Geografisch thema

Moerkerkse Steenweg

ID: 8882   URI: https://id.erfgoed.net/themas/8882

Beschrijving

Gedeelte van de weg Brugge-Sint-Kruis-Vivenkapelle-Moerkerke. De weg is van oudsher de hoofdstraat van Sint-Kruis met vroegste vermelding in de 14de eeuw. De bochtige weg loopt vanaf Buiten Kazernevest over de dorpskern van Sint-Kruis tot op het grondgebied Damme. Staat op de kaart van Marcus Gerards (1562). Op de kaart van Pieter Porurbus (1561-1571) aangeduid als "Hoogheweg". Wordt als "Zuideren Aardenburgse weg" (onder meer op een kaart van 1775, met eigendommen van de Brugse kartuizers op Assebroek en Sint-Kruis, of Hoogweg aangeduid, dit omwille van de hoge ligging ten opzichte van de parallelle en lager gelegen Noorderen Aardenburgse weg of Leegweg (cf. Aardenburgseweg). Volgt het tracé van de voormalige Romeinse kustweg tussen Oudenburg en Aardenburg. De Moerkerkse Steenweg fungeerde als winterweg, de Aardenburgseweg als zomerweg.
De weg ligt op de grens tussen de polders en de zandstreek, tevens vanaf de Doornhut de grens tussen de Broek en Male.
De weg was tot aan de kerk gekasseid en werd "de calseye" genoemd, langs de rijweg lag de zogenaamde "zomerweg" met lindebomen waarvan de Stad het plantrecht had. In de tweede helft van de 19de eeuw wordt ook het stuk tot in Moerkerke gekasseid.
Met de aanleg, circa 1614-1630, van de verdedigingsgordel met gebastioneerde versterkingen verdwijnt de rechtstreekse verbinding met Brugge via de Kruispoort. De Moerkerkse Steenweg is vanaf dan vanuit de stad bereikbaar langs de Maalse Steenweg en de huidige Prins Albertstraat. In 1840-1841 komt de verbinding er terug met de heraanleg van de Moerkerkse Steenweg, vanaf de Kruispoort tot voorbij het kerkhof van Sint-Kruis. Over het Zuidervaartje, dat deel uitmaakte van de voormalige vestingsgracht tussen Kruis- en Dampoort, wordt een nieuwe stenen brug gelegd, de Gerbobrug zogenaamd naar de grondeigenaar Pieter Gerbo. Op de kaart van Popp (1842) staat de weg als "Nieuwe Steenweg van Brugge naer Ste Kruys Plaets of oude weg naer Moerkerke" aangeduid.
Het octrooihuisje aan de Kruispoort blijft in gebruik tot 1860 en wordt afgebroken in 1934. Tot de afschaffing, in 1860, van de tolrechten was de Moerkerkse Steenweg een tolweg met een vaste barrière op de kruising met de Pijpeweg en het aldaar gelegen gehucht Lettenburg.
Vanaf 1904 rijdt een stoomtram van Sint-Kruis naar Aardenburg, vanaf 1913 vertrekt de elektrische tram vanuit Brugge door de Kruispoort naar Sint-Kruis. In 1950 vervangt een busverbinding de tram, na het uitbreken van de spoorlijn wordt de steenweg geasfalteerd.
In de tweede helft van de 20ste eeuw verandert het uitzicht rond de Kruispoort en Moerkerkse Steenweg ingrijpend door de aanleg van de ringlaan in 1965 en heraanleg van het knooppunt aan de Kruispoort in 1975 en 1986-1992. De huizenrij aan de Buiten Kruisvest en begin van de Moerkerkse Steenweg verdwijnt, de vroegere buitenvestingsgracht (Zuidervaartje) wordt gedeeltelijk ingekokerd.

