waarneming

Grafveld en cultusplaats De Rieten

archeologisch element
ID
50103
URI
https://id.erfgoed.net/waarnemingen/50103

Beschrijving

Algemeen

Op de Rieten te Wijshagen (voormalige gemeente Meeuwen-Gruitrode) werd vanaf 1984 noodonderzoek uitgevoerd op een circa 7,5 ha groot, voor heraanplanting bestemd terrein. Het onderzoek vond plaats in verschillende campagnes in 1984–1985 en werd, na een onderbreking, van maart tot november 1987 voortgezet. Daarbij kwamen zowel een midden-bronstijd nederzettingssite, een ijzertijd begraafplaats als een concentratie van Romeinse sporen en vondsten aan het licht.

Middenbronstijd

Bij het onderzoek werden diverse nederzettingssporen uit de middenbronstijd aangetroffen, vooral in de omgeving van grafheuvels C en D.

IJzertijd

Het grafveld omvat minstens vier rijke elitegraven (C, E, G en H), twee andere grafheuvels (D en F) en 44 eenvoudige crematiegraven zonder herkenbare grafheuvel. De grafheuvels liggen verspreid over een langgerekte zone van ongeveer 650 m. De elitegraven dateren uit La Tène A, voornamelijk rond het midden van de 5de eeuw v.Chr. Het vlakgrafveld ontwikkelde zich later, vanaf de 4de eeuw v.Chr., en bleef vermoedelijk tot in de 3de eeuw v.Chr. in gebruik.

De rijke graven onderscheiden zich door de aanwezigheid van bronzen vaatwerk, paardentuig, sieraden, wapens en mogelijke onderdelen van tweewielige voertuigen. De grafgiften wijzen op een lokale of regionale elite die toegang had tot bovenregionale uitwisselingsnetwerken, met contacten in onder meer de Hunsrück-Eifelregio, de Ardennen en de Aisne-Marnestreek.

Grafheuvel C had een diameter van ongeveer 20 m en bevatte een centraal crematiegraf met een bronzen situla, sieraden en aardewerk. De gecremeerde persoon was waarschijnlijk een vrouw. De grafgiften omvatten onder meer een halsring en armband. Enkele grote ijzeren nagels worden mogelijk geïnterpreteerd als onderdelen van wielbeslag, maar deze identificatie blijft onzeker. Het graf wordt rond 450 v.Chr. gedateerd.

Grafheuvel E bevatte een rijk crematiegraf met een bronzen situla, verbrande en gefragmenteerde metalen grafgiften, paardentuig en een speerpunt. Het osteologische onderzoek wijst op een mannelijke overledene. De herstudie van de metalen voorwerpen identificeerde fragmenten van één of mogelijk twee naafbeslagen van een tweewielig voertuig. Dit wijst erop dat wagenonderdelen tijdens de crematie op de brandstapel aanwezig waren, mogelijk als symbolische vertegenwoordiging van een volledig voertuig (pars pro toto).

Graf H werd in 1986 ontdekt en bevatte een bronzen geribde cista (cista a cordoni) met crematieresten van een volwassene van onbepaald geslacht. Naast de cista bevond zich een vrijwel volledig ensemble van paardentuig, waaronder een ijzeren bit, zes bronzen phalerae, bronzen kokervormige beslagstukken, acht holle bronzen bolletjes en verbindingsstukken. De herstudie van deze voorwerpen maakt een interpretatie als uitrusting van een rijpaard aannemelijk. Het graf kan bijgevolg als een rijk ruitergraf worden beschouwd. Een oorspronkelijke grafheuvel werd niet aangetoond, maar kan tijdens de Romeinse periode zijn genivelleerd.

Grafheuvel G, reeds in 1980 onderzocht, leverde sterk verbrande en gefragmenteerde metalen voorwerpen op, waaronder brons, ijzer en een druppel gesmolten goud of elektrum. De aanwezigheid van edelmetaal en de overeenkomsten met de grafrituelen van de andere rijke graven ondersteunen een interpretatie als elitegraf, hoewel de oorspronkelijke centrale begraving niet kon worden vastgesteld.

