Geografisch thema

Maalse Steenweg

ID: 8878   URI: https://id.erfgoed.net/themas/8878

Beschrijving

Invalsweg vanaf Buiten Kazernevest tot op het grondgebied Damme en verder in de richting van Gent. De Maalse Steenweg of staatsbaan N9, is de enige belangrijke verkeersader van Sint-Kruis.
De weg verbond oorspronkelijk de stad Brugge rechtstreeks met het grafelijk kasteel van Male (nu langs de Pelderijnstraat).
De huidige weg volgt slechts gedeeltelijk het oorspronkelijke tracé (tussen Kruispoort- Fortuinstraat en Vossensteert-Lodewijk van Malestraat) van de vroegere Antwerpse Heerweg, vóór die werd rechtgetrokken en gekasseid in 1769. Vanaf de Pelderijnstraat volgt de heerweg verder het oude tracé (zeker teruggaand tot de Middeleeuwen, maar eventueel nog ouder) via de huidige Antwerpse heerweg (cf. supra). De huidige Veltemweg en Pelderijnstraat (cf. infra) blijven als relict van de oude heerweg bestaan.
De nieuwe baan maakt vanaf 1778 deel uit van de rijksweg over Sijsele, Maldegem en Eeklo naar Gent en vervangt daarmee de oude Gentse Heerweg vanaf de Gentpoort over Oedelem naar Gent (cf. Assebroek). Op de Poppkaart (1842) wordt de weg dan ook aangeduid als "Steenweg van Brugge naer Gent". Het bochtige stuk langs het kasteel van Male (cf. Pelderijnstraat) wordt, vermoedelijk vlak na de Tweede Wereldoorlog, afgesneden door een rechte verbinding.
De kasseiweg, met bomen aan de zijkanten en huizen met voortuintjes, wordt eind van de jaren 1960 verbreed en geasfalteerd. Door de heraanleg verdwijnen alle voortuintjes.

Aan de zuidkant gaf de Maalse Steenweg toegang tot de landgoederen "Beaupré" (cf. Beaupréstraat), "Veltem" (cf. Veltemweg), "Bouchoute" (cf. Bouchoutelaan), "Rijkevelde" (cf. Holleweg) en vertrokken er wegen naar Sijsele (cf. Boomkwekersstraat) en Oedelem (cf. Margareta van Vlaanderenstraat). Aan de noordkant liggen nog de domeinen van "Puienbroek" (cf. Puienbroeklaan nummers 35-37), "Les Viviers" (nummer 488) met de Malevijver en het voormalige kasteel van Male, heden in gebruik als abdij (cf. Pelderijnstraat nr. 14).
Langs de oude steenweg situeerden zich van west naar oost verschillende herbergen waarvan sommige reeds vermeld in de 14de eeuw: "De Arend" (bestaat nog steeds, cf. Driekoningenweg), "Het Schaak", "De Drie Koningen", "De Fortuin", "Vormezele" en "De Schrobak" (cf. Veltemweg), "De Vossesteert" en op Male "De Roos" en "Het Stadhuis" (cf. Pelderijnstraat). De meeste herbergen verdwijnen door heraanleg van de staatsweg in de jaren 1960, enkele krijgen een andere functie (Het Stadhuis).
Aan de noordkant, tussen de Schaakstraat, Doornhut en Brieversweg, is er reeds in de 18de eeuw sprake van een militair oefenterrein. In 1810 bevestigt een keizerlijk decreet de aanwezigheid van een oefenveld, ten behoeve van de militairen gelegen aan de Kazernevest (cf. Brugge 18nb). In de jaren 1930 maakt de zweefvliegvereniging "Club Brugeois d'Aviation" gebruik van het terrein. De gronden worden vanaf de jaren 1970 ingenomen door distributiebedrijven. Een klein deel blijft eigendom van de zeemacht (cf. Brieversweg en Leopold Debruynestraat).
Tussen de Kruispoort en de Fortuinstraat bouwen enkele gegoede families in de tweede helft van de 19de en eerste helft van de 20ste eeuw buitenhuizen en landwoningen. Deze zijn nu meestal vervangen door moderne winkelruimtes (nummers 23, 64) of worden ingebouwd (nummer 21, in 1990), het sobere huis nummer 216, ontworpen door architect Albert Van Robays (Sint-Kruis) dateert van 1936.
Rond de eeuwwisseling vestigen zich aan de noordkant enkele bedrijven; onder meer in 1909 de mouterij en brouwerij Gambrinus (heden nummer 66) en de Union Cotonnière, beiden met gebouwen palend aan de Driekoningenweg (cf. supra).
De oude landweg evolueert in de loop van de 20ste eeuw tot een drukke verkeersweg. Reeds in het Interbellum duiden de aanwezigheid van enkele (nu verdwenen) garages en verkeersstations, gebouwd in een modernistische stijl, op het groeiend belang van de auto en het recreatief gebruik ervan. De garages staan ingeplant op prominente plaatsen zoals de garages Sint Hubert, op de hoek met de Prins Albertstraat, en ter hoogte van het huidige nr. 358, op de hoek met de Doornhut. Tussen de Vossensteert en de Engelendalelaan ligt, tussen 1934 en de jaren 1960, het "Chalet de Maele", een paviljoen met parkeerplaats en speelpark voor kinderen en scholen die zich komen verpozen in de groene omgeving. Enkel het café "De Spar" (nummer 375) is uit die periode bewaard gebleven.
Heden wordt de weg gekarakteriseerd door lintbebouwing met huizen (rijwoningen of alleenstaand), distributiebedrijven, garages en appartementen. Het appartementsgebouw nummer 198-200, zogenaamd "RESIDENTIE D'HAENENS", dateert van 1972 en valt op door de sobere lijnvoering en natuursteenparement. Vanaf de Doornhut is er een meer open bebouwing met aan de noordkant residentiële huizen gelegen in het vroegere Park van Male. Aan de zuidkant bevinden zich enkele (voorheen grafelijke) meersen, met het brongebied van de Maleleie en palend aan het natuurgebied van Rijkevelde. De sterk verbouwde voormalige hoeve, nummer 471 en de lage boerenarbeiderswoning nummer 487, gelegen in de meersen tegenover het kasteel "De Vijvers", staan reeds aangeduid op de kaart met de baronie van Male, een kopie uit 1822 van kaarten uit 1712 en 1787. De voormalige hoeve nr. 523 met losstaande bestanddelen uit de eerste helft van de 19de eeuw, staat op de Poppkaart (1842) en ligt aan de rand van het Rijkeveldebos; heden in gebruik als en aangepast in functie van een jeugdheem.

