Geografisch thema

Westrozebeke

ID: 14452   URI: https://id.erfgoed.net/themas/14452

Beschrijving

Gemeente, gelegen in Zandlemig Vlaanderen, sinds 1977 gefusioneerd met Oostnieuwkerke en Staden; 2.172 inwoners (1.01.1998) en 1.000 ha. Vnl. land-, tuinbouw- en woongemeente. Vrij vruchtbare grond gedraineerd door de Polder-, Moeras- en Vijverbeek. Golvend landschap, laagste punt (25 m) in het N.W., hoogste punt (50 m) in het Z. op de 'Zeugeberg', dorpskern op heuvelrug. Het ca. 9 ha grote 'Vijverbos' - genoemd naar de Vijverbeek en sinds 1985 eigendom van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap - is slechts een klein overblijfsel van het bosareaal aangeduid op de Ferrariskaart (1770-1778).

Vermoedelijk ligt de oudste kern van (West)rozebeke op de 'Zeugeberg', in X en XI een ontgonnen gebied tussen twee boscomplexen, dicht bij de bron van de Moerasbeek.

Eerste vermelding in 1066 als "Rosebeca". In XIV, als "Drooghe Roosebeeke" of "Rosebeca Sicca" als onderscheid met (Oost)rozebeke bij Tielt. De benaming Westrozebeke, ingevoerd tijdens de Franse overheersing, wordt officieel erkend bij wet van 30 maart 1836.

In het feodale stelsel omvat de huidige gemeente o.m. de heerlijkheden " 't Hof van Rozebeke" (met kern rond de 'Zeugeberg'), "Ter Heyde" en "Kneckenburgh", en ressorteert onder de kasselrij Ieper. Het foncier van "Kneckenburgh" was wellicht de Kneukenburghoeve, op de P.C. Poppkaart (ca. 1850) nog aangeduid met omwalling. Sinds eind XIV heerst dezelfde heer over " 't Hof van Rosebeke" en het "Hof van Staden".

In 1382 vindt op de .Goudberg' (grondgebied Passendale) de slag bij Rozebeke plaats. De Franse koning, de graaf van Vlaanderen en de 'goede Bruggelingen' verslagen er de opstandige Gentenaars o.l.v. Philips van Artevelde, geruggensteund door Engelse boogschutters (cf. Arteveldemonument van 1982 op de J. Dewindeplaats).

Deze veldslag stimuleert de reeds bestaande O.-L.-Vrouw-verering te Westrozebeke - eerste vermelding in de levensbeschrijving van de H.Berlindus (XI of XII). Vlg. de legende legde Maria een beschermende zijden draad met zeven knopen en een kruis omheen de winnaars en het dorp. In 1383 zou een O.-L.-Vrouwebeeldje overgebracht zijn uit een boskapel naar de parochiekerk. Vermoedelijk zijn de ommegangkapelletjes slechts in XVII opgericht (cf. Ommegang).

De parochie maakt achtereenvolgens deel uit van het bisdom Doornik (tot 1559), Ieper (tot 1801), Gent (tot 1834) en Brugge. Het patronaatsrecht van de kerk behoorde toe aan het kapittel van Doornik. Tevens bezat de Ieperse St.-Martinuskerk vanaf 1263 bepaalde tiendrechten in Rozebeke.

In XVI heeft Westrozebeke zwaar te lijden onder de godsdiensttroebelen en de plunderingen door Staatse troepen en Oostendse vrijbuiters. Geleidelijke herbevolking na de inname van Oostende in 1604.

De Atlas der Buurtwegen (ca. 1843), (fig. 95) en de P.C. Poppkaart (ca. 1850) tonen een centrale dorpsstraat, deel uitmakend van de "Route d' Ipres à Bruges", omcirkeld door de "Omgang weg" met ommegangkapellen. Aan de dorpsstraat, lintbebouwing, onderbroken door kerk en kerkhof; l. geflankeerd door herberg "Gemeentehuis", r. door gendarmerie cf. prentbriefkaarten. Voorts verspreide hoevebouw met losse bestanddelen, soms omwald. De tramlijn Roeselare-Langemark (1913-1941) liep langs de huidige Provinciebaan, een gedeelte van de Ommegang en de Poelkapellestraat.

Nijverheid. Ca. 1898 werd de "brouwerij Lowie" aan de Dorpsstraat opgericht, voorts enkele windmolens. Van oudsher was Westrozebeke bekend om de varkensteelt.

W.O. I. Volledige vernietiging van het dorp. Het rooilijnplan van 1919 n.o.v. ingenieur R. Cloet (Tielt) behield de oude dorpsstructuur, doch met aanleg van de J. Dewindeplaats ten Z. van de kerk; een nieuwe begraafplaats ten O. van de Ommegang werd niet gerealiseerd. In 1920, aanstelling van A. Dugardyn (Brugge) als gemeentelijk bouwkundige; tevens herbouwde hij de kerk, de ommegangkapellen, het gemeentehuis, de school en een groot aantal huizen. Blijkens archiefonderzoek waren ook architecten E. Apers (Roeselare) en A. Van Coillie (Roeselare) bij de wederopbouw betrokken. De soms beraapte vooroorlogse lijstgevels werden vervangen door eclectisch getinte lijstgevels, met risalieten oplopend in hals- en trapgevels. Aan J. De Winde - een Vlaamsgezind dichter en luitenant van de derde Karabiniers, in september 1918 omgekomen bij de bevrijding van Westrozebeke - herinneren de J. Dewindeplaats en het J. Dewindemonument aan de Poelkapellestraat.

Heropbouw van de "brouwerij Lowie" waar brouwactiviteiten worden gestaakt gedurende W.O. II. Tijdens het interbellum, omvangrijke seizoensarbeid naar Frankrijk.

Na W.O. II evolueert de landbouw naar groenteteelt met serreculturen; toenemend belang van frigobedrijven en de in 1952 opgerichte "exportslachterij Westvlees".

Oorspronkelijk straatdorp gevormd door Dorpsstraat en J. Dewindeplaats. Voorts ook geconcentreerde bebouwing aan Ommegang Noord, Oost en Zuid, gedeelten van de Provinciebaan en de Poelkapellestraat; slachterij tussen Dorpsstraat en Ommegang West. Verspreide kleine wederopbouwhoeven met losse bestanddelen.

Kleine gehuchten: Wildeman, Brieke, Spriet en Vijfwegen. In dit laatste gehucht, staat het voormalige station op de lijn Torhout-Ieper; sinds 1950 goederenlijn, heden enkel nog gebruikt voor de nabijgelegen kazerne van Houthulst.

  • A.R., D.V.G., 12470. Aanleg- en rooilijnplan van 1919.
  • DEDIER A., Geschiedenis van het mirakuleus beeld en der kerk van O.L.V. van West-Roosebeeke, Antwerpen, 1923.
  • Eerste Economische Klein Seminarie, Westrozebeke, Roeselare, 1968-1969. (brochure)
  • Gemeentelijke Cultuurraad, Gemeente Staden. Staen-Oost-West-Route, Staden, 1987.
  • LEPEZ G., e.a., Oorlogskroniek 1914-1918 van Roeselare, Oostnieuwkerke, 1983.
  • PRENEEL L., Het levend verleden van Westrozebeke (fragmenten - deel I), Leuven, 1978. (brochure, 48 p.)
  • VANDENDRIESSCHE A., De gemeente Westrozebeke en haar patrimonium, in Het Gebied van Staden, IV, 1997, p. 64-130.
  • Waters & Bossen, Vijverbos Westrozebeke, s.l., 1986.

Bron     : De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties