Geografisch thema

Wijtschate

ID: 14163   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14163

Beschrijving

Zeer uitgestrekte taalgrensgemeente van 2629 ha en 2600 inwoners (1989) sinds 1977 deel uitmakend van de gemeente Heuvelland. Gelegen in Zandlemig-Vlaanderen en de Westhoek. Sterk golvend reliëf, variërend van 27 meter in het noorden tot 85 meter in het dorpscentrum. Overwegend vruchtbare en goed gedraineerde zandleem- en leembodems. Er rest nog een 80 hectare bos, onder meer Padhoek-, Kroonaerd- en Kapelleriehoekbos. Verscheidene beken: de Wijtschate- en diependaalbeek vloeien af in het Ijzerbekken; de Roze-, de Wam- en de Blauwepoortbeek behoren tot het Leiebekken; de Stuiver- en de Steenbeek tot het Douvebekken.

Wijtschate wordt voor het eerst vermeld in 961 als Widisgatis. Het kapittel van Sint-Donaas te Brugge bezat het patoonsrecht van de kerk van Wijtschate tot aan de Franse Revolutie. Tijdens de godsdienstoorlogen werd de kerk verwoest.

Tot voor de Eerste Wereldoorlog waren er te Wijtschate nog vijf windmolens: de Castele- of Kapellemolen (Poperingestraat), de Wambekemolen, aan de Blauwepoortstraat, de Van de Vijveremolen aan de Mesenstraat, en de Spanbroekmolen met gelijknamige herberg, aan de Spanbroekmolenstraat.

Het Frans meisjespensionaat van Les Soeurs Immaculées en het weeshuis Godtschalk, werden na de oorlog niet hergebouwd; laatst genoemde werd heropgericht te Ieper. Het ouderlingentehuis home Sint-Medard uit het eerste kwart van de 19de eeuw werd na de oorlog heropgebouwd.

Typische landbouwgemeente, met voormalige steenbakkerij, exportslachterij en bouwonderneming.

Om de strategisch belangrijke heuvelrug Wijtschate- Mesen werd fel gestreden: Slag van Wijtschate oktober-december 1914; Mijnenslag van Wijtschate 7 juni 1917. De talrijke Britse kerkhoven herinneren aan het oorlogsgeweld van de Eerste Wereldoorlog: Cabin Hill Cemetery (Krommestraat); Derry House Cemetery nr. 2 (Krommestraat); Croonaert Chapel Cemetery (Voormezelestraat); Lone Tree Cemetery (Spanbroekmolenstraat); Oosttaverne Wood Cemetery (Rijseltraat); R.E. Farm Cemetery (Wulvergemsestraat); Somer Farm Cemetery (Hollebekestraat); Spanbroekmolen British Cemetery (Scheerstraat); Torreken Farm Cemetery nr. 1 (Groenestraat); Wytschaete Military Cemetery (Kemmelstraat). Verscheidene oorlogsmonumenten onder meer: Britse aan de Kemmelstraat, aan de Hollebekestraat en aan de Ieperstraat; een Frans oorlogsmonument aan de Voormezelestraat. Een aantal kraters tekenen zich ten westen van het dorp af. Daar werden op 17 juni 1917 door de Engelsen springstofladingen onder de vijandelijke linie tot ontploffing gebracht; de belangrijkste is de Spanbroekmolentrechter (Spanbroekmolenstraat), gelegen op de plaats van de voormalige gelijknamige molen, ook Pool of Peace of Lone Three Crater genaamd. Aan de Voormezelestraat vindt men nog enkele overblijvend onderaardse gangen.

Na de Eerste Wereldoorlog werd de volledig verwoeste gemeente heropgebouwd naar de vooroorlogse aanleg; de Lepelstraat werd echter niet opnieuw aangelegd. Dorpskom met centraal rechthoekig marktplein, de Markt, en uitvalswegen naar de vier windstreken: Kemmel-, Wulvergem-, School-, Houtem-, Hollebeke-, en Poperingestraat; ten noorden, hoger gelegen Kerkplein met centrale Sint-Medarduskerk. Bebouwing voornamelijk geconcentreerd rondom de Markt en de uitvalswegen, overgaand in verspreide hoevebouw. Lintbebouwing tevens aan de noordzijde van de Steenstraat, aansluitend bij en ten noorden van de dorpskom van Mesen. Verscheidene kleine gehuchten onder meer Kruisstraathoek, Lindenhoek, Ieperhoek.

Belangrijk bij de wederopbouw, waren de architecten H. en M. Le Borgne (Charleroi); zij ontwierpen onder meer de parochiekerk, het Ouderlingentehuis, de meisjesschool met klooster, de pastorie en enkele huizen. Het gemeentehuis is een ontwerp van architect A. Dugardijn (Brugge). Andere architecten als H. Van Monfort (Vorst), C. Evrard (Brussel), M. Selly (Ieper), L. Masure (Elsene), A. Depoortere (Ieper), C. Schmidt (Poperinge), A. Derthe (Komen), M. Dujardin (Komen), waren tevens, hetzij in mindere mate bij de heropbouw van de gemeente betrokken.