  • RIJKSARCHIEF BRUGGE, Verzameling kaarten en plannen, nummer 531.
  • STADSARCHIEF BRUGGE, Bouwvergunningen, nummer 1033/0148, 1909; nummer 1044/0917, 1936.
  • CAFMEYER M., Sint-Kruis, oud en nieuw, 1970, pagina 25.
  • DUYCK R., Sint-Kruis, geschiedenis van de Brugse rand, 1987, pagina's 41-44, pagina's 78-79.
  • KEMEL Y., Vijf eeuwen herberg Het Schaak in Sint-Kruis, in Brugs Ommeland, jaargang 38, nummer 1, 1998, pagina's 25-37.
  • SCHOTTE B., Executies van soldaten in Brugge (1778-1787), in Brugs Ommeland, jaargang 38, nummer 1, 1998, pagina 47.
  • SCHOUTEET A., De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, 1977, pagina 136.
  • VERBEKE M., Bijdrage tot de geschiedenis van Veltem, in Arsbroek, jaargang 7, 1990, pagina 5.
  • ZWARTJES L., Sint-Kruis: van landelijke tot verstedelijkte gemeente. Eindwerk KUL, 1986, pagina 92.

Bron     : Gilté S. & Van Vlaenderen P. met medewerking van Dendooven K. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Brugge, Deelgemeente Sint-Kruis, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL21, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Sint-Kruis
    Sint-Kruis (Brugge)

  • Omvat
    Boerderij
    Maalse Steenweg 438 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Maalse Steenweg 80 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis van 1935
    Maalse Steenweg 101 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning uit de jaren 1920
    Maalse Steenweg 47 (Brugge)

  • Omvat
    Café De Spar
    Maalse Steenweg 375 (Brugge)

  • Omvat
    Conciërgewoning en voedermagazijn van leger
    Maalse Steenweg 39, 41 (Brugge)

  • Omvat
    Directeurswoning met conciërgewoning
    Maalse Steenweg 138 (Brugge)

  • Omvat
    Herberg
    Maalse Steenweg 35 (Brugge)

  • Omvat
    Herberg Den Voerman
    Maalse Steenweg 2 (Brugge)

  • Omvat
    Hoeve met losstaande bestanddelen
    Maalse Steenweg 525 (Brugge)

  • Omvat
    Kasteelsite De Vijvers
    Maalse Steenweg 488 (Brugge)

  • Omvat
    Koetsgebouw Les petits Fayards
    Maalse Steenweg 526 (Brugge)

  • Omvat
    Landhuis in ruime beboomde tuin
    Maalse Steenweg 402 (Brugge)

  • Omvat
    Magazijnen met interbellumwoning
    Maalse Steenweg 76 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van drie burgerhuizen
    Maalse Steenweg 90, 92, 94 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van drie interbellumwoningen
    Maalse Steenweg 131, 133, 135 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van twee gelijke burgerhuizen
    Maalse Steenweg 116, 118 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van twee stadswoningen en garage Le Soleil
    Maalse Steenweg 40, 42, 44 (Brugge)

  • Omvat
    Werkplaats geflankeerd door twee woonhuizen
    Maalse Steenweg 46, 48 (Brugge)

  • Omvat
    Zes lage arbeidershuizen
    Maalse Steenweg 377, 379, 381, 383, 385, 387 (Brugge)