Grafheuvels D en F bevatten eenvoudigere crematiebegravingen. De menselijke resten uit D behoren waarschijnlijk toe aan een volwassen vrouw. Grafheuvel F kan iets jonger zijn dan de elitegraven.

In de centrale zone van het grafveld werden daarnaast 44 vlakgraven aangetroffen. Slechts 25 daarvan bevatten herkenbare crematieresten. De graven bestaan doorgaans uit kleine kuilen met crematieresten, houtskool en soms fragmenten van opzettelijk gebroken of secundair verbrand aardewerk. Er werden geen urnbegravingen vastgesteld. Het aardewerk en de radiokoolstofdateringen plaatsen deze graven voornamelijk in de 4de en 3de eeuw v.Chr.

Een nieuwe studie (Creemers et al. 2024) bevestigt dat het grafveld verschillende opeenvolgende fasen kende. De elitegraven behoren hoofdzakelijk tot het tweede en derde kwart van de 5de eeuw v.Chr. De uitzonderlijke sociale positie van deze groep lijkt vóór 400 v.Chr. te zijn verdwenen, terwijl het grafveld nadien verder in gebruik bleef voor eenvoudigere crematiebegravingen.

Romeins

In dezelfde noordelijke zone, rond het cista-graf H, kwam een opvallende concentratie van Romeinse vondsten en paalsporen aan het licht. In een oppervlakte van minder dan ongeveer een kwart hectare konden verschillende min of meer haaks op elkaar georiënteerde dubbele palenrijen worden onderscheiden. Samen lijken zij een ongeveer vierkante structuur te vormen, die vermoedelijk aan één zijde open was.

Het vondstmateriaal uit deze zone is uitzonderlijk rijk en wijkt volgens de auteurs af van wat men normaal in een nederzettingscontext verwacht. Het gaat om een omvangrijke concentratie Romeinse metalen voorwerpen, waaronder circa 500 fibulae, armbanden en munten.

De munten lopen chronologisch van enkele republikeinse exemplaren tot een sestertius van Commodus; 50 munten dateren uit de 1ste eeuw en 32 uit de 2de eeuw. Het aardewerk, waaronder terra sigillata, zou erop wijzen dat de activiteiten nog tot in de 3de eeuw n.Chr. doorliepen.

Onder de bijzondere metaalvondsten bevinden zich daarnaast een bronzen schedepunt/bouterolle van een gladius en een ijzeren ring met een intaglio in rode jaspis waarop de gehelmde Minerva is afgebeeld.

De combinatie van de vierhoekige palenstructuur en vooral het zeer afwijkende vondstenspectrum van munten, fibulae en armbanden wordt vergeleken met vindplaatsen zoals Wijnegem, Oss-Ussen, Hoogeloon, Alphen en Rekem-Neerharen. Dergelijke omheinde structuren worden in verband gebracht met rituele of cultische activiteiten. Voor Wijshagen kan de functie volgens de auteurs niet op basis van het grondplan alleen worden bepaald; vooral de opvallende samenstelling en concentratie van de vondsten ondersteunt een interpretatie als Romeinse cultusplaats. De auteurs presenteren deze interpretatie uitdrukkelijk als waarschijnlijk/hypothetisch, niet als bewezen.

Auteurs: Meylemans, Erwin
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Grafheuvels en cistagraf

