Raversijde vissersnederzetting
archeologisch element- ID
- 157755
- URI
- https://id.erfgoed.net/waarnemingen/157755
Beschrijving
Algemeen
Sporen, structuren en vondsten afkomstig van de site Walraversijde, een laatmiddeleeuwse vissersnederzetting gelegen achter de huidige duinengordel. De site werd systematisch onderzocht vanaf 1992 en leverde een uitzonderlijk rijke en goed bewaarde dataset op met betrekking tot bewoning, economie en materiële cultuur van kustgebonden gemeenschappen. De eerste historische en archeologische observaties dateren al uit de 19de eeuw, via o.a. strandvondsten. Van 1992 tot 2005 vond systematisch archeologisch verkennend onderzoek en enkele grootschalige opgravingen plaats. In de 21ste eeuw volgden nog diverse andere kleinere onderzoeken, o.a. naar aanleiding van enkele toevalsvondsten bij werken. De site bevindt zich in een kustlandschap met laat-holocene afzettingen en werd in verschillende fasen gebruikt, voornamelijk vanaf de middeleeuwen tot in de vroegmoderne periode. Recente toevalsvondsten, zoals de lokalisatie van de 15de-eeuwse kapeltoren na afbraak van een schuur in 2020, tonen aan dat het de site nog een groot verder onderzoekspotentieel heeft.
De bewaringstoestand van de site is over het algemeen goed, mede dankzij de ligging achter de duinengordel. Organisch materiaal zoals hout en bot is in verschillende contexten bewaard gebleven. Sommige zones zijn echter verstoord door latere activiteiten.
Oudere sporen en vondsten (Romeinse periode en vroeger)
Enkele lithische artefacten wijzen ook op een aanwezigheid in de prehistorie.
Binnen het onderzochte areaal werden verspreide sporen en vondsten (vooral aardewerk) aangetroffen die wijzen op een eerdere occupatie van het landschap, waaronder resten gerelateerd aan veenontginning en een dijkstructuur uit de Romeinse periode.
Bewoningsfase Late middeleeuwen (13de–14de eeuw)
De vroegste duidelijke bewoningsfase van Walraversijde situeert zich in de 13de en 14de eeuw en is vooral gekend uit strandvondsten en oudere structuren dichter bij de huidige kustlijn. Deze fase vertegenwoordigt vermoedelijk een eerder seizoensgebonden of minder dense vissersactiviteit. Er zijn sporen van percelering (grachten en greppels) en mogelijk een begraven ploeglaag, wat wijst op landbouwgebruik. Daarnaast zijn er aanwijzingen voor veenontginning, die het landschap sterk heeft beïnvloed en lokaal verstoringen veroorzaakte.
Archeologische aanwijzingen bestaan onder meer uit verspreide structuren en vondsten, die wijzen op visserij- en maritieme activiteiten als belangrijke economische basis.
Een bijzonder vondst is een laat-14de-eeuws muntdepot,
Laatmiddeleeuwse bloeiperiode (15de eeuw)
De belangrijkste en best gedocumenteerde fase van de site betreft een intensief bewoonde vissersnederzetting uit de 15de eeuw. De nederzetting lijkt gesticht te zijn omstreeks 1400. Sporen en structuren omvatten onder meer woongebouwen in hout en baksteen, tonwaterputten en bakstenen waterputten, beerputten en latrines, grachten en drainage-elementen, veenwinningsputten en kuilen. Deze structuren vormen samen een duidelijk en dens georganiseerde nederzetting met aanwijzingen voor diverse economische activiteiten. Centraal staat hierin o.a. de visserij, met o.a. de aanwezigheid van rookovens voor vis.
De archeologische vondsten zijn zeer talrijk en divers en bestaan uit o.a. zeer grote hoeveelheden keramiek (meer dan 300.000 scherven), met aanwijzingen voor een wijdvertakt handelsnetwerk, o.a. het mediterraan gebied. Dierlijk botmateriaal en visresten, gerelateerd o.a. aan de visvangst en handel in vis (o.a. haring); botanische resten en pollen; diverse gebruiksvoorwerpen zoals houten nettennaalden, en diverse bijzondere objecten die wijzen op rituele aspecten en vrijetijdsbeleving.
Vroegmoderne periode en latere verstoringen (16de–18de eeuw en later)
Na de voorgaande bloeiperiode wordt de nederzetting geleidelijk verlaten in de loop van de late 16de tot vroege 17de eeuw. De nederzetting raakt in verval waarschijnlijk onder invloed van militaire gebeurtenissen (zoals de belegeringen van Oostende), veranderende kustomstandigheden en overstromingsrisico’s.
Latere activiteiten in het gebied omvatten onder meer: verdere sporen van veenontginning, militaire aanwezigheid in de omgeving; begravingen in de nabijheid van de kapelzone; en latere ingrepen en verstoringen van het archeologisch bodemarchief.
Auteurs: Meylemans, Erwin
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
16de tot 18de eeuw
Datering: 16de eeuw, 17de eeuw, 18de eeuwTypologie: afvalkuilen, inhumatiegraven, kapellen (gebouwen en structuren), kuilen, veenwinning
Materiaal: bot (dierlijk), bot (menselijk), leer
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Beschrijving:
Na het verlaten van het vissersdorp bleef de kapel nog tot in de 19de eeuw een baken in het landschap. Bij deze kapel werd nog een kleine cluster van vier inhumatiegraven aangetroffen. Enkele sporen op de site kunnen verband houden met het beleg van Oostende uit de vroege 17de eeuw, o.a. kuilen met paarden en runderskeletten. Ook de begravingen hebben hier mogelijk verband mee. De veenwinning in het gebied dateert voor een deel ook van na het verlaten van het dorp.
Ecofacten en artefacten uit organische materialen
Datering: 15de eeuw, 16de eeuw, 17de eeuwTypologie: archeologische gebruiksvoorwerpen in dierlijk skeletmateriaal, archeologische gebruiksvoorwerpen in hout, archeologische objecten, boetnaalden, kammen, vondstenconcentraties
Materiaal: biologisch materiaal, bot (dierlijk), mosselschelp, plantaardige macroresten, pollen, schelp
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Historische studie Oostende
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
Literatuur () - C.K.:Tys:1997a
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
- Archeologische opgravingen Oostende
- Bron: Pieters, M. 2006: The Archaeology of Fishery, Trade and Piracy. The material environment of Walraversijde and other late medieval and early modern fishing communities along the southern North Sea In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 41-61.
Literatuur () - C.K.:Pieters:2006ag
- Bron: Van Bulck G. 2006, Het afsmeken van hemelse hulp als cultuurelement van de traditionele vissersgemeenschap, ook in Walraversijde In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 105-119.
Literatuur () - C.K.:VanBulck:2006aa
- Bron: Pieters, M. 2006: The Archaeology of Fishery, Trade and Piracy. The material environment of Walraversijde and other late medieval and early modern fishing communities along the southern North Sea In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 41-61.
Beschrijving:
- brei- of boetnaalden
- houten kammen
- bezems
- kurk (vlotters of schoenzolen)
- kammen in ivoor
- leder (schoenen, riemen, schedes, gordeltassen, hengels)
- speelgoed
- textiel (15de-begin 16de eeuw)
- schelpdieren (mossel, oester, kokkel, wulk)
- visresten (platvissen, kabeljauw, haring)
- zoogdieren (varken, rund, schaap, haas, konijn, rat)
15de eeuw-17de eeuw
Het overgrote deel van de aangetroffen dierlijke resten zijn resten van vis.
Fallusvormige aardewerk containers
Datering: 15de eeuwMateriaal: aardewerk
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Onderzoek aardewerk containers Raversijde
- Bron: PIETERS M. 2021: Five Phallic Ceramic Vessels from the Late Medieval Fishing Settlement of Walraversijde (Ostend, Belgium) in Context, International Journal of Nautical Archaeology
Literatuur ()
- Bron: PIETERS M. 2021: Five Phallic Ceramic Vessels from the Late Medieval Fishing Settlement of Walraversijde (Ostend, Belgium) in Context, International Journal of Nautical Archaeology
Beschrijving:
Vijf zeldzame, fallusvormige keramische bekers uit het 15e-eeuwse vissersdorp Walraversijde. De vondsten zijn uitzonderlijk, bewust stukgeslagen en geconcentreerd op één plek, wat wijst op een rituele functie. Vergelijkingen met andere Europese vondsten tonen een sterke link met maritieme contexten. De fallus wordt geïnterpreteerd als een symbool van bescherming en geluk. Waarschijnlijk werden deze bekers gebruikt bij een ritueel, mogelijk tijdens de inzegening of tewaterlating van schepen.
Glasvondsten
Datering: late middeleeuwen, nieuwe tijdTypologie: flessen, kruiken
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Onderzoek van het archeologisch glas van Raversijde
- materiaalstudie: van tot
- Bron: CALUWÉ D 2006, Material Culture as a source of evidence: fragile glass in the hands of fishermen and pirates. Common commodities or exceptional finds? Preliminary results on the archaeological vessel glass of Walraversijde and other archaeological sites in coastal Flanders and Zeeland. In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 121-147
Literatuur () - Bron: Caluwé, D. & Pieters, M. 2002: Drinkbekers, spiegels en vensterglas uit Walravensijde (W.-Vl.), Archaeologia Mediaevalis 25, 4.
Literatuur () - C.K.:Caluwé:2002b
Beschrijving:
Uit onderzoek blijkt dat de glasvondsten (vooral gebruiksvaatwerk) uit Walraversijde en vergelijkbare kustsites geen zeldzame luxeobjecten zijn, maar een regelmatig onderdeel van het dagelijks leven. Het glas, daterend van de late middeleeuwen tot de vroegmoderne tijd, werd geïmporteerd en wijst op brede handelsnetwerken en een gedeelde materiële cultuur langs de Noordzeekust. Hoewel er kwaliteitsverschillen bestaan, duidt het geheel eerder op “gewone” consumptie dan op uitgesproken elitegebruik. Glas fungeert zo als indicator voor de economische integratie en levensstandaard van vissersgemeenschappen, die duidelijk niet geïsoleerd waren maar actief deelnamen aan regionale en internationale uitwisseling. Het gaat voornamelijk over drinkglazen: eenvoudige bekers en glazen voor dagelijks gebruik; flessen en kruiken: voor opslag en transport van vloeistoffen (bv. drank); schenk- en tafelwaar: kannen en schenkvaten, gebruikt bij consumptie.
Insignes en devotionalia
Datering: late middeleeuwen, nieuwe tijdTypologie: insignes
Materiaal: metaal
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Onderzoek van de insgnes en devotionalia van Raversijde
- Bron: PIETERS M.., COOLS, E., KOLDEWEIJ J. & MORTIER A. 2002: Middeleeuwse en latere insignes en devotionalia uit Raversijde (gemeente Middelkerke en stad Oostende, prov. West-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen, 6, 261-301.
Literatuur () - C.K.:Pieters:2002a
- Bron: PIETERS M.., COOLS, E., KOLDEWEIJ J. & MORTIER A. 2002: Middeleeuwse en latere insignes en devotionalia uit Raversijde (gemeente Middelkerke en stad Oostende, prov. West-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen, 6, 261-301.
Beschrijving:
Insignes en devotionalia gevonden op diverse locaties op de site, daterend van de 13de tot de 17de eeuw, de meeste dateren in de 15de eeuw.
Leervondsten
Datering: 15de eeuwTypologie: schoeisels
Materiaal: leer
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Onderzoek leervondsten Walraversijde
- materiaalstudie: van tot
- Bron: SCHIETECATTE L. 2003: Laat- en postmiddeleeuws leer uit het verlaten vissersdorp Walraversijde (stad Oostende, prov. West-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen VII, 141-200.
Literatuur () - C.K.:Schietecatte:2003a
Beschrijving:
Wanneer het leer uit Raversijde vergeleken wordt met dat uit andere sites zijn er geen speciale kenmerken gevonden. De schoenen van Raversijde passen goed in het beeld dat we hebben van de middeleeuwse schoenen in Noordwest-Europa.
Lithische artefacten
Datering: finaalpaleolithicum, laatneolithicum, middenneolithicumTypologie: lithische artefacten
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur () - Bron: DE BIE M. 2013: 3.1. Vuurstenen artefacten, in Pieters et al. 2013, p. 67-72.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Beschrijving:
Collectie van lithische artefacten aangetroffen tijdens de opgravingen, en oudere strandvondsten. Twee spitsen met afgestompte boord wijzen op een datering in het finaalpaleolithicum, enkele andere werktuigen (gepolijste bijl, dwarspijlen, ...) naar het midden- en laatneolithicum.
Muntdepot
Datering: tweede helft 14de eeuwTypologie: archeologische depots, munten
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur () - Bron: PIETERS M., SCHIETECATTE, GODDEERIS T., & DE BUYSER F. 2013: Een laat-14de-eeuw muntdepot, in: PIETERS et al. 2013, p. 107-117.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Beschrijving:
211 zilveren dubbele groten, gewikkeld in een stuk fluweel en in een klein potje in rood aardewerk.
Percelering
Datering: late middeleeuwenTypologie: perceelsgreppels
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur () - Bron: PIETERS M. 2013: Een middeleeuwse percelering: 15de-eeuw of ouder?, in: Pieters et al. 2013, p. 96-102.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Beschrijving:
Perceleringen die er op wijzen dat de zone in akkerland lag voor de stichting van het vissersdorp.
Romeinse periode
Datering: Midden-Romeinse tijdTypologie: dijken, veenwinning
Materiaal: aardewerk
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Beschrijving:
Verspreid over de opgravingsterreinen kwamen diverse Romeinse artefacten aan het licht, in secundaire contexten. Veenwinningsputten en een dijk uit de Romeinse periode tonen aan dat het gebied in de Romeinse periode geëxploiteerd werd.
Textiel
Datering: 15de eeuwTypologie: touwen
Materiaal: textiel
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Textielonderzoek Raversijde
- Bron: WALTON ROGERS P., P. 2002: Textiles and Cordage from Walraversijde (Ostend, West-Flanders, Belgium), Archeologie in Vlaanderen, 6, 303-308.
Literatuur () - C.K.:Waltrogers:2002a
- Bron: WALTON ROGERS P., P. 2002: Textiles and Cordage from Walraversijde (Ostend, West-Flanders, Belgium), Archeologie in Vlaanderen, 6, 303-308.
Beschrijving:
15 stukken textiel en een stuk touw. Deze kleine collectie is van belang omdat nog maar weinig textiel uit opgravingen in België is bestudeerd. Het textiel uit Walraversijde dateert uit de 15de eeuw, een periode waarin de grote stedelijke lakennijverheid reeds op zijn terugweg was maar waarin de linnennijverheid in volle opmars was, vooral op het platteland. Deze studie geeft een beeld van een deel van het textiel dat in gebruik was in een vissersdorp langs de Noordzeekust in een regio die over gans Europa gekend was voor zijn textiel. De site leverde zowel textiel op in linnen als in wol, een eerder uitzonderlijk gegeven daar beide stoffen uiteenlopende eisen stellen aan het bewarend milieu.
Vissersnederzetting
Datering: 15de eeuw, vierde kwart 14de eeuwTypologie: beerputten, dakpannen, dijken, gebouwplattegronden, grachten (infrastructuur), kapellen (gebouwen en structuren), kuilen, latrines, munten en monetiforme objecten, nederzettingen, ovens, riolen, tonnen, veenwinning, waterputten, wegen, woonhuizen
Materiaal: aardewerk, hout, ijzer, keramisch bouwmateriaal, lood, mortel, natuursteen, pleister
Gebeurtenis:
- Archeologisch onderzoek vissersdorp Raversijde
- materiaalstudie
- archeozoölogisch onderzoek
- dendrochronologisch onderzoek
- micromorfologisch onderzoek
- diatomeeënonderzoek
- radiokoolstofdatering
- palynologisch onderzoek
- archeobotanisch onderzoek
- vlakdekkende opgravingen: van tot
- Bron: Pieters M. et al. 2013 Het archeologisch onderzoek in Raversijde (Oostende) in de periode 1992-2005, Relicta Monografieën 8, Brussel.