Op de kaart van Marcus Gerards (1562) staat de weg getekend tot voorbij de kerk: de schaarse bebouwing ligt geconcentreerd aan de Kruispoort en in de dorpskern. Ten westen van het kerkhof situeert zich de oude herberg "De Olifant", voor het eerst vermeld in 1575, ten zuiden de herberg "Het Schuttershof" (huidige nummers 169-171) of "Handbogenhof" met gaaipers van de schuttersgilde Sint-Sebastiaan (gesticht in 1467 cf. Boogschutterslaan).
In de 18de eeuw verlaten de schutters het vervallen lokaal en nemen hun intrek in "De Olifant" die nu de naam "Het Gildenhuis" krijgt (daarna vestigen de schutters zich op verschillende locaties en vanaf 1975 definitief aan de Blauwkasteelweg).
Het oude "Het Schuttershof" wordt tijdelijk in gebruik genomen door het gemeentebestuur tot het in 1933 verhuist naar "DE ZORGE" (nummer 194). In 1965 wordt in "Het Gildenhuis" het gemeentehuis en politiekantoor ondergebracht en in 1971 vervangt een nieuw Gemeenschapshuis de oude gebouwen.
In de loop van de 19de en 20ste eeuw staan langs de Moerkerkse Steenweg verschillende scholen. Eerst in de dorpskern in de voormalige herberg "Sint-Elooi", het huidige nummer 199, later bij de Doornhut (nummers 395, 453). De laatste school (nummer 247) verdwijnt in 2001.
Op de Poppkaart (1842) staan enkele dorpswoningen rond de kerk. De overige, verspreide bebouwing bestaat hoofdzakelijk uit herbergen. Van west naar oost: "De Zoete inval", "De Wagenmakerij" (nummer 104), "Het Schuttershof", "De Olifant", "Sint-Elooi" (nummer 199-201), "d' Hope" (huidig nummer 211), "De Zorge" (nummer 194), "De Keizer" (cf. nummer 269), "Het Houten Wambais" (cf. nummers 296-300), "Altena", "Vogelzang" (cf. Doornhut) en "Lettenburg" (aan het kruispunt met de Pijpeweg). Sommigen worden reeds vermeld in de 16de eeuw, de meeste verdwijnen in de loop van de 20ste eeuw of krijgen een andere functie.
Een aantal kleine hoeves, nummers 460 en 470 (aangeduid op de Ferrariskaart van 1770-1778), zijn ingrijpend verbouwd of in een verwaarloosde toestand, cf. nummer 454 (aangeduid op de Poppkaart 1842).
Vanaf circa 1875 wordt de steenweg fasegewijs bebouwd met rijhuizen in een eenheidsbebouwing. Een eerste verkaveling situeert zich in het begin van de steenweg vlak bij de Kruispoort (nummers 1-21) en vanaf circa 1888 tussen de kerk en de Doornhut. Geleidelijk aan krijgt de straat gesloten straatwanden, waarbij de rijen met eenvoudige lijstgevels zich vooral situeren aan de zuidkant (nummers 41-51, 61-71, 179-183, 223-231, 277-289, 309-315, 331-341, 475-489). Op het einde van de 19de en 20ste eeuw worden in de dorpskern enkele, nu verdwenen herenhuizen onder meer ter hoogte van nummers 118, 120 en 141, gebouwd. Deze worden op het eind van de 20ste eeuw vervangen door moderne bank- en verzekeringsgebouwen. Op de plaats van het appartementsgebouw nummers 115-131 stond tot 1976 de riante buitenwoning van de familie Moles le Bailly. Deze werd in 1904 in een eclectische stijl ontworpen door architect Louis Charels (Brugge). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was dit een verblijfplaats voor Duitse officieren. Enkele bomen herinneren nog aan de voormalige kasteeltuin.
De vrij gebleven gedeelten tussen de 19de-eeuwse verkavelingen geraken vóór de Eerste Wereldoorlog en in versneld tempo tijdens het Interbellum volgebouwd. De huizen gelegen aan de terugwijkende rooilijnen hadden voortuintjes (nog bewaard onder meer bij nummers 12-24, nummers 133-139). Tussen 1937 en de sloop in 1989 is er de aanwezigheid van een achterin gelegen polikliniek (rechts van nummer 75) en tussen 1958 en eind jaren 1960 de cinema "Metro" (nummer 59).

