Geografisch thema

Kemmel

ID: 14158   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14158

Beschrijving

Spilgemeente van het Heuvelland. 1145 inwoners (1-1-1989) en 1258 ha, gelegen in Zandlemig-Vlaanderen, in de Westhoek op de noordoost-helling van de Kemmelberg (156 m), hoogste getuigeheuvel. Overwegend vrij goed gedraineerde en vruchtbare zandleemen leembodems doorkruist door Haringe-, Grote Kemmel- en Willebeek. Op de topzone van de Kemmelberg komt een arme en droge tot matig natte lemig-zandbodem voor, met bos begroeid (circa 44 ha).

Het grondgebied was reeds bewoond tijdens de prehistorie. Voorwerpen uit het Neolithicum, de vroege Ijzertijd (700-500) en in hoofdzaak uit de vroege La Têne-tijd (500-0), werden aldaar opgegraven. Een belangrijke nederzetting was gelegen op de Kemmelberg: de top was omgeven door een gracht en wal, die een gebied van 350 bij 90 meter breedte omsloten. Ook in de Romeinse periode was het gebied bewoond.

Kemmel komt voor het eerst voor in 916 onder de naam Kemlis; etymologisch afgeleid van het Latijnse culmen (top). Kemmel bezat reeds een kerk in de 9de eeuw.

Tijdens de beeldenstorm werd deze verwoest. Voornamelijk tijdens de 15de en de 16de eeuw was Kemmel bekend om zijn lakennijverheid.

Het kasteel van 1622, aan de voet van Kemmelberg (Ieperstraat nummer 7), werd volledig verwoest tijdens de Eerste Wereldoorlog. In 1925 werd naar ontwerp van C. Pil & H. Carbon (Oostende)het neorenaissancistisch kasteel "De Warande" gebouwd (Bergstraat nummer 24) in opdracht van Baron Jacques Bruneel de la Warande.

Kemmel werd tijdens de Eerste Wereldoorlog volledig verwoest. Rond de Kemmelberg, een strategisch belangrijk punt, werd hevig gevochten (de slag van Kemmel 25 april 1918); het Franse gedenkteken (Bergstraat zonder nummer) naar ontwerp van L. Cordonnier (Rijsel) en het Franse massagraf, gelegen op de heuvel getuigen van dit oorlogsgeweld.

Voorts zijn er verscheidene Britse begraafplaatsen: Kemmel Château Military Cemetery, La Laiterie Military Cemetery aan de Ieperstraat, Irish House Cemetery aan de Savaardlindestraat, Lindenhoek Chalet Military Cemetery aan de Lindestraat, Suffolk Cemetery, Kemmel nr. 1 French Cemetery, Klein Vierstraat British Cemetery aan de Poperingestraat, Godezonne Farm Cemetery aan de Kriekstraat. Tenslotte herinneren sevens het Amerikaans (Ieperstraat) en het Frans monument (Kriekstraat) aan de Eerste Wereldoorlog.

Reeds sinds het vierde kwart van de 19de eeuw is Kemmel een toeristisch centrum met voornamelijk vakantieverblijven voor de Noordfranse burgerij; toeristische attrakties waren onder meer de houten uitkijktoren met berekooi op de Kemmelberg (1880) en het doolhof gelegen ten oosten van de kerk. In 1890 werd "Le syndical d'initiative Kemmel en avant" opgericht.

De grot Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes naar ontwerp van M. Tatoux "rocailleur à Lille", gelegen in het park van het voormalige kasteel (Nieuwstraat zonder nummer), was een belangrijk bedevaartsoord. Na de Eerste Wereldoorlog kende het fronttoerisme, mede onder impuls van de Belgische Touring Club een opgang zie verscheidene hotels onder meer Dries nummer 29, Polenlaan nummer 7, 12. Thans neemt het dagtoerisme sterk toe (zie onder meer hotels, restaurant, campings) mede door de werking van de in 1939 opgerichte V.V.V. Westvlaamse bergen (Streekhuis Malegijs Polenlaan nummer 12).

