Geografisch thema

Watou

ID: 14153   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14153

Beschrijving

Grote grensgemeente (2.328 ha, 2.117 inwoners 1986) in Zandlemig Vlaanderen in het gebied tussen de IJzer en de Zuidvlaamse bergen. Landelijk dorp met woonfunctie voor pendelaars naar Noord-Frankrijk, echter in afnemende mate. Voornamelijk landbouwgemeente met hop, als typische teelt. In 1910, nog zes brouwerijen en 121 herbergen, thans nog één brouwerij in werking en teruglopend aantal herbergen. Windmolens, verdwenen begin 20ste eeuw.

Eerste vermelding in 1123 als Wathewa (1207 Watuwa; 1519 Watuwe). Etymologische betekenis: moerassige weide.

Op het grondgebied Watou waren er zes heerlijkheden. De heerlijkheid Watou, afhankelijk van het leenhof Van Cassel; zetel in de huidige hoeve zogenaamd "Het Blauwhuis" (Trappistenweg, nummer 17); eerste heer, Thierry, burggraaf van Diksmuide. In 1629, Karel van Ydeghem, nieuwe eigenaar van de heerlijkheid Watou, door Filips IV tot graaf van Watou verheven. Het wethuis van het graafschap was op de marks gelegen: het huis met de schandpaal (Watouplein nummer 2). In 1620, bouw van het kasteei door zijn zoon Johannes van Ydeghem ten Z.W. van de dorpskom (Kasteelstraat, nr. 1); echter verwoest tijdens de Franse Revolutie (1793),op de brug en de poort na. De heerlijkheid Cortewylle: een samentrekking van de heerlijkheden: 't Hoflandt, Poolvoorde, ter Stulbrugghe en 't heerschap ter Visscherie; wethuis, voormalige herberg zogenaamd "Sint-Joris" (Watouplein, nummer 17). Huidige boerderij zogenaamd "De Kortewilde" (Kapelstraat, nummer 1), vermoedelijk zetel van deze heerlijkheid. Wethuis van de heerlijkheid Douvie, eveneens op het Watouplein gelegen (Moenaardestraat, nummer 2). Voorts de heerlijkheid Noorthouck; wethuis op plaats van huidige gemeentehuis; in 1743, verkocht aan de graaf van Watou. De heerlijkheid Beauvoorde, aanvankelijk toebehorend aan de familie Briarde (stamhuis was het kasteel van Beauvoorde). De heerlijkheid Merchem, slechts nominaal gekend.

1678-1713: Watou semen met Poperinge ingelijfd bij Frankrijk (oorlogen van Lodewijk XIV). Vermelde oorlogen, de beeldenstorm (1566) en vnl. de Franse Revolutie (1793) brachten veel schade toe aan het dorp (zie kerk, kasteel).

In het eerste kwart van de 20ste eeuw, aansluiting met buurtspoorweg (tramlijn 115) Poperinge-Watou-Proven-Roesbrugge-Veurne.

Gaaf kerndorp, gekenmerkt door lintbebouwing aan de invalswegen: ten noorden van het plein, de Moenaardestraat (richting Roesbrugge-Haringe), ten oosten, de baan naar Poperinge (Douvieweg), ten zuiden de Steenvoordestraat (richting Frankrijk). Dorpskern: twee grosso modo rechthoekige marktpleinen (Watouplein, Kleine Markt) van elkaar gescheiden door de Heidebeek, en gedomineerd door de centraal gelegen parochiekerk Sint-Bavo middenin een omhaagd kerkhof (Kerkhofplein).

Ten zuidwesten van de dorpskom, omwald herenhuis, op plaats van vernield kasteel van 1620, behouden brug en poort (Kasteelstraat, nummer 1), ten zuidwesten kasteelhoeve (Steenvoordestraat, nummer 34).

Ten zuidoosten van de dorpskom, nieuwe bouw (Schutterswijk). Gehucht Sint-Janter-Biezen aan Douvieweg, tussen Poperinge en Watou. Abeele, Frans-Belgisch gehucht, aan de Steenvoordestraat.

  • RUBBRECHT L.A., Geschiedenis van Watou, 1910, Brugge.
  • TILLIE W., Gemeenten die Poperinge groot maken. Proven, Krombeke, Reningelst, Roesbrugge, Haringe, Watou, in Aan de Schreve, VX, 1979, 3, p. 20-28.

Bron     : Delepiere A.-M. & Huys M. 1989: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kanton Poperinge, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N2, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Delepiere, Anne Marie, Huys, Martine
Datum  : 1989


Relaties

  • Omvat
    Au nouveau Saint-Eloi

  • Omvat
    Boerenarbeidershuis

  • Omvat
    Boerenarbeidershuisje

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoning

  • Omvat
    Boerenhuis met kapelletje

  • Omvat
    Bossen tussen Sint-Jan-ter-Biezen en Sint-Sixtusabdij

  • Omvat
    Dorpskom Watou

  • Omvat
    Douvieweg

  • Omvat
    Geallieerde bunker Abeele Aerodrome

  • Omvat
    Gedenkzuil militaire doden en grafstenen

  • Omvat
    Helleketelbos en omgeving

  • Omvat
    Hoeve Blauwhuis

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen

  • Omvat
    Kapellemolen

  • Omvat
    Kleine Markt

  • Omvat
    Moenaardestraat (Watou)

  • Omvat
    Nieuwe begraafplaats Sint-Jan-ter-Biezen

  • Omvat
    Sint-Jan-ter-Biezen

  • Omvat
    Sint-Jan-ter-Biezen

  • Omvat
    Steenvoordestraat

  • Omvat
    Twee zwarte knotpopulieren

  • Omvat
    Vakwerkhoeve

  • Omvat
    Vallei van de Heidebeek met dorpskern Watou

  • Omvat
    Vier zwarte knotpopulieren in veekering

  • Omvat
    Zwarte knotpopulier bij poel

  • Omvat
    Zwarte knotpopulier Houtkerkestraat

  • Omvat
    Zwarte knotpopulier in knotbomenrij

  • Omvat
    Zwarte knotpopulieren bij hoeve

  • Omvat
    Zwarte knotpopulieren langs Stoppelweg

  • Is deel van
    Poperinge