Inventaris
waarneming

Stadsbibliotheek

archeologisch element
ID
1193
URI
https://id.erfgoed.net/waarnemingen/1193

Juridische gevolgen

  • omvat de aanduiding als gebied geen archeologie, gewestelijk Gebied 8619
    Deze aanduiding is geldig sinds

Provincie
Oost-Vlaanderen
Gemeente
Dendermonde
Deelgemeente
Dendermonde
Locatie
Kerkstraat (Dendermonde)
Nauwkeurigheid zone
Tot op 15m
Oppervlakte zone
5 564m²
Bewaringstoestand
Niet bewaard
Links
-

Beschrijving

Archeologisch noodonderzoek uitgevoerd in 2005-2006 naar aanleiding van de bouw van de nieuwe stadsbibliotheek. De resultaten werden in 2023-2026 opnieuw uitgewerkt binnen het syntheseonderzoek naar de evolutie van Dendermonde.

De meeste sporen en structuren op de site hielden verband met de leerlooiersnijverheid uit de nieuwe tijd, al waren er ook oudere sporen aanwezig. De oudste sporen kunnen in verband worden gebracht met afwatering van het terrein en de eerste ingebruikname. Door het gebrek aan diagnostische vondsten in de vulling konden ze niet exact worden gedateerd, maar stratigrafisch dateren ze wel ouder dan de bovenliggende 13de-eeuwse beer-of afvalkuilen. Menselijke activiteiten en bewoning in dit stadsdeel vond zeker plaats vanaf de 13de eeuw. Vermoedelijk waren het op dat moment nog landelijke erven die nadien door stadswoningen werden vervangen. De aanwezigheid van grote, stevige poeren en grondbogen kan duiden op een monumentale woning (in houtskeletbouw?).

Vanaf de 14de eeuw en mogelijk reeds vroeger, werd het terrein doorsneden door een stadsgracht: vermoedelijk gaat het hier over de Paalgracht: de aangetroffen gracht ligt alleszins mooi in het verlengde van de gekende locatie van de vroegere Paalgracht in de Emiel van Winckellaan. De gracht, die op het einde van de 19de of in het begin van de 20ste eeuw werd gedempt, had een breedte van ongeveer 12 meter en een diepte van ca. 3 m. De houten grachtbeschoeiing is uitstekend bewaard en laat zien dat de beschoeiing geregeld werd aangepast en hersteld. De oudste fase dateerde uit de 14de eeuw. De ‘Paalgracht’ was reeds gedeeltelijk gedempt toen Popp zijn kadasterplan in de 19de eeuw maakte.

Langs de Paalgracht werden verschillende, relatief goed bewaarde sporen en structuren ontdekt van leerlooiersnijverheid in de 16de- en 17de eeuw. Dat er nog zoveel enigszins goed bewaard was, is uitzonderlijk te noemen gezien de sterke verstoringen ten gevolge van het slopen van het gasthuis op andere zones binnen de site. In werkputten IX en X werden resten van enkele 18de-eeuwse afvalkuilen en een 19de-eeuwse gracht gevonden. De gracht dateert van na 1865 (ze staat niet aangeduid op het plan Popp) en werd vermoedelijk gedempt ten tijde van de bouw van het gasthuis. De gracht bevatte scherven wit industrieel steengoed en werd verstevigd door middel van enkele op elkaar geplaatste planken. Deze worden op hun plaats gehouden door aan de binnenzijde geplaatste vierkante aangepunte palen. Verder werden er resten van een 19de-eeuws gebouw gevonden. Het gebouw dateert vermoedelijk van na 1865 (het staat immers nergens op het plan Popp) en werd vermoedelijk kort voor de bouw van het gasthuis gesloopt. Het bouwwerk werd in een gedempte (stads)gracht gefundeerd, mogelijk betreft het hier de Berthoutsveste. In haar laatste bestaansfase was deze gracht voorzien van een houten beschoeiing, bestaande uit enkele horizontale planken. Deze waren verbonden aan enkele aangepunte, ingeheide palen. In de verstoorde grachtvulling werden scherven uit de 16de-19de eeuw aangetroffen. De datering van de gracht is onduidelijk.

