Inhoudelijk thema

Wederopbouwarchitectuur na de Eerste Wereldoorlog

ID
148
URI
https://id.erfgoed.net/themas/148

Beschrijving

De wederopbouw vormt één van de grootste en intensiefste bouwcampagnes uit ons verleden. In één à twee decennia werden steden en dorpen (of grote delen ervan) en in de frontstreek ook het omgevende platteland herbouwd en heringericht. Deze architectuurlaag is ook vandaag nog in hoge mate beeldbepalend. Overwegend gebaseerd op de regionale bouwstijlen uit het verleden is deze architectuur streekgebonden en getuigt ze van eenheid in verscheidenheid.

Waar vind je wederopbouwarchitectuur?

Het verloop van de oorlog bepaalde de verspreiding van de verwoestingen en van de daarop volgende wederopbouw. Naast het alomvattende herstel van de totaal verwoeste frontstreek in West-Vlaanderen moest wederopbouwarchitectuur ook de vernielingen van de Duitse invasie van augustus-oktober 1914 helen. In martelaarssteden zoals Leuven, Aarschot en Dendermonde maakte het Duitse leger honderden burgerslachtoffers en brandden delen van de stad af. Ook rond de vesting Antwerpen moesten dorpen zoals Liezele en Breendonk herbouwd worden omdat het Belgische leger bij de verdediging van Antwerpen in 1914 een schootsveld rond de forten had vrijgemaakt. In het najaar van 1918 liet het bevrijdingsoffensief een spoor van vernieling na. Zo veroorzaakten bombardementen op Oudenaarde, in de dagen voorafgaand aan de wapenstilstand, grote schade.

Het regionalisme drukt zijn stempel op de wederopbouw

Bepleiters van zowel het regionalisme als het modernisme zagen kansen in de verwoestingen. Het regionalisme reageerde vanaf eind 19de eeuw tegen de verspreiding van een stedelijke bouwwijze op het platteland. Voor een vernieuwing van het bouwen baseerde deze stroming zich op regionale bouwtradities en bijhorende materialen, technieken en vormgeving. Voor modernisten daarentegen opende de tabula rasa van de oorlog het perspectief op een nieuwe architectuur. Waarschijnlijk speelde het verlangen om een “visuele omgeving die terugverwees naar hoopvoller dagen van geloof in de vooruitgang” (De Schaepdrijver S. 2013) te herstellen in het voordeel van het regionalisme. Al in november 1914 pleitte de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen er voor om bij de wederopbouw terug te grijpen naar de stijlen van vóór de 19de eeuw.

In diverse teksten worden de volgende aspecten van de wederopbouw belicht:

Meer lezen bij de inleiding?

  • BECUWE F., DEBONNE V. & VANNESTE P. 2021: Tooverwerk. De wederopbouw van hoeves in de Verwoeste Gewesten van West-Vlaanderen, Onderzoeksrapporten agentschap Onroerend Erfgoed 166 [online], https://doi.org/10.55465/ANMO9689 (geraadpleegd op 23 januari 2024).
  • DE SCHAEPDRIJVER S. 2013: Erfzonde van de twintigste eeuw: notities bij '14-'18, Antwerpen.
  • LAGASSE DE LOCHT CH. & SAINTENOY P. 1914: La reconstruction des villes et villages détruits par la guerre de 1914. Rapport sur les devoirs administratifs incombant aux Pouvoirs publics, Bulletin de la Commission Royale des Arts et Archéologie 53, 253-264.
  • VANDEWEGHE E. 2015: Making history: the destruction and (re)construction of old Belgian towns during and after the First World War in: MANCINI J. & BRESNAHAN K. (red.), Architecture and armed conflict: the politics of destruction, London, 182–197.

Auteurs: Vanneste, Pol
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Relaties


Bekijk gerelateerde erfgoedobjecten

Rekelstraat 37 (Zemst)
Wederopbouwhoeve, in 1914 volledig verwoest en circa 1918 heropgebouwd in de traditionele bak- en zandsteenstijl.


D'Hondtstraat 21 (Ieper)
Herenhuis oorspronkelijk daterend uit de tweede helft van de 16de eeuw en gerestaureerd circa 1904. Na de Eerste Wereldoorlog werd de zwaar beschadigde, doch niet totaal vernielde straatgevel naar de vooroorlogse plannen hersteld. Dubbelhuis van zes traveeën en twee bouwlagen onder twee aanleunende zadeldaken, gemarkeerd door een dubbele trapgevel, respectievelijk vier traveeën links en twee traveeën rechts, van gele baksteen op plint van Atrechtse zandsteen.


D'Hondtstraat 23 (Ieper)
Arrondissementscommissariaat sinds 1947 ondergebracht in de herenwoning Cotteau de Patin met vrij getrouw aan het vooroorlogs classicistisch uitzicht gereconstrueerde straatgevel; volgens foto van juli 1919 was de gevel zwaar beschadigd doch niet volledig verwoest.

Bekijk gerelateerde aanduidingsobjecten

Bogaardenstraat 22 (Aarschot)
Deze bescherming betreft het gehele perceel van de bakkerij Stalmans met een pui in neo-Vlaamserenaissance-stijl.


Rekelstraat 37 (Zemst)
De hoeve Piekaerts te Eppegem (Zemst) is beschermd als monument. De bescherming omvat de hoeve, met inbegrip van het bakhuis en de resterende open ruimte.


Korte Torhoutstraat 4-6 (Ieper)
Neoclassicistische eenheidsbebouwing naar ontwerp van architect Oscar Hallaux (Brussel) van 1921.


Je kan deze pagina citeren als: Inventaris Onroerend Erfgoed 2024: Wederopbouwarchitectuur na de Eerste Wereldoorlog [online], https://id.erfgoed.net/themas/148 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.