Geografisch thema

Gentbrugge

ID: 14007   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14007

Beschrijving

Zuidoostelijke voorstad van Gent met een oppervlakte van 786 hectare en 21.049 inwoners (1976). Van noord tot zuidoost omschreven door een bocht van de Schelde die tevens de grens vormt met de gemeenten Sint-Amandsberg, Destelbergen en Heusden. Voorts van zuid tot west palend aan Melle, Merelbeke en Ledeberg. Morfologisch vergroeid met Gent, Ledeberg, Sint-Amandsberg, Melle en Merelbeke.

Bodemkundig valt het onderscheid op tussen een overwegend droog en vrij hoog zandgebied (5 tot 15 meter) dat nagenoeg volgebouwd is en het vochtig kleigebied van de alluviale vlakte gevormd door het overstromingsgebied van de Benedenschelde. Van west naar oost doorsneden door de Rietgracht, een beek die uitmondt in de Schelde ter hoogte van een in 1870-1874 afgesneden meanderbocht.

Uit de Schelde gebaggerde archeologische vondsten daterend vanaf de late bronstijd worden in verband gebracht met de opgegraven nederzetting der urneveldcultuur te Destelbergen. Verder mondelinge bronnen over talrijke Gallo-Romeinse vondsten in het zogenaamde "Kamp" ter hoogte van de Voordries en nabij de vroegere Romeinse heirweg van Gent naar Bavay. Oudst bekende vermelding van de gemeente in 1163. In 1228, samen met andere heerlijkheden uit het graafschap Aalst, in leen gegeven aan de heer van Rode. Tot 1793 behorend tot het Land van Rode. Nochtans bezat de ondergeschikte heerlijkheid het Hof van Gentbrugge een eigen baljuw, schepenbank en vierschaar. Bleef tot midden 19de eeuw een dorp met arme landbouwersbevolking. De dorpskern ontwikkelde zich op het noordelijk deel van de hogere zandgronden en stond enkel in verbinding met Gent en Ledeberg. Vanouds een uitverkoren gebied voor talrijke lusthoven van de kleine landadel. Sommige gaan terug op oudere kastelen van Gentse patriciërsfamilies. De meeste waren voorzien van walgrachten en een uitgestrekt kasteelpark. Zij lagen verspreid over de hele gemeente. Gegroepeerde bewoning kwam voor aan de Kerkstraat (oude dorpskom) en aan de Oude Brusselseweg, de oude heirweg van Gent naar Brussel die in 1704-1708 zijn functie verloor voor de brede en rechte, nieuwe Brusselsesteenweg. Met de vestiging vanaf midden 19de eeuw van industrie (voornamelijk metaal- en textielnijverheid) geconcentreerd aan de Schelde-oever, een tendens die nog bevorderd werd door de aanleg van de ringspoorweg (1872), ontstond gelijktijdig (tweede helft 19de eeuw) de dicht bevolkte Bassijnwijk, een arbeiderswijk tussen oude dorpskern en de Brusselsesteenweg met de Kerkstraat als voornaamste as. In tweede helft 19de eeuw, na de aanleg van het Kerkplein raakte Gentbrugge-centrum volgebouwd. Sindsdien was het noordwestelijk deel der gemeente vergroeid met Gent. Op de schrale hoger gelegen zandgronden in het zuidoosten, de zogenaamde Heide, werd de centrale werkplaats opgericht van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (N.M.B.S.) in 1881-1884, in de volksmond gekend als het Arsenaal, het rangeerstation van Merelbeke en de werkhuizen van de Maatschappij van het Intercommunaal Vervoer van Gent (M.I.V.G.). Aldus ontwikkelden zich in laatste kwart 19de eeuw twee nieuwe woonwijken met voornamelijk arbeidershuizen, namelijk de wijk Arsenaal en de Veldwijk of Moscou aansluitend bij Ledeberg. Tussen beide wijken lag het exercitieplein, in 1815 oefenplein van de soldaten van Napoleon, begin jaren '70 grotendeels ingepalmd door de viaduct met opritten van de autosnelweg E3 die de hele gemeente doorsnijdt.

Onder impuls van Louis Van Houtte was Gentbrugge in tweede helft 19de eeuw uitgegroeid tot één van de voornaamste centra van de sierbloementeelt in het Gentse. De vele tuinbouwbedrijven bevonden zich verspreid in het centrum der gemeente en voorts voornamelijk gevestigd aan de Brusselsesteenweg. De vrijgekomen gronden der bloemisterijen na de eerste wereldoorlog, als gevolg van liquidatie of verplaatsing naar goedkopere gronden, werden stelselmatig verkaveld. Zo ontstonden vooral aan het Arsenaal nieuwe woonwijken waaronder enkele villawijken. Sinds de Tweede Wereldoorlog ondergaan de kasteelparken hetzelfde lot, evenals (recenter) een deel der landbouwgronden met uitzondering van de strook gevormd door de Scheldemeersen.

  • DE POTTER F.-BROECKAERT J. 1864-1870: Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, reeks I, deel 3, Gent.
  • VAN WITTENBERGHE O. 1972: Zo was... Gentbrugge, Antwerpen.
  • s.n. 1981: Zoeken naar Gentbrugges verleden, Gent.
  • Driemaandelijks tijdschrift van het heemkundig genootschap Land van Rode.

Bron     : Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4ND, Brussel - Gent.
Auteurs : Verbeeck, Mieke
Datum  : 1983


Relaties

  • Is deel van
    Gent - fusiegemeenten
    Afsnee, Desteldonk, Drongen, Gentbrugge, Ledeberg, Mariakerke, Mendonk, Oostakker, Sint-Amandsber...