Auteurs: Beeckman, Dimitri
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Stad Dendermonde

12de-eeuwse sporen of ouder

Datering: 12de eeuw
Typologie: greppels, infrastructuur voor waterbevoorraading en -afvoer, vaatwerk
Materiaal: grijs aardewerk, hout, niet-verbrand bot (dierlijk)
Gebeurtenis:
  • Opgraving Stadsbibliotheek
    • Bron: Beeckman D. 2026: Rapport archeologisch onderzoek Stadsbibliotheek. Resten van een laatmiddeleeuwse leerlooierij, een middeleeuwse stadsgracht en bewoningssporen, in Beeckman D., Merchie S., Heidbüchel N, Vanholme N & Van Hecke C. 2026: Van strategische burcht tot versterkte stad. Evolutie van Dendermonde op basis van archeologische data, SYNTAR 38, Brussel.
      Literatuur ()
    • https://zenodo.org/records/21623433

Beschrijving:
Oudste archeologische sporen bestaan uit greppels en afwateringsstructuren onder latere bewoningslagen, aangetroffen in WP I, WP IV en WP XIII.
De greppels bevatten weinig vondstmateriaal, voornamelijk enkele scherven grijs aardewerk, dierlijk bot en houtresten.
De sporen wijzen op ontwatering en een eerste ingebruikname van het drassige terrein vóór de stedelijke bewoning.

13de-eeuwse (beer)kuilen

Datering: 13de eeuw
Typologie: afvalkuilen, beerkuilen, paalkuilen, vaatwerk
Materiaal: aardewerk, bot (dierlijk), eierschaal, grijs aardewerk, hout, houtskool, mosselschelp
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Bewoning en huishoudelijk afval
Grote beerkuilen en afvalkuilen in WP I (zones A, B en D).
Organische vullingen met: aardewerk, dierlijk bot, houtskool, mosselschelpen, houtresten, eierschalen, visresten.
Een beerkuil leverde twee runderpoten in anatomisch verband op.
Volledige of bijna volledige aardewerkvormen: kleine kogelpot, kruik in grijs aardewerk, diverse gebruiksvoorwerpen.
Aardewerkdatering wijst op een duidelijke 13de-eeuwse gebruiksfase.

Constructies
Enkele paalgaten en paalkuilen.
Mogelijke voorlopers van latere bebouwing.

14de/15de-eeuwse sporen

Datering: 14de eeuw
Typologie: afvalkuilen, funderingen, grachten (infrastructuur), vaatwerk
Materiaal: bot (dierlijk), Doornikse kalksteen, grijs aardewerk, hout, houtskool, keramisch bouwmateriaal, mosselschelp, rood aardewerk, steengoed
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Bewoning
Grote afvalkuilen in WP I en WP XIII.
Vondsten: lokaal rood en grijs aardewerk, steengoed (o.a. Langerwehe), dierlijk bot, mosselschelpen, houtskool.
Opvallende vondsten: vetvanger, deukkan, volledige recipiënten, bijzondere lokale aardewerkvormen.

Monumentale bebouwing
Poeren met kern van Doornikse kalksteen.
Bakstenen funderingsmuren.
Grondbogen tussen poeren.
Mogelijk resten van een belangrijk gebouw of woonerf.

Stadsgracht (Paalgracht)
Aanleg of gebruik van een brede stadsgracht van ca. 12 m breed en 2,9 m diep.
Oudste grachtvullingen bevatten: aardewerk, dierlijk bot, hout, houtskool, mosselschelpen, baksteen- en mortelpuin.
Oudste grachtfase wordt op basis van aardewerk in de 14de eeuw geplaatst.
Aanwezigheid van houten beschoeiingen met palen en planken langs de oevers.

16de-eeuwse sporen

Datering: 16de eeuw, eerste helft 17de eeuw
Typologie: afvalkuilen, archeologische gebruiksvoorwerpen in dierlijk skeletmateriaal, beerputten, kasseiwegen, kledingaccessoires, leerlooierijen, messen (snijwerktuigen), munten, schoenen, spelden, vaatwerk, vloeren
Materiaal: aardewerk, bot (dierlijk), faience, hoorn, hout, keramisch bouwmateriaal, leer, majolica, metaal, textiel, wol, zaden en vruchten
Gebeurtenis:

Beschrijving:
leerlooierskuipen in eikenhout, gevuld met gemalen eikenschors. De onthaarde runderhuiden werden te weken gelegd in dit mengsel. De looizuren maakten de huiden soepeler.
Stenen kuipen gevuld met ongebluste kalk: om de haren van de huiden los te weken.
Slachtafval: hoornpitten

afvalkuilen met opmerkelijke vondsten
-scherven
-botmateriaal: halve runderschedel, visresten, skelet van een haan
-munten
-pompoenpitten
-schoenen
-benen kam
-metalen gespen, spelden, mes
-organisch materiaal: stro, rode besjes, resten van textiel en wol
16de eeuw-17de eeuw

19de-eeuwse sporen

Datering: 19de eeuw
Typologie: beerputten, funderingen, grachten (infrastructuur), vaatwerk, waterputten
Materiaal: hout, keramisch bouwmateriaal
Gebeurtenis:

Relaties

  • Is deel van
    Historische stadskern van Dendermonde

Je kan deze pagina citeren als: INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Stadsbibliotheek [online], https://id.erfgoed.net/waarnemingen/1193 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.