Geografisch thema

Michelbeke

ID: 14347   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14347

Beschrijving

Noordelijk deelgemeente van Brakel, gelegen aan de Zwalm. Bezit een oppervlakte van 406, 25 hectare en telt 902 inwoners (30.12.2000). Grenst ten noorden aan Zwalm (Rozebeke); de Zwalmbeek vormt de natuurlijke oostelijke gemeentegrens met Zottegem (Sint-Goriks-Oudenhove) en met het Brakelse Sint-Maria-Oudenhove; voorts grenzend aan Nederbrakel in het zuiden, Elst in het westen en Zwalm (Sint-Blasius-Boekel) in het noordwesten. Golvende bodem dalend tot circa 30 meter in de Zwalmbeekvallei en opklimmend tot 100 meter in het noordwesten bij Sint-Blasius-Boekel. De Boembeek en de Dorrebeek, beide ontspringend in Elst, doorsnijden de gemeente als zijbeken van de Zwalm.

Bewoning in de Gallo-Romeinse tijd blijkt onder meer door de bouwsporen van een Romeinse villa en badhuis aangetroffen bij opgravingen op de wijk Kammeland. Vanuit het zuiden aan Haeyershoek op Nederbrakel werd een stuk Romeins wegtracé teruggevonden, als onderdeel van de Romeinse weg Bavay-Blicquy-Velzeke die Brakel ook dwarst over Opbrakel en Nederbrakel.

Gemeentenaam, al vermeld in 1150-1154, zou ontstaan zijn uit een Germaans toponiem waaraan de betekenis "modderbeek" werd toegekend. Aangenomen wordt dat Michelbeke voorheen een Romaans of vroeg-gotisch bedehuis bezat; immers in 1267 is er reeds melding van de pastoor. Minstens sinds 1619 is de parochiekerk toegewijd aan Sint-Sebastiaan, de vroegere patroon Sint-Stefaan is de tweede kerkpatroon. Anderzijds wordt volgens lokale traditie Sint-Michael als mogelijke oorspronkelijke patroonheilige genoemd.

Het Sint-Hermeskapittel van Ronse bezat het patronaatsrecht van de kerk en inde tiende op de parochie. Minstens sinds de 13de eeuw behoorde Michelbeke met het aangrenzende Sint-Maria-Oudenhove aan de heren van Zottegem. In midden 17de eeuw verkochten de heren van Zottegem beide dorpen aan Pieter Blondel. In 1675 verwierf Pieter Blondel, tevens heer van Lilare en eigenaar van het gelijknamige kasteel te Sint-Maria-Oudenhove, de titel van baron; in dat zelfde jaar werd Michelbeke met de heerlijkheid Sint-Maria-Oudenhove en de heerlijkheid Riede samengevoegd tot de baronie Sint-Maria-Oudenhove; deze baronie hing af van het Land van Zottegem binnen het Land van Aalst.

De oude weg Oudenaarde-Ninove doorloopt de gemeente van west naar oost en verbindt het dorpscentrum met Elst; thans is dit een lokale verbindingsweg, Lepelstraat en Groenstraat geheten die tevens de oude woonas vormt van het centraal gelegen dorpscentrum. De spoorlijn Aalst-Zottegem-Ronse, in gebruik genomen in 1885 en opgeheven in 1963, voorzag in het vervoer van de streekbewoners werkzaam in de Henegouwse steenkoolmijnen. De vroegere spoorwegbedding is tot een wandelpad naast de Zwalm gereduceerd waarnaast het vroegere station van Michelbeke bewaard bleef. Vanaf 1970 kende de bebouwingsconcentratie in de kern een noordwaartse uitbreiding door de aanleg van een nieuwe woonwijk, aanvankelijk residentie burgemeester Herman De Croo genaamd (zie gedenksteen), heden Hovendaal. Het dorpspanorama vanaf het oosten, op de hoger gelegen Berendries van Sint-Maria-Oudenhove, toont voor de kleine landelijke dorpskern een onverwachte schaalbreuk tussen de imposante hoogbouw van de onderwijsinstelling Stella Matutina en het typische silhouet van de dorpskerk.