  • Algemeen Rijksarchief, Dienst der Verwoeste Gewesten.
  • DIRIKEN P., Geogids Heuvelland, Toeristische-Recreatieve-Atlas van West-Vlaanderen, (St.-Truiden), (1988), p. 31-33, 90.
  • VANSUYT M., Wijtschate, in De Gidsenkring, VI, 1968, 2.

Bron     : Delepiere A.-M. & Huys M. 1991: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kantons Mesen - Wervik - Zonnebeke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N3, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  : 1991


Relaties

  • Omvat
    Arbeiderswoning

  • Omvat
    Beenhouwerij

  • Omvat
    Betonconstructie Huikerbossen

  • Omvat
    Britse betonconstructie

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Cabin Hill Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Croonaert Chapel Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Lone Tree Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Oosttaverne Wood Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats R.E. Farm Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Somer Farm Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Spanbroekmolen British Cemetery

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Torreken Farm Cemetery No. 1

  • Omvat
    Britse militaire begraafplaats Wytschaete Military Cemetery

  • Omvat
    Britse schuilplaats

  • Omvat
    Burgerhuis

  • Omvat
    Deels gelegde meidoornhaag als veekering

  • Omvat
    Drie opgaande eiken bij wegkruis

  • Omvat
    Duitse artilleriebunker

  • Omvat
    Duitse betonconstructie

  • Omvat
    Duitse betonconstructie met golfplaat Oosttaverne Wood

  • Omvat
    Duitse betonconstructie Oosttaverne Wood

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (1)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (3)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (4)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (5)

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie nabij Petit Bois

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Petit Bois 1

  • Omvat
    Duitse betonnen constructie Petit Bois 2

  • Omvat
    Duitse betonnen mijnschacht "Dietrich" Wijtschatebos (1)

  • Omvat
    Duitse betonnen verdedigingsconstructie Kroonaardbos (6)

  • Omvat
    Duitse betonnen verdedigingsconstructie Unnamed Wood

  • Omvat
    Duitse betonstructie

  • Omvat
    Duitse bunker

  • Omvat
    Duitse bunker

  • Omvat
    Duitse constructie

  • Omvat
    Duitse schuilplaats Spanbroekmolen

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (10)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (4)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (5)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (8)

  • Omvat
    Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (9)

  • Omvat
    Gedenkkruis 19th Western Division

  • Omvat
    Gedenkplaat Spanbroekmolen

  • Omvat
    Gedenksteen Lasnier en het 1er Bn. Chasseurs à Pied

  • Omvat
    Gedenkzuil militaire en burgerlijke doden

  • Omvat
    Gekruiste meidoornhaag met knotbomen als veekering

  • Omvat
    Gemengde afsluitingshaag

  • Omvat
    Gemengde beekbegeleidende houtkant

  • Omvat
    Gemengde beekbegeleidende houtkant

  • Omvat
    Geschoren ligusterhaag als erfafscheiding

  • Omvat
    Geschoren ligusterhaag als erfafsluiting

  • Omvat
    Geschoren meidoornhaag als erfafsluiting

  • Omvat
    Hoeve

  • Omvat
    Hoeve Diepemeershof

  • Omvat
    Hoeve Pilgrimshof

  • Omvat
    Home Sint-Medard

  • Omvat
    Houtkant van sleedoorn op talud

  • Omvat
    Houtkant van sleedoorn op talud

  • Omvat
    Ieperse vestingen en omgeving, bossen ten zuiden en heuvelrug Wijtschate-Mesen

  • Omvat
    Klooster en school

  • Omvat
    Knotes als hoekboom

  • Omvat
    Knotessenrij

  • Omvat
    Knotpopulier als hoekboom

  • Omvat
    Knotpopulier als kapel- en kruispuntboom

  • Omvat
    Mijnkrater 7/6/1917 Spanbroekmolen

  • Omvat
    Onderwijsgebouw

  • Omvat
    Opgaande linde als welkomstboom

  • Omvat
    Opgaande populier als welkomstboom

  • Omvat
    Opgaande populier bij mijnkrater

  • Omvat
    Parochiekerk Sint-Medardus

  • Omvat
    Pastorie

  • Omvat
    Pont Mallethoeve

  • Omvat
    Restanten Britse betonnen post Oaten Wood

  • Omvat
    Restanten Britse betonnen shelter Oaten Wood

  • Omvat
    Restanten van Duitse betonnen constructie Kroonaardbos (2)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (2)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (3)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (6)

  • Omvat
    Restanten van een Duitse betonnen verdedigingsconstructie Wijtschatebos (7)

  • Omvat
    St.-Medardusplein

  • Omvat
    Stadswoningen in repeterend schema

  • Omvat
    Steen- en buizenbakkerij Dumoulin

  • Omvat
    Twee opgaande en één geknotte es als hoekbomen

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve met mijnkrater 7/6/1917

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve met monumentaal wagenhuis

  • Omvat
    Wederopbouwhoeve met tabaksast

  • Omvat
    Wegkruis

  • Is deel van
    Heuvelland