Datering: middenijzertijd
Typologie: crematiegraven, grafheuvels
Stijl: La Tène
Materiaal: bot (menselijk), metaal
Thema: Prehistorische grafheuvelcomplexen en urnenvelden
Gebeurtenis:
  • Materiaalstudie Oudsbergen
    • Bron: RADEMAKERS E., 2023: De evolutie van het bewoningspatroon rond de gemeente Oudsbergen gedurende de ijzertijd en de Romeinse tijd [Masterscriptie]. KULeuven.
      Literatuur ()
  • Archeologische veldkartering Oudsbergen
    • Bron: Archief IAP 1960 vondstmelding en prospectie
      Archief ()
    • nagekeken
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: Creemers G. 1987: Keltische vorsten te Wijhagen - Rieten?, De Reengenoten 7.1, 13-15
      Literatuur ()
    • C.K.:Creemers:1987ac
  • Erfgoedonderzoek
    • Bron: archief IAP 1978 voorstel tot bescherming door H. Roosens
      Archief ()
    • nagekeken
    • Bron: MEEX F. 1972: De urnenveldenkultuur in het gebied tussen Beneden-Maas en Schelde in de Ijzertijd. Een studie over de geografische verspreiding van de grafvelden en enkele aardewerksoorten. Deel I: tekst. Onuitgegeven licentiaatsverhandeling KUL, 23.
      Literatuur ()
    • C.K.:Meex:1972a
    • Bron: Bauwens-Lesenne, M. 1968: Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Limburg (vanaf de vroegste tijden tot aan de Noormannen), Oudheidkundige repertoria. Reeks A. Bibliografische repertoria VIII, 384.
      Literatuur ()
    • C.K.:Bauwens:1968a
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: MAES, K. en L. VAN IMPE 1985: Een prehistorische begraafplaats te Wijshagen, Archaeologia Belgica, I, 1985-2, 29-31.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1985a
    • Bron: Van Impe, L. & Creemers, G., 1987. Keltische adel op de "Rieten" te Wijshagen. In R. Nouwen & R. Van de Konijnenburg De ijzertijd in Limburg. Tentoonstelling Provinciaal Gallo-Romeins Museum Tongeren 20 november 1987 - 15 februari 1988. Publicaties van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum Tongeren 36, pp. 27-33.
      Literatuur ()
    • C.K.:VanImpe:1987ad
    • Bron: VAN IMPE, L., CREEMERS, G. en K. MAES, Keltische adel op de Rieten te Wijshagen?, in: Potten kijken … Een blik op het archeologisch onderzoek te Meeuwen-Gruitrode, tent. cat., p. 44- 52.
      Literatuur ()
    • C.K.:Creemers:1987ab
    • Bron: VAN IMPE, L. 1989: Découvertes récentes de tombes aristocratiques de la transition Hallstatt/La Tène dans le nord-est de la Belgique, in: La civilisation de Hallstatt. Bilan d'une rencontre, Etudes et Recherches Archéologiques de l'Université de Liège 36, 275-289.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1989a
    • Bron: Maes, K., en L. Van Impe 1984: Wijshagen (Limb.): grafveld uit de ijzertijd, in: Archeologie 1984-2, 129.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1984ab
    • Bron: Maes, K., en L. Van Impe 1985: Wijshagen (Limb.): grafveld uit de ijzertijd en Romeinse nederzetting, in: Archeologie, 1985-2, 129.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1985aa
    • Bron: VAN IMPE, L., Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken. Wijshagen “de Rieten”, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn, 539-549.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa
  • Toevalsvondsten Oudsbergen
    • Bron: VAN IMPE L. & CREEMERS G. 1991: Aristokratische graven uit de 5de/4de eeuwen v.Chr. en Romeinse cultusplaats op de Rieten te Wijshagen, Archeologie in Vlaanderen I, 55-73.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1991aa
    • Bron: CLAASSEN, A. 1991: Romeins in de Kempen, Van Vrueger Joaren 20, 38.
      Literatuur ()
    • C.K.:Claassen:1991a
  • Archeologische opgraving Grafveld De Rieten
    • Bron: VAN IMPE L. & CREEMERS G. 1991: Aristokratische graven uit de 5de/4de eeuwen v.Chr. en Romeinse cultusplaats op de Rieten te Wijshagen, Archeologie in Vlaanderen I, 55-73.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1991aa
    • Bron: CREEMERS G., VAN IMPE L., DE MULDER G., MEYLEMANS E., STOFFELS N., ROYMANS N. & VAN DER VAART-VERSCHOOF S. 2024: The elite graves of Wijshagen-De Rieten. In: Chariots on Fire, Reins of Power. Early La Tène elite burials from the Lower Rhine-Meuse region and their Northwest European context, Leiden: Sidestone Press, 123–176.
      Literatuur ()
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: VAN IMPE L. & CREEMERS G. 1991: Aristokratische graven uit de 5de/4de eeuwen v.Chr. en Romeinse cultusplaats op de Rieten te Wijshagen, Archeologie in Vlaanderen I, 