De landbouw is echter nog de voornaamste bestaansbron van Kemmel. Voor de Eerste Wereldoorlog was er nog een brouwerij. Thans woondorp voor pendelaars naar Ieper en Kortrijk.

Dorp gelegen aan de voet van de Kemmelberg, na de Eerste Wereldoorlog heropgebouwd naar vooroorlogse aanleg zie Ferraris (1770-1778). Dorpskom met bebouwing voornamelijk geconcentreerd rondom het Dries, driehoekig plein, ten zuidwesten van de kerk, midden omhaagd en met bomen afgezet kerkhof. Voorts enige lintbebouwing aan de uitvalswegen onder meer Reningelststraat, en ten oosten aan de zogenaamde "De Polka", kruispunt bij Reningelst-, Ieper-, Nieuwkerke-, en Wijtschatestraat, voornamelijk uitlopend aan de Nieuwkerkestraat, aan de voormalige tramlijn Ieper-Nieuwkerke (verdwenen sinds midden 1950). Recente bebouwing voornamelijk vakantieverblijven op de noordoostflank van de Kemmelberg onder meer aan de Bergstraat. Voorts, verspreide hoevebouw.

Uit archiefonderzoek blijkt dat de wederopbouw van hoeven, woon- en handelshuizen gebeurd is naar ontwerp van architect J. Dumont (De Panne); hij ontwierp onder meer ook het gemeentehuis (Polenlaan nr. 1), de pastorie (Kerkplein nummer 2). De kerk en de gemeenteschool voor jongens zijn naar ontwerp van architect A. Dumont (Brussel). Naast het kasteel De Warande ontwierpen de architecten C. Pil & H.

Carbon (Oostende), ook de zusterschool. Andere architecten als J. Lauwers (Kemmel), L. Verstraete (Izegem), C. Schmidt (Poperinge), M. Hocepied (Moeskroen) , F. Tilley (Elsene), F. Petit & J. Obozinski (Brussel), waren sporadisch betrokken bij Kemmels wederopbouw.

  • Algemeen Rijksarchief, Dienst der Verwoeste Gewesten.
  • DIRIKEN P., Geogids Heuvelland, Toeristische-Recreatieve-Atlas van West-Vlaanderen, (St.-Truiden), (1988), p. 22-24.
  • Heuvelland '80. Een streek in beweging, Kemmel, Opbouwwerk Heuvelland (1972).
  • OSTYN G., STROBBE M. e.a., "Wat met de Kemmelberg?", Bijdrage tot de herwaardering van de Kemmelberg, (Kemmel), 1985.
  • Tijdschriften, toeristische folders en kaarten van de V.V.V.-Heuvelland.

Bron     : Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 1991


Relaties

  • Omvat
    4 Britse schuilplaatsen Lettenberg
    Lokerstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Arbeiderswoning
    Lokerstraat 29 (Heuvelland)

  • Omvat
    Arbeiderswoning
    Lokerstraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Betonconstructie 1
    Lokerstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Betonconstructie 2
    Lokerstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Boerenarbeiderswoningen
    Wijtschatestraat 54-58 (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse brug over de Kemmelbeek
    Hallebaststraat zonder nummer, Vierstraat zonder nummer (Ieper, Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Chateau Military Cemetery
    Nieuwstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Godezonne Farm Cemetry
    Kriekstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Irish House Cemetry
    Savaardlindestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Kemmel No. 1 French Cemetery
    Vierstraat 59B (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Klein-Vierstraat British Cemetery
    Molenstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats La Laiterie Military Cemetery
    Kemmelstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Lindenhoek Chalet Military Cemetery
    Gremmerslinde zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Suffolk Cemetery
    Kriekstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Reningelststraat 15 (Heuvelland)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Kemmelstraat 40 (Heuvelland)

  • Omvat
    Casino-Hotel-Restaurant
    Polenlaan 7 (Heuvelland)

  • Omvat
    De uitkijktoren-Belvedère
    Kemmelbergweg 38 (Heuvelland)

  • Omvat
    Demarcatiepaal 14
    Reningelststraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Demarcatiepaal 15
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Dokterswoning
    Kemmelstraat 47 (Heuvelland)