Literatuur ()
- Historisch onderzoek Walraversijde
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
Literatuur () - C.K.:Tys:2006aa
- Bron: TYS D. 2006: Walraversijde, another kettle of fish? Dynamics and identity of a late medieval coastal settlement in a proto-capitalistic landscape In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 19-40.
- Erfgoedonderzoek Oostende
- Bron: Knightly, C. 2006, From Evidence to Physical Reconstruction: Recreating Mediaeval Walraversijde In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 82-92.
Literatuur () - C.K.:Knightly:2006aa
- Bron: Knightly, C. 2006, From Evidence to Physical Reconstruction: Recreating Mediaeval Walraversijde In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 82-92.
- Ecologische archeologie Oostende
- Bron: Schietecatte, L. & Sealy, J. 2006: Fish in a medieval fishing village along the North Sea: what do isotopes have to say? In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 63-80.
Literatuur () - C.K.:Schietecat:2006a
- Bron: Schietecatte, L. & Sealy, J. 2006: Fish in a medieval fishing village along the North Sea: what do isotopes have to say? In: Pieters, M., Verhaeghe, F. & Gevaert, G. (eds.), Fishery, trade and piracy. Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later , 63-80.
- Archeologische veldkartering Oostende
- Bron: Verhaeghe F. 1971, Middeleeuwse vondsten te Middelkerke-Raversijde, in: Archeologie, 1971/1, p. 26-27.
Literatuur () - C.K.:Verhaeghe:1971b
- Bron: Verhaeghe F. 1971, Middeleeuwse vondsten te Middelkerke-Raversijde, in: Archeologie, 1971/1, p. 26-27.
- Archeologische opgravingen Oostende
- archeologische opgravingen: van tot
- Bron: samenvattend hoofdstuk van publicatie in voorbereiding, auteur Marnix Pieters
Literatuur ()
- Historische studie Oostende
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
Literatuur () - C.K.:Tys:1997a
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
- Insecten- en mijtenonderzoek Oostende
- Bron: Ervynck, A., Desender, K. & Van Neer, W. 1999: Archeozoölogisch onderzoek van middeleeuwse vindplaatsen op het IAP, Archaeologia Mediaevalis 22, 5-6.
Literatuur () - C.K.:Ervynck:1999k
- Bron: Ervynck, A., Desender, K. & Van Neer, W. 1999: Archeozoölogisch onderzoek van middeleeuwse vindplaatsen op het IAP, Archaeologia Mediaevalis 22, 5-6.
- Archezoölogisch onderzoek Oostende
- Bron: Ervynck, A., Desender, K. & Van Neer, W. 1999: Archeozoölogisch onderzoek van middeleeuwse vindplaatsen op het IAP, Archaeologia Mediaevalis 22, 5-6.
Literatuur () - C.K.:Ervynck:1999k
- Bron: Ervynck, A., Desender, K. & Van Neer, W. 1999: Archeozoölogisch onderzoek van middeleeuwse vindplaatsen op het IAP, Archaeologia Mediaevalis 22, 5-6.
- Erfgoedonderzoek Oostende
- Bron: Pieters, M., Verhaeghe, F., Gevaert, G., Mees, J. & Seys, J. 2003: Colloquium: Fishery, trade and piracy - Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later = Colloquium: Visserij, handel en piraterij - Vissers en vissersnederzettingen in en rond het Noordzeegebied in de Middeleeuwen en later, IAP-rapporten 13; VLIZ Special Publication 15.
Literatuur () - C.K.:Pieters:2003aa
- Bron: Pieters, M., Verhaeghe, F., Gevaert, G., Mees, J. & Seys, J. 2003: Colloquium: Fishery, trade and piracy - Fishermen and fishermen's settlements in and around the North Sea area in the Middle Ages and later = Colloquium: Visserij, handel en piraterij - Vissers en vissersnederzettingen in en rond het Noordzeegebied in de Middeleeuwen en later, IAP-rapporten 13; VLIZ Special Publication 15.
- Ecologische archeologie Oostende
- Bron: Pieters, M., Bouchet, F., Cooremans, B., Desender, K., Ervynck, A. & Van Neer, W. 1999: Granaatappels, een zeeëngel en rugstreeppadden - Een greep uit de inhoud van een van een bakstenen beerput uit het 15de eeuwse Raversijde (stad Oostende, provincie West-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen 5, 193-224.
Literatuur () - C.K.Pieters:1999aa
- Bron: Pieters, M., Bouchet, F., Cooremans, B., Desender, K., Ervynck, A. & Van Neer, W. 1999: Granaatappels, een zeeëngel en rugstreeppadden - Een greep uit de inhoud van een van een bakstenen beerput uit het 15de eeuwse Raversijde (stad Oostende, provincie West-Vlaanderen), Archeologie in Vlaanderen 5, 193-224.
- Archeologische opgravingen Oostende
- archeologische opgravingen: van tot
- Bron: Houbrechts, D. & Pieters, M. 1999: Tonnen uit Raversijde (Oostende, prov. West-Vlaanderen): een goed gedateerd verhaal over water- en andere putten, Archeologie in Vlaanderen V, 225-261.
Literatuur () - C.K.:Houbrecht:1999aa
- Archeologische opgravingen Oostende
- Bron: Pieters M. 1997, Raversijde: a late medieval fishermen's village along the Flemish coast (Belgium, Province of West-Flanders, Municipality of Ostend), Rural Settlements in Medieval Europe (I.A.P. Rapporten 6), p.169-177.
Literatuur () - C.K.:Pieters:1997aa
- Bron: Pieters M. 1997, Raversijde: a late medieval fishermen's village along the Flemish coast (Belgium, Province of West-Flanders, Municipality of Ostend), Rural Settlements in Medieval Europe (I.A.P. Rapporten 6), p.169-177.
- Archezoölogisch onderzoek Oostende
- archeozoölogisch onderzoek: van tot
- Bron: Bollen, A. & Ervynck, A. 1999: Boeren die visten , of vissers die boerden ? Archeozoölogisch onderzoek van 15de eeuws Raversijde, Archaeologia Mediaevalis 22, 3-4.
Literatuur () - C.K.:Bollen:1999a
- Palynologisch onderzoek Oostende
- Bron: Deforce K., 2003, Palynologisch onderzoek van enkele 15de eeuwse beerputten uit het laatmiddeleeuwse vissersdorp Walraversijde (W.-Vl.), in: Archaeologia Mediaevalis (kroniek) 26, p. 29-30.
Literatuur () - C.K.:Deforce:2003b
- Bron: Deforce K., 2003, Palynologisch onderzoek van enkele 15de eeuwse beerputten uit het laatmiddeleeuwse vissersdorp Walraversijde (W.-Vl.), in: Archaeologia Mediaevalis (kroniek) 26, p. 29-30.
- Archeologische opgravingen
- Bron: Bauwens-Lesenne, M. 1968: Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Limburg (vanaf de vroegste tijden tot aan de Noormannen), Oudheidkundige repertoria. Reeks A. Bibliografische repertoria VIII, 3
Literatuur () - C.K.:Bauwens:1968a
- Bron: Bauwens-Lesenne, M. 1968: Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Limburg (vanaf de vroegste tijden tot aan de Noormannen), Oudheidkundige repertoria. Reeks A. Bibliografische repertoria VIII, 3
- Ecologische archeologie Oostende
- Bron: Cooremans, B. 1998: Botanische macroresten, Archaeologia Mediaevalis 21, 3-4.
Literatuur () - C.K.:Cooremans:1998c
- Bron: Cooremans, B. 1998: Botanische macroresten, Archaeologia Mediaevalis 21, 3-4.
- Dendrochronologisch onderzoek Oostende
- Bron: Houbrechts, D. & Pieters, M. 2000: Tonnen uit Raversijde (Oostende). Een goed gedateerd verhaal over water- en andere putten (W.-Vl.), Archaeoloiga Mediaevalis 23, 10.
