve

  • Omvat
    Sint-Rochuskapel

  • Omvat
    Stalkerschans in de vallei van de Bezoensbeek

  • Omvat
    Suetendaelmolen

  • Omvat
    Vier Landsherensteen

  • Is deel van
    Arrondissement Hasselt


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Zutendaal [online] https://id.erfgoed.net/themas/13929 (Geraadpleegd op )