  • DE COCK S. - ROGGE M. - VELGHE M., Michelbeke-Brakel (O.Vl.): Romeinse villa, in Archeologie, 1985, 2, p. 111.
  • DE MULDER G., Het eerste Europese wegennet, Monumentenzorg en Cultuurpatrimonium, Jaarverslag van de provincie Oost-Vlaanderen 1996, Gent, 1997, p. 157-158.
  • VAN ISTERDAEL H., Inventaris van het archief van het Land van Zottegem, Rijksarchief te Ronse, Brussel, 1986, p. 5-13.
  • VERACHTEN L., Michelbeke Sint-Maria-Oudenhove Elst, Brakel, 1988.

Bron     : Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Brakel, Horebeke, Kruishoutem, Lierde, Zingem en Zwalm, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 15N4, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Duchêne, Helena, Verbeeck, Mieke
Datum  : 1999


Relaties

  • Is deel van
    Brakel
    Brakel (Oost-Vlaanderen)

  • Omvat
    Alleenstaand burgerhuis
    Meierij 68 (Brakel)

  • Omvat
    Boerenburgerhuis
    G.Gezellestraat 9 (Brakel)

  • Omvat
    Bomenrij van drie opgaande linden
    Borgveld 4 (Brakel)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Bieststraat 17 (Brakel)

  • Omvat
    Dorpscafé
    Kammeland 2 (Brakel)

  • Omvat
    Gemeenteschoolhuis
    Heksteelstraat 10 (Brakel)

  • Omvat
    Gemengde houtkant op talud
    Bijstierstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Gemengde houtkant op talud
    Bijstierstraat 6 (Brakel)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Boekendries 28 (Brakel)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Boembeke 9 (Brakel)

  • Omvat
    Gesloten hoeve
    Strichtstraat 2 (Brakel)

  • Omvat
    Gesloten hoeve Hof ten Bauwe
    Elverenberg 2 (Brakel)

  • Omvat
    Groenstraat
    Groenstraat (Brakel)

  • Omvat
    Hoeve met losse bestanddelen
    Bieststraat 44 (Brakel)

  • Omvat
    Hoog opgesleunde zomereik als hoekboom
    Bijstierstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Houtkant van olm
    Nederpoorterij zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kapel van de vijf linden
    Heksteelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kaphaag van es en haagbeuk
    Bijstierstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Kaphaag van fladderiep en es
    Borgveld 4 (Brakel)

  • Omvat
    Knotbomenrij van zwarte populier
    Nederpoorterij zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Mechanische graanmaalderij
    Lepelstraat 66 (Brakel)

  • Omvat
    Molenaarswoning
    Boembeke 16 (Brakel)

  • Omvat
    Molenaarswoning
    Nieuwstraat 8 (Brakel)

  • Omvat
    Opgaande linde als kapel- en hoekboom
    Boembeke 9 (Brakel)

  • Omvat
    Opgaande schermlinde
    Nederpoorterij zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Oude kaphagen van haagbeuk
    Bijstierstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Riedeplein
    Riedeplein (Brakel)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Bieststraat 48 (Brakel)

  • Omvat
    Semi-gesloten hoeve
    Poorterij 5 (Brakel)

  • Omvat
    Sint-Sebastiaanskapel
    Heksteelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    St.-Sebastiaansplein
    St.-Sebastiaansplein (Brakel)

  • Omvat
    Twee opgaande kapellinden
    Dorrebeekstraat zonder nummer, Lepelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Twee opgaande welkomstlinden
    Poorterij zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Veldkruis
    Marijke zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Vijf kapellinden
    Boembeke zonder nummer, Heksteelstraat zonder nummer, Poorterij zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Watermolen Boembekemolen
    Boembeke zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel
    Heksteelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapel Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes
    Boekendries zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Wegkapelletje
    Lepelstraat zonder nummer (Brakel)

  • Omvat
    Zwalmvallei tussen Nederbrakel en Nederzwalm
    Elst, Michelbeke, Nederbrakel (Brakel), Elene, Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove, Strij...