Literatuur () - C.K.:Houbrechts:2000aa
- Bron: Houbrechts, D. & Pieters, M. 2000: Tonnen uit Raversijde (Oostende). Een goed gedateerd verhaal over water- en andere putten (W.-Vl.), Archaeoloiga Mediaevalis 23, 10.
- Archeologische opgravingen Oostende
- Bron: Borremans R., 1962, Mariakerke: het verdwenen vissersdorp van "ter Streep", in: Archeologie, 1962/1, p. 19.
Literatuur () - C.K.:Borremans:1962b
- Bron: Borremans R., 1962, Mariakerke: het verdwenen vissersdorp van "ter Streep", in: Archeologie, 1962/1, p. 19.
- Historische studie Oostende
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
Literatuur () - C.K.:Tys:1997a
- Bron: Tys, D. 1997: Landscape and settlement: the development of a medieval village along the Flemish coast In: De Boe, G. & Verhaeghe, F. (eds.), Rural settlements in medieval Europe, 157-167.
- Archeologische opgravingen
- Bron: PIETERS M., L. SCHIETECATTE, J. TERMOTE en D. VAN EENHOOGE, De materiële bronnen over het beleg van Oostende of de archeologie van een in de vroege zeventiende eeuw zwaar gesteisterde stad, in THOMAS W. 2004: De val van het nieuwe Troje: het beleg van Oostende: 1601-1604, p. 139-145.
Literatuur () - C.K.:Pieters:2004a
- Bron: PIETERS M., L. SCHIETECATTE, J. TERMOTE en D. VAN EENHOOGE, De materiële bronnen over het beleg van Oostende of de archeologie van een in de vroege zeventiende eeuw zwaar gesteisterde stad, in THOMAS W. 2004: De val van het nieuwe Troje: het beleg van Oostende: 1601-1604, p. 139-145.
Beschrijving:
De laatmiddeleeuwse vissersnederzetting Walraversijde bestond uit een compact georganiseerd dorp met een dertigtal woningen, gegroepeerd langs een netwerk van wegen en stegen. De huizen waren zowel in hout als baksteen opgetrokken en vaak voorzien van bijhorende structuren zoals waterputten, beerputten en kuilen. Tussen en rond de gebouwen bevonden zich grachten en greppels die dienden voor afwatering en perceelsafbakening, terwijl ook een dijk en wegstructuren het dorp beschermden en verbonden met het achterland en de kust. Centraal in de nederzetting stond een kapel, en de vondsten tonen dat de bewoners leefden van een combinatie van visserij, landbouw en veeteelt, ingebed in een goed gestructureerde en functionele dorpsomgeving.
De waterputten waren gemaakt met gerecycleerde eiken haringtonnen (vooral in de 1ste helft 15de eeuw)
Bakstenen waterputten waren pas in gebruik rond het midden of zelfs in de 2de helft van de 15de eeuw.
De meeste woningen van Walraversijde waren gebouwd in baksteen verbonden met aardmortel, voorzien van plaveisels in baksteen aan de buitenkant, op de binnenmuren en wellicht ook op de buitenmuren voorzien van een witte kalkpleister en voorzien van een dakbedekking in organisch materiaal. Enkele woningen hebben ook vensterglas in de raamopeningen en een bevloering uit ofwel baksteen ofwel met zand bestrooirde klei. De woningen werden zonder fundering gebouwd met voor het merendeel een noordoostelijke oriëntatie, voor de rest een noordwestelijke. Ze zijn min of meer in rijen geplaatst. Sommige woningen bezaten 2 of 3 ruimtes. De gemiddelde grootte is 109 m². Twee derde van de woningen zijn kleiner dan 114 m², de rest groter dan 135 m².
late 14de eeuw-3de kwart 15de eeuw
Rookovens
Ovens (waarvan één mogelijk van een bakkerij)
Het afvalbeheer -gebeurde o.a. via rolerings- en drainagesystemen in baksteen voor de afvoer van water, zoals 2 bakstenen kanalisaties. Voor vast afval via afvalputten, en buiten gebruik geraakte grachten en stortzones.
