Geografisch thema

Wijtschate

ID: 14163   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14163

Beschrijving

Zeer uitgestrekte taalgrensgemeente van 2629 ha en 2600 inwoners (1989) sinds 1977 deel uitmakend van de gemeente Heuvelland. Gelegen in Zandlemig-Vlaanderen en de Westhoek. Sterk golvend reliëf, variërend van 27 meter in het noorden tot 85 meter in het dorpscentrum. Overwegend vruchtbare en goed gedraineerde zandleem- en leembodems. Er rest nog een 80 hectare bos, onder meer Padhoek-, Kroonaerd- en Kapelleriehoekbos. Verscheidene beken: de Wijtschate- en diependaalbeek vloeien af in het Ijzerbekken; de Roze-, de Wam- en de Blauwepoortbeek behoren tot het Leiebekken; de Stuiver- en de Steenbeek tot het Douvebekken.

Wijtschate wordt voor het eerst vermeld in 961 als Widisgatis. Het kapittel van Sint-Donaas te Brugge bezat het patoonsrecht van de kerk van Wijtschate tot aan de Franse Revolutie. Tijdens de godsdienstoorlogen werd de kerk verwoest.

Tot voor de Eerste Wereldoorlog waren er te Wijtschate nog vijf windmolens: de Castele- of Kapellemolen (Poperingestraat), de Wambekemolen, aan de Blauwepoortstraat, de Van de Vijveremolen aan de Mesenstraat, en de Spanbroekmolen met gelijknamige herberg, aan de Spanbroekmolenstraat.

Het Frans meisjespensionaat van Les Soeurs Immaculées en het weeshuis Godtschalk, werden na de oorlog niet hergebouwd; laatst genoemde werd heropgericht te Ieper. Het ouderlingentehuis home Sint-Medard uit het eerste kwart van de 19de eeuw werd na de oorlog heropgebouwd.

Typische landbouwgemeente, met voormalige steenbakkerij, exportslachterij en bouwonderneming.

Om de strategisch belangrijke heuvelrug Wijtschate- Mesen werd fel gestreden: Slag van Wijtschate oktober-december 1914; Mijnenslag van Wijtschate 7 juni 1917. De talrijke Britse kerkhoven herinneren aan het oorlogsgeweld van de Eerste Wereldoorlog: Cabin Hill Cemetery (Krommestraat); Derry House Cemetery nr. 2 (Krommestraat); Croonaert Chapel Cemetery (Voormezelestraat); Lone Tree Cemetery (Spanbroekmolenstraat); Oosttaverne Wood Cemetery (Rijseltraat); R.E. Farm Cemetery (Wulvergemsestraat); Somer Farm Cemetery (Hollebekestraat); Spanbroekmolen British Cemetery (Scheerstraat); Torreken Farm Cemetery nr. 1 (Groenestraat); Wytschaete Military Cemetery (Kemmelstraat). Verscheidene oorlogsmonumenten onder meer: Britse aan de Kemmelstraat, aan de Hollebekestraat en aan de Ieperstraat; een Frans oorlogsmonument aan de Voormezelestraat. Een aantal kraters tekenen zich ten westen van het dorp af. Daar werden op 17 juni 1917 door de Engelsen springstofladingen onder de vijandelijke linie tot ontploffing gebracht; de belangrijkste is de Spanbroekmolentrechter (Spanbroekmolenstraat), gelegen op de plaats van de voormalige gelijknamige molen, ook Pool of Peace of Lone Three Crater genaamd. Aan de Voormezelestraat vindt men nog enkele overblijvend onderaardse gangen.

Na de Eerste Wereldoorlog werd de volledig verwoeste gemeente heropgebouwd naar de vooroorlogse aanleg; de Lepelstraat werd echter niet opnieuw aangelegd. Dorpskom met centraal rechthoekig marktplein, de Markt, en uitvalswegen naar de vier windstreken: Kemmel-, Wulvergem-, School-, Houtem-, Hollebeke-, en Poperingestraat; ten noorden, hoger gelegen Kerkplein met centrale Sint-Medarduskerk. Bebouwing voornamelijk geconcentreerd rondom de Markt en de uitvalswegen, overgaand in verspreide hoevebouw. Lintbebouwing tevens aan de noordzijde van de Steenstraat, aansluitend bij en ten noorden van de dorpskom van Mesen. Verscheidene kleine gehuchten onder meer Kruisstraathoek, Lindenhoek, Ieperhoek.

Belangrijk bij de wederopbouw, waren de architecten H. en M. Le Borgne (Charleroi); zij ontwierpen onder meer de parochiekerk, het Ouderlingentehuis, de meisjesschool met klooster, de pastorie en enkele huizen. Het gemeentehuis is een ontwerp van architect A. Dugardijn (Brugge). Andere architecten als H. Van Monfort (Vorst), C. Evrard (Brussel), M. Selly (Ieper), L. Masure (Elsene), A. Depoortere (Ieper), C. Schmidt (Poperinge), A. Derthe (Komen), M. Dujardin (Komen), waren tevens, hetzij in mindere mate bij de heropbouw van de gemeente betrokken.

  • Algemeen Rijksarchief, Dienst der Verwoeste Gewesten.
  • DIRIKEN P., Geogids Heuvelland, Toeristische-Recreatieve-Atlas van West-Vlaanderen, (St.-Truiden), (1988), p. 31-33, 90.
  • VANSUYT M., Wijtschate, in De Gidsenkring, VI, 1968, 2.