  • Omvat
    Achterdries
    Achterdries (Gent)

  • Omvat
    Antoon van Dyckstraat
    Antoon van Dyckstraat (Gent)

  • Omvat
    Arbeiderswoning
    Jules Van Biesbroeckstraat 39 (Gent)

  • Omvat
    Arbeiderswoningen in steegbeluik
    Jan Rijmstraat 22, 24, Zakstraat 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 18, 20 (Gent)

  • Omvat
    Architectenwoning Koch
    Nederbrugstraat 1 (Gent)

  • Omvat
    Bejaardenwoningen Tuinwijk De Warande
    Jules Van Biesbroeckstraat 122-128, Theophiel De Jaegerstraat 1-7, Tuinwijk De Warande 1-59, 2-48 (Gent)

  • Omvat
    Boswachterswoning
    Boswachterstraat 30 (Gent)

  • Omvat
    Braemkasteel
    Braemkasteelstraat 1 (Gent)

  • Omvat
    Brusselsesteenweg (Gentbrugge)
    Brusselsesteenweg (Gent)

  • Omvat
    Burgerhuis in art-nouveaustijl
    Frederik Burvenichstraat 65 (Gent)

  • Omvat
    Drie sluiswachtershuizen
    Sluizenweg 1, 2 (Gent)

  • Omvat
    Emanuel Hielstraat
    Emanuel Hielstraat (Gent)

  • Omvat
    Gemeentelijk administratief centrum
    Braemkasteelstraat 29-45 (Gent)

  • Omvat
    Gentbruggeaard
    Gentbruggeaard (Gent)

  • Omvat
    Gentbruggekouter
    Gentbruggekouter (Gent)

  • Omvat
    Gentbruggeplein
    Gentbruggeplein (Gent)

  • Omvat
    Hoeve
    Jules Van Biesbroeckstraat 39 (Gent)

  • Omvat
    Hovenierswoning
    Jules Van Biesbroeckstraat 2 (Gent)

  • Omvat
    Hundelgemsesteenweg
    Hundelgemsesteenweg, Hundelgemsesteenweg (Gent)

  • Omvat
    Jules Mac Leodstraat
    Jules Mac Leodstraat (Gent)

  • Omvat
    Kasteel Claeys-Bouüaert-Van Assche, ook De Naeyer-Verhaeghen
    De Naeyerdreef 2, zonder nummer (Gent)

  • Omvat
    Kasteeldomein Vilain
    Braemkasteelstraat 37 (Gent)

  • Omvat
    Kasteelsite Heusden-Gentbrugge
    Heusden (Destelbergen), Gentbrugge (Gent), Melle (Melle)

  • Omvat
    Kerkstraat
    Kerkstraat (Gent)

  • Omvat
    Klokstraat
    Klokstraat (Gent)

  • Omvat
    Koningsdonkstraat
    Koningsdonkstraat (Gent)

  • Omvat
    Landhuis
    Braemkasteelstraat 6 (Gent)

  • Omvat
    Leo Tertzweillaan
    Leo Tertzweillaan (Gent)

  • Omvat
    Louis Van Houttestraat
    Louis Van Houttestraat (Gent)

  • Omvat
    Louis Van Houttewijk
    Désiré Toeffaertstraat, Henri Mortierstraat, Lieven Delaruyestraat, Oude Brusselseweg (Gent)

  • Omvat
    Meersemdries
    Meersemdries (Gent)

  • Omvat
    Neoclassicistische villa
    Rode-Kruisstraat 1 (Gent)

  • Omvat
    Oude Brusselseweg
    Oude Brusselseweg (Gent)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Eligius en pastorie
    Keiberg 1, Sint-Eligiusstraat zonder nummer (Gent)

  • Omvat
    Pastorie en directeurswoning Sint-Jozefsinstituut
    Kliniekstraat 44, 46 (Gent)

  • Omvat
    Personeelswoningen en duiventoren
    Boswachterstraat 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, Hélène Maréchalhof 1 (Gent)

  • Omvat
    Ploegstraat
    Ploegstraat (Gent)

  • Omvat
    Pomphuis en jachtpaviljoen
    Philippe Van de Veldehof 13 (Gent)

  • Omvat
    Rij arbeiderswoningen
    Bruiloftstraat 39, 41, 43, Keiberg 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17 (Gent)

  • Omvat
    Sasstraat
    Sasstraat (Gent)

  • Omvat
    Sint-Simonstraat
    Sint-Simonstraat (Gent)

  • Omvat
    Stadswoning
    Braemkasteelstraat 35 (Gent)

  • Omvat
    Stadswoning
    Kliniekstraat 55 (Gent)

  • Omvat
    Textielbedrijf E. De Porre
    Jules de Saint-Genoisstraat 101 (Gent)

  • Omvat
    Tuinwijk Ter Heide
    Jules de Saint-Genoisstraat 113-147, Peter Benoitlaan 90-104, Tuinwijk ter Heide 1-83 (Gent)

  • Omvat
    Villa
    Braemstraat 57 (Gent)

  • Omvat
    Villa
    Jules Destréelaan 63, 63B (Gent)

  • Omvat
    Villa
    Rode-Kruisstraat 4 (Gent)

  • Omvat
    Villa naar ontwerp van A. Claessens
    Rode-Kruisstraat 3 (Gent)

  • Omvat
    Voordries
    Voordries (Gent)

  • Omvat
    Woning Vermaercke
    Henri Pirennelaan 68 (Gent)

  • Omvat
    Woonhuis ontworpen door G. Eysselinck
    Arthur Van Laethemstraat 6 (Gent)

  • Omvat
    Zes arbeidershuisjes
    Neerscheldestraat 16, 18, 20, 22, 24, 26 (Gent)