Geografisch thema

Oostakker

ID: 14011   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14011

Beschrijving

Noord-Gentse randgemeente gelegen ten oosten van het Kanaal Gent-Terneuzen en de expresweg Gent-Zelzate. Vanouds doorkruist door de Antwerpsesteenweg en sinds de jaren 1970 van oost naar west middendoor gedeeld door de autosnelwegverbinding van de kanaalzone en Gent-Zeehaven met de E3 en E5. Met een oppervlakte van 1.450 hectare vertoont de gemeente een vlak reliëf met geringe hoogteverschillen tussen de drogere hoge ruggen en de natte depressies. Als landbouwgemeente met toenemende woonfunctie telt Oostakker 9.324 inwoners (1976).

Aanvankelijk omvatte Oostakker ook de fusiegemeete Sint-Amandsberg. Dit vroeger gehucht werd pas in 1872 een zelfstandige gemeente. Oostakker werd voor het eerst vermeld in de 13de eeuw, in de betekenis van de oostelijke akkers van de Sint-Baafsabdij. De Gentse Sint-Baafsabdij verwierf sinds haar oprichting (7de eeuw) geleidelijk aan haast geheel de heerlijkheid Oostakker. Het eerst werd het domein "Sloten" aangekocht. Met de eveneens verworven nederzetting "Achtene" op de Achtendries wordt Sloten als de oudste woonkern van de gemeente beschouwd die door de Sint-Baafsabdij omgevormd: werden tot voornaamste uitbatingscentra van de Sint-Baafsheerlijkheid. Ook elders richtte de Sint-Baafsabdij abdijhoeven op die ieder door een meier werden uitgebaat. De meierij van Sloten echter bleef tot in de 12de eeuw het rechterlijk en domaniaal centrum van de heerlijkheid. Het was gelegen ergens aan een heden nog steeds herkenbare dries (Slotendries, Groenstraat, Katoenstraat) en leeft nog verder in het toponiem Slotendries. Andere vroegmiddeleeuwse abdijhoeven van mogelijk kort voor de 10de eeuw staan gekend als het Hof van Ledergem, het Hof van Zingem en het Hof van Herlegem, beide laatste op het grondgebied van Sint-Amandsberg. Door de grote ontginningsbeweging van de 12de eeuw met de daarmee gepaard gaande wijzigingen aan de oude domeinstructuren, ontstonden tal van nieuwe landbouwuitbatingen. Vlakbij het St.-Baafsdorp met zijn geconcentreerde bewoning (sinds XI) ontstond in XII A een nieuwe abdijhoeve, het z.g. Nieuwhof die de functie van Sloten als bestuurlijk centrum van de Sint-Baafsheerlijkheid overnam. Zowel op Oostakker als op Sint-Amandsberg ontstonden vanaf de 12de eeuw tot in de late middeleeuwen sites, waarvan de meeste aanvankelijk abdijhoeven waren, al dan niet met een motte en waarvan sommige nog bestaande hoevegebouwen de voortzetting zijn.

Het eigenlijke dorpscentrum van Oostakker ontwikkelde zich, onafhankelijk van de oudste nederzettingen en sites van Oostakker, aan de Kapelledries. Op deze dries bevond zich namelijk met zekerheid van circa 1350 een kapel toegewijd aan de Heilige Laurentius. Deze kapel wordt in verband gebracht met een nabijgelegen abdijhoeve (het verdwenen hof van Oostakker in de Langerbruggestraat). Aanvankelijk behoorde geheel Oostakker tot de parochie van Heilig Kerst binnen de poorten en vesten van de stad Gent, eerst op het Sint-Baafsdorp, nadien op de Muide gelegen. In 1578 werd de Sint-Laurentiuskapel van Oostakker tot parochiekerk verheven. Oostakker bleef tot het eind van het Ancien Regime behoren tot de heerlijkheid van Sint-Baafs (sinds 1559 van het bisdom) en ressorteerde onder de kasselrij van de Oudburg.