Bron     : Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 1991


Relaties

  • Is deel van
    Heuvelland
    Heuvelland (West-Vlaanderen)

  • Omvat
    Arbeiderswoning
    Staanijzerstraat 32 (Heuvelland)

  • Omvat
    Beenhouwerij
    Staanijzerstraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Betonconstructie Huikerbossen
    Langwegelken zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse betonconstructie
    Wulvergemstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Cabin Hill Cemetery
    Waterputstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Croonaert Chapel Cemetery
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Lone Tree Cemetery
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Oosttaverne Wood Cemetery
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats R.E. Farm Cemetery
    Wulvergemstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Somer Farm Cemetery
    Hollebekestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Spanbroekmolen British Cemetery
    Scheerstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Torreken Farm Cemetery No. 1
    Langebunderstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Wytschaete Military Cemetery
    Wijtschatestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Britse schuilplaats
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Hospicestraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Deels gelegde meidoornhaag als veekering
    Kroonaardstraat zonder nummer, Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Drie opgaande eiken bij wegkruis
    Vierstraat zonder nummer, Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse artilleriebunker
    Gapaardstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonconstructie
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonconstructie met golfplaat Oosttaverne Wood
    Houthemstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonconstructie Oosttaverne Wood
    Hollebekestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (1)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (3)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (4)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (5)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie nabij Petit Bois
    Kroonaardstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Petit Bois 1
    Kroonaardstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Petit Bois 2
    Kroonaardstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen mijnschacht "Dietrich" Wijtschatebos (1)
    Vierstraat_01 zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen verdedigingsconstructie Kroonaardbos (6)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonnen verdedigingsconstructie Unnamed Wood
    Vierstraat_01 zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse betonstructie
    Wambekestraat 1 (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Neerwaastenstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse bunker
    Neerwaastenstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse constructie
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse schuilplaats Spanbroekmolen
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (10)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (4)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (5)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (8)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (9)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenkkruis 19th Western Division
    Hollebekestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenkplaat Spanbroekmolen
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenksteen Lasnier en het 1er Bn. Chasseurs à Pied
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gedenkzuil militaire en burgerlijke doden
    Markt zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gekruiste meidoornhaag met knotbomen als veekering
    Kruisstraat 8 (Heuvelland)

  • Omvat
    Gemengde afsluitingshaag
    Kroonaardstraat 5 (Heuvelland)

  • Omvat
    Gemengde beekbegeleidende houtkant
    Gapaardstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Gemengde beekbegeleidende houtkant
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Geschoren ligusterhaag als erfafscheiding
    Pastoor Blanckestraat 6 (Heuvelland)

  • Omvat
    Geschoren ligusterhaag als erfafsluiting
    Kaleutestraat 1 (Heuvelland)

  • Omvat
    Geschoren meidoornhaag als erfafsluiting
    Vierstraat 50 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve
    Houthemstraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve Diepemeershof
    Hollebekestraat 25 (Heuvelland)

  • Omvat
    Hoeve Pilgrimshof
    Pont Malletstraat 1 (Heuvelland)

  • Omvat
    Home Sint-Medard
    Hospicestraat 25 (Heuvelland)

  • Omvat
    Houtkant van sleedoorn op talud
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Houtkant van sleedoorn op talud
    Spanbroekmolenstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Ieperse vestingen en omgeving, bossen ten zuiden en heuvelrug Wijtschate-Mesen
    Kemmel, Wijtschate, Wulvergem (Heuvelland), Hollebeke, Ieper, Voormezele, Zillebeke (Ieper), Mese...

  • Omvat
    Klooster en school
    Guido Gezellestraat 1, Schoolstraat 12, 12A, 12B (Heuvelland)

  • Omvat
    Knotes als hoekboom
    Neerwaastenstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Knotessenrij
    Katteputstraat zonder nummer, Wulvergemstraat 23 (Heuvelland)

  • Omvat
    Knotpopulier als hoekboom
    Kraaistraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Knotpopulier als kapel- en kruispuntboom
    Gapaardstraat zonder nummer, Waterputstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Mijnkrater 7/6/1917 Spanbroekmolen
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Onderwijsgebouw
    Kaleutestraat 7, 9, 11 (Heuvelland)

  • Omvat
    Opgaande linde als welkomstboom
    Kruisstraat 15 (Heuvelland)

  • Omvat
    Opgaande populier als welkomstboom
    Katteputstraat 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Opgaande populier bij mijnkrater
    Kruisstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Medardus
    Kerkplein 1 (Heuvelland)

  • Omvat
    Pastorie
    Kerkplein 10 (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten Britse betonnen post Oaten Wood
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten Britse betonnen shelter Oaten Wood
    Rijselstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten van Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (2)
    Voormezelestraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (2)
    Vierstraat_01 zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (3)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (6)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (7)
    Vierstraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    St.-Medardusplein
    St.-Medardusplein (Heuvelland)

  • Omvat
    Stadswoningen in repeterend schema
    Kerkplein 4, 5 (Heuvelland)

  • Omvat
    Steen- en buizenbakkerij Dumoulin
    Gapaardstraat 4 (Heuvelland)

  • Omvat
    Twee opgaande en één geknotte es als hoekbomen
    Kraaistraat zonder nummer (Heuvelland)

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve
    Rijselstraat 62 (Heuvelland)

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve met mijnkrater 7/6/1917
    Katteputstraat 2 (Heuvelland)

  • Omvat
    Wegkruis
    Houthemstraat zonder nummer (Heuvelland)