Geografisch thema

Schelderode

ID: 14216   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14216

Beschrijving

Landelijke gemeente aan de Boven-Schelde in Zandig Vlaanderen met een oppervlakte van 555 ha en 1.307 inwoners (1981). Het noordelijk uiteinde van de gemeente maakt deel uit van de alluviale Scheldevallei met voornamelijk vlak wetland op circa 7 à 8 m hoogte. De waterplassen in deze vallei zijn afkomstig van turf- en kleiwinningsputten voor steenbakkerijen. Een groot deel van deze meersen behoren sinds 4/11/1981 tot het beschermde landschap gevormd door de Scheldemeersen te De Pinte (Zevergem) en Merelbeke (Schelderode). Een steile helling aan de rand van de dorpskom die een hoogteverschil van circa 10 m overbrugt, scheidt het Schelde-alluvium van het voorts licht golvend reliëf in het overgrote deel van de gemeente. De gemiddelde hoogte van deze goed gedraineerde lemige zandbodem bedraagt 20-25 m maar klimt op tot 44 m in het zuiden (wijk Makegem). De beekdepressies zijn vochtiger.

Oudste vermelding, dagtekenend van 866 luidt "Rodus", later "Rotha" (1002), afgeleid van het Germaanse Ropa wat gerooid bos zou betekenen. Latere toevoeging van Schelde om verwarring te voorkomen met Gontrode. Schelderode was de hoofdplaats van het zogenaamde Land van Rode in het graafschap Aalst. De heer van Rode bezat er zijn foncier, met heerlijk kasteel. Sinds midden 12de eeuw zijn de namen van de heren van Rode bekend. Balegem, Beerlegem, Moortsele en Schelderode vormden de oudste bezittingen van de heer van Rode. Door ruil in 1227 werd het Land van Rode uitgebreid tot 17 parochies (Bavegem, Bottelare, Gentbrugge, Gijzenzele, Gontrode, Landskouter, Letterhoutem, Melle, Melsen, Munte, Oosterzele, Scheldewindeke en Vlierzele). De lenen van Rode waren in vier leenhoven gegroepeerd: Schelderode, Melle, Oosterzele en Scheldewindeke. Het telde zeven schepenbanken waarbij Schelderode afhing van die van Bottelare.

De heer van Rode was één van de aanzienlijkste in het graafschap Vlaanderen. In 1565 werd het Land van Rode verheven tot baronie en in 1682 tot markizaat. Het geslacht van Rode werd opgevolgd door dat van Kortrijk, van Kassel, van Bar, van Luxemburg en de Bourbon. Hendrik Bourbon, koning van Frankrijk, verkocht in 1602 het Land van Rode aan Simon Rodriguez d'Evora, een Antwerps koopman van Portugese afkomst. Schelderode telde nog andere heerlijkheden en lenen.

Eerste vermelding van de parochiekerk toegewijd aan Sint-Maarten, in 1108 waarbij het altaar toebehoorde aan de Gentse Sint-Pieterabdij. Dorpskerk vanouds ingeplant aan de Gaversesteenweg die het noorden van de gemeente met de dorpskern doorsnijdt, en naast de site van het heerlijke kasteel van Rode aan de rand van de Scheldevallei. Het heerlijke kasteel van de heren van Rode was reeds in de 17de eeuw verdwenen maar in 1865 liet F. Van de Poele er een nieuw kasteel bouwen dat bekend staat als het Kasteel van Schelderode en met zijn omgevend park een belangrijk beeldbepalend element vormt in het dorpscentrum. Schelderode was steeds sterk bebost. Daarvan blijven nog 114 ha over, verspreid voornamelijk in het Nerenbos, Bruinbos en Harentbeekbos. Landbouwgemeente waarvan de woonfunctie de laatste decennia stijgt door de voortschrijdende verkaveling van landbouwgronden.

  • DE BROUWER E., Schelderode voor u verteld..., Schelderode, 1979.
  • DE POTTER F. - BROECKAERT J., Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen reeks I, deel 6, Gent, 1864-1870.

Bron     : Bogaert C. & Verbeeck M. 1989: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Gent, Kantons Destelbergen - Oosterzele, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 12N2, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Bogaert, Chris, Verbeeck, Mieke
Datum  : 1989


Relaties

  • Is deel van
    Merelbeke
    Merelbeke (Oost-Vlaanderen)

  • Omvat
    Boerenhuis
    Bosstraat 44 (Merelbeke)

  • Omvat
    Boerenhuis
    Grepstraat 38 (Merelbeke)

  • Omvat
    Boerenhuis
    Meierij 51 (Merelbeke)

  • Omvat
    Dorpskern Schelderode
    Gaversesteenweg 472-516, 611-631, zonder nummer, Grepstraat 1-15, Molenstraat 115-119, Schelderod...

  • Omvat
    Gekandelaarde linde als schermboom
    Makkegemstraat 43 (Merelbeke)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Meierij 69 (Merelbeke)

  • Omvat
    Herberg en voermanshuis Café Qui Vive
    Muntestok 2 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Bosstraat 48 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Kastijdestraat 38 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Langeweide 4 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Makkegemstraat 34 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Makkegemstraat 43 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Meierij 45 (Merelbeke)

  • Omvat
    Hoeve van het semi-gesloten type
    Grepstraat 45 (Merelbeke)

  • Omvat
    Kapel Onze-Lieve-Vrouw Altijddurende Bijstand
    Kastijdestraat zonder nummer (Merelbeke)

  • Omvat
    Langgestrekte hoeve
    Kastijdestraat 19 (Merelbeke)

  • Omvat
    Merelbeekse bossen
    Baaigem, Vurste (Gavere), Bottelare, Melsen, Munte, Schelderode (Merelbeke)

  • Omvat
    Molenstraat
    Molenstraat (Merelbeke)

  • Omvat
    Patrijzenstraat
    Patrijzenstraat (Merelbeke)

  • Omvat
    Scheldemeersen tussen Zevergem en Schelderode
    Zevergem (De Pinte), Zwijnaarde (Gent), Melsen, Merelbeke, Schelderode (Merelbeke), Eke (Nazareth)

  • Omvat
    Schoolhuis van de vroegere gemeenteschool
    Bosstraat 109D (Merelbeke)

  • Omvat
    Twee boerenarbeidershuizen
    Grepstraat 51 (Merelbeke)

  • Omvat
    Twee boerenarbeiderswoningen
    Meierij 40 (Merelbeke)

  • Omvat
    Wegkapel van Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans
    Gaversesteenweg zonder nummer (Merelbeke)