Geconcentreerde bebouwing treffen we tot nu hoofdzakelijk aan in het westelijk deel van de gemeente, namelijk in de huidige dorpskern (Kapelledries) en ten zuiden daarvan op Slotendries waar zich rond het gelijknamige kasteel een befaamd bedevaartsoord van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes-Oostakker ontwikkelde. Beide woonkernen zijn vanouds door de Gentstraat met elkaar en verder via de Antwerpsesteenweg met Gent verbonden. Het oostelijk deel van de gemeente waar tot voor kort bijna uitsluitend landbouwbedrijven voorkwamen, verliest geleidelijk zijn landelijk karakter. Aan de Gefusilleerdenstraat bevindt zich het *executie-oord, het eerste in Europa ter herdenking van de verzetsstrijders van de tweede wereldoorlog.

Sinds 1900 werd de westelijke gemeentegrens verscheidene keren verlegd ten voordele van de stad Gent voor het zeekanaal en de uitbreiding van het havengebied.

  • GYSSELING M. 1974: Geschiedenis van Oostakker en Sint-Amandsberg tot 1794, Oostakker.
  • POELMAN R. 1976: Oostakker in de l9de eeuw, s.l..
  • POELMAN R. 1981: Oostakker in de 20ste eeuw, s.l..
  • POELMAN R. 1975: Sloten, van nederzetting tot bedevaartsoord, Heemkundige Kring "De Oost-Oudburg", jaarboek, 3-104.

Bron     : Bogaert C., Lanclus K. & Verbeeck M. 1983: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Gent, Fusiegemeenten, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 4ND, Brussel - Gent.
Auteurs :  Verbeeck, Mieke
Datum  : 1983


Relaties

  • Omvat
    Abdijhoeve Goed te Maalgaver

  • Omvat
    Arbeiderswoning

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoningen

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning

  • Omvat
    Boerenwoning Het wit paard

  • Omvat
    Bredestraat

  • Omvat
    Brouwerswoning van brouwerij Migom

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Dorpswoning

  • Omvat
    Drie boerenarbeiderswoningen

  • Omvat
    Dubbelhuis

  • Omvat
    Dwarsschuur

  • Omvat
    Executieoord

  • Omvat
    Gemeenteschool en onderwijzerswoning

  • Omvat
    Groenehoekstraat

  • Omvat
    Herenhuis

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve 't Maegher Goet

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Hoeve Wittewalle

  • Omvat
    Kasteeldomein Achtendries

  • Omvat
    Kleine open hoeve

  • Omvat
    Kouterboshoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve en boerenwoning

  • Omvat
    Ledergemstraat

  • Omvat
    Met lindebomen omsloten kapelhof bij bedevaartskapel Onze-Lieve-Vrouw van Troost

  • Omvat
    Omgeving bedevaartsoord Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes

  • Omvat
    Omwalde hoeve

  • Omvat
    Onze Lieve Vrouwstraat

  • Omvat
    Oostakkerdorp

  • Omvat
    Poort Hof te Sloten

  • Omvat
    Prehistorisch sitecomplex in alluviale context van de depressie van de Moervaart

  • Omvat
    Sint-Jozefstraat

  • Omvat
    Station Oostakker

  • Omvat
    Tuinwijk Kromme Boom

  • Omvat
    Twee arbeiderswoningen

  • Omvat
    Twee boerenarbeiderswoningen

  • Omvat
    Twee boerenarbeiderswoningen

  • Omvat
    Twee boerenarbeiderswoningen

  • Omvat
    Villa

  • Omvat
    Villa La Taupinière

  • Omvat
    Villa Maria

  • Omvat
    Woning Cools-Vlaminck

  • Omvat
    Zeven arbeiderswoningen

  • Is deel van
    Gent - fusiegemeenten