Heterogene bebouwing, de basisbebouwing bestaat uit eenvoudige woningen, hoofdzakelijk uit het einde van de 19de en eerste helft van de 20ste eeuw. Tussen de kerk en de Doornhut bevinden zich een aantal lage 19de-eeuwse boerenarbeiderswoningen, al dan niet verbouwd (nummers 266, 270, 316, 326, 344, 350, 423, 467-469).
Dominerende ligging van de kerk met kerkhof in een bocht van de steenweg. Het dorpsplein met parking wordt heraangelegd in de jaren 1970, het appartementsgebouw op de hoek met de Julius Delaplacestraat dateert uit de jaren 1980.
Vanaf de Doornhut, verspreide bebouwing gelegen in landbouw- en voormalige bosgebied. Aan de noordkant, aanwezigheid van het kasteelpark van Rooigem (cf. Rooigem nummers 1-3), de Rooigemdreef en aansluitend weidegebied van de Broek. Verderop ligt de lange populierendreef leidend naar het domein "De Spijker" (cf. Spijkersdreef en -wegel).
De zuidkant vormt de grens met Male. De bebouwing bestaat uit villa's gelegen in het voormalige "Galgebos" (cf. Beukenboslaan). Ten oosten daarvan een verkaveling op de gronden van de verdwenen hoeve "De Babbaard" en de verkaveling van de Malehoek op de gronden van de hoeves "Avignon" en "Montpellier" (cf. Pijpeweg).

  • RIJKSARCHIEF BRUGGE, Verzameling kaarten en plannen, nummer 118.
  • STADSARCHIEF BRUGGE, Bouwvergunningen, nummer 1032/0071, 1904, nummer 1045/0956, 1937.
  • CAFMEYER M., Sint-Kruis, oud en nieuw, 1970, pagina 21, pagina's 25-27, pagina 107-111.
  • CALLEWAERT D., KEMEL Y., VANHULLE A., 150 jaar onderwijs in Sint-Kruis, Werkgroep geschiedenis Sint-Kruis, 2002, pagina's 7-8.
  • D'HONDT J., De Kruispoort en omgeving, in Rond de Kruispoort, 1993, pagina's 10-16.
  • RAU J., Een eeuw Brugge, 1800-1900, deel 2, 2000, pagina 38.
  • SCHOUTEET A., De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, 1977, pagina 146, pagina 157.
  • WEYTS D., Een verdwenen herberg in Sint-Kruis: van De Olifant en Het Gildenhuis tot het gemeentehuis, in Het Brugs Ommeland, jaargang 38, nummer 1, 1998, pagina's 40-50.
  • ZWARTJES L., Sint-Kruis: van landelijke tot verstedelijkte gemeente. Eindwerk KUL, 1986, pagina's 72-82.

Bron     : Gilté S. & Van Vlaenderen P. met medewerking van Dendooven K. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Brugge, Deelgemeente Sint-Kruis, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL21, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs : Agentschap Onroerend Erfgoed


Relaties

  • Is deel van
    Sint-Kruis
    Sint-Kruis (Brugge)

  • Omvat
    Alleenstaande stadswoning
    Moerkerkse Steenweg 474 (Brugge)

  • Omvat
    Architectenwoning Raf Gellynck in modernistische stijl
    Moerkerkse Steenweg 210 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Moerkerkse Steenweg 31 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Moerkerkse Steenweg 126 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Moerkerkse Steenweg 143 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis
    Moerkerkse Steenweg 215 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis met beenhouwerij
    Moerkerkse Steenweg 26 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis uit 1903
    Moerkerkse Steenweg 29 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis van 1922
    Moerkerkse Steenweg 34 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis van 1923
    Moerkerkse Steenweg 36 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis van 1923
    Moerkerkse Steenweg 82 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerhuis van 1927
    Moerkerkse Steenweg 42 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning
    Moerkerkse Steenweg 101 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning
    Moerkerkse Steenweg 286 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning met garage
    Moerkerkse Steenweg 50 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning Onze Wensch
    Moerkerkse Steenweg 204 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning van 1922
    Moerkerkse Steenweg 133 (Brugge)

  • Omvat
    Burgerwoning van 1922
    Moerkerkse Steenweg 237 (Brugge)

  • Omvat
    Eenheidsbebouwing van zes stadswoningen
    Moerkerkse Steenweg 41, 43, 45, 47, 49, 51 (Brugge)