  • Omvat
    Dorpswoning met smidse
    Kemmelstraat 42 (Heuvelland)

  • Omvat
    Dries
    Dries (Heuvelland)

  • Omvat
    Eenheidsbebouwing van dorpswoningen
    Nieuwstraat 10-12 (Heuvelland)

  • Omvat
    Frans oorlogsmonument
    Kriekstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Franse militaire begraafplaats Ossuaire en gedenkzuil Den Engel
    Kemmelbergweg 32A, zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenkmuur militaire en burgerlijke doden
    Polenlaan zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenksteen 27ste en 30ste Amerikaanse divisies
    Kemmelstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gekandelaarde linde als hoekboom
    Gremmerslinde zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gekandelaarde linde als hoekboom
    Millekruisestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gemeentehuis van Kemmel
    Polenlaan 1, 1A (Heuvelland)

  • Omvat
    Gemengde knotbomenrij
    Mandestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Hakhoutstoof van linde
    Lokerstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Herberg en beenhouwerij De Polka
    Kemmelstraat 1-3 (Heuvelland)

  • Omvat
    Herenhoeve Traisnel
    Lokerstraat 49 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoekhuizen
    Reningelststraat 21-23 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve Busschaertlinde
    Millekruisestraat 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Klareputstraat 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Kriekstraat 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Kemmelstraat 17 (Heuvelland)

  • Omvat
    Ieperse vestingen en omgeving, bossen ten zuiden en heuvelrug Wijtschate-Mesen
    Kemmel, Wijtschate, Wulvergem (Heuvelland), Hollebeke, Ieper, Voormezele, Zillebeke (Ieper), Mese...

  • Omvat
    Kasteel De Warande
    Bergstraat 24 (Heuvelland)

  • Omvat
    Kasteeldreef
    Kasteeldreef (Heuvelland)

  • Omvat
    Kemmel Churchyard
    St.-Laurentiusplein zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Kerkhofbeplanting met afsluitingshagen van haagbeuk
    St.-Laurentiusplein zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Kerkhofbeplanting met opgaande bomenrijen van linde
    St.-Laurentiusplein zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Knoteik als hoekboom
    Mandestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Landhuis met historische site
    Reningelststraat 10 (Heuvelland)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Briekeriestraat 1 (Heuvelland)

  • Omvat
    Neoclassicistisch herenhuis
    Reningelststraat 7 (Heuvelland)

  • Omvat
    Nieuwkerkestraat
    Nieuwkerkestraat (Heuvelland)

  • Omvat
    Opgaande eik met oorlogsschade
    Noordstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Opgaande populier als grensboom
    Molenstraat zonder nummer (Heuvelland), Kerkstraat zonder nummer (Ieper)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Laurentius
    St.-Laurentiusplein zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Pastorie Sint-Laurentius
    St.-Laurentiusplein 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Pleinbeplanting van gekandelaarde paardenkastanje
    Dries zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Solitaire knotes
    Briekeriestraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Solitaire knotes
    Briekeriestraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Streekhuis Malegijs
    Polenlaan 12 (Heuvelland)

  • Omvat
    Twee opgaande populieren als welkomstboom
    Noordstraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Tweegezinswoning
    Reningelststraat 43-45 (Heuvelland)

  • Omvat
    Tweegezinswoning
    Kemmelstraat 68-70 (Heuvelland)

  • Omvat
    Villa La Joliette
    Kemmelstraat 71 (Heuvelland)

  • Omvat
    Warandepark
    Bergstraat 24 (Heuvelland)

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve
    Nieuwstraat 11 (Heuvelland)

  • Omvat
    Wederopbouwhoevetje
    Reningelststraat 76 (Heuvelland)

  • Omvat
    West-Vlaamse heuvels en omgeving
    Dranouter, Kemmel, Loker, Nieuwkerke, Westouter, Wulvergem (Heuvelland), Dikkebus, Vlamertinge, V...

  • Is deel van
    Heuvelland
    Heuvelland (West-Vlaanderen)