  • Omvat
    Herberg de Klokke
    Moerkerkse Steenweg 142 (Brugge)

  • Omvat
    Herberg De Zorge
    Moerkerkse Steenweg 194, 196 (Brugge)

  • Omvat
    Hoekhuis bij de Brieversweg
    Moerkerkse Steenweg 321 (Brugge)

  • Omvat
    Hoekhuis bij de Wagenmakersstraat
    Moerkerkse Steenweg 113 (Brugge)

  • Omvat
    Hoekhuis Marjoza
    Moerkerkse Steenweg 139 (Brugge)

  • Omvat
    Interbellumwoning met garage uit 1935
    Moerkerkse Steenweg 259 (Brugge)

  • Omvat
    Interbellumwoning uit 1938
    Moerkerkse Steenweg 80 (Brugge)

  • Omvat
    Kunstenaarswoning De Pelikaan
    Moerkerkse Steenweg 388 (Brugge)

  • Omvat
    Lage woning van omstreeks 1900
    Moerkerkse Steenweg 264 (Brugge)

  • Omvat
    Landhuis en koetshuis Les Peupliers
    Moerkerkse Steenweg 458 (Brugge)

  • Omvat
    Mariakapelletje op de Berg
    Moerkerkse Steenweg 395 (Brugge)

  • Omvat
    Modernistische villa
    Moerkerkse Steenweg 482 (Brugge)

  • Omvat
    Onderpastorie
    Moerkerkse Steenweg 243 (Brugge)

  • Omvat
    Oorlogsmonument ontworpen door Gustaaf Pickery
    Moerkerkse Steenweg zonder nummer (Brugge)

  • Omvat
    Parochiekerk van de Heilige Kruisverheffing en de Heilige Jozef
    Moerkerkse Steenweg 192 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van twee burgerhuizen uit 1923
    Moerkerkse Steenweg 135, 137 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van twee gelijke interbellumwoningen
    Moerkerkse Steenweg 381, 383 (Brugge)

  • Omvat
    Samenstel van zeven bel-etagewoningen met voortuintjes
    Moerkerkse Steenweg 12, 14, 16, 18, 20, 22, 24 (Brugge)

  • Omvat
    Sint-Henricusschool
    Moerkerkse Steenweg 247 (Brugge)

  • Omvat
    Stadswoning gedateerd 1910
    Moerkerkse Steenweg 165 (Brugge)

  • Omvat
    Stadswoning uit de jaren 1920
    Moerkerkse Steenweg 97 (Brugge)

  • Omvat
    Twee burgerwoningen van 1938
    Moerkerkse Steenweg 46, 48 (Brugge)

  • Omvat
    Twee gelijke burgerhuizen uit 1900
    Moerkerkse Steenweg 122, 124 (Brugge)

  • Omvat
    Twee gelijke burgerhuizen uit 1910
    Moerkerkse Steenweg 84, 86 (Brugge)

  • Omvat
    Twee gespiegelde burgerhuizen uit 1922
    Moerkerkse Steenweg 30, 32 (Brugge)

  • Omvat
    Twee gespiegelde huizen uit 1922
    Moerkerkse Steenweg 397, 399 (Brugge)

  • Omvat
    Twee gespiegelde stadswoningen
    Moerkerkse Steenweg 66, 68 (Brugge)

  • Omvat
    Villa
    Moerkerkse Steenweg 269 (Brugge)

  • Omvat
    Villa Irma
    Moerkerkse Steenweg 40 (Brugge)

  • Omvat
    Villa Mercure, Villa Neptune, Villa Manon en Villa Carmen
    Moerkerkse Steenweg 87, 89, 91, 93 (Brugge)

  • Omvat
    Vrijstaande stadswoning
    Moerkerkse Steenweg 332, 334 (Brugge)

  • Omvat
    Winkel met woonhuis
    Moerkerkse Steenweg 56 (Brugge)

  • Omvat
    Winkelhuis van 1924
    Moerkerkse Steenweg 28 (Brugge)

  • Omvat
    Woonhuis van 1940
    Moerkerkse Steenweg 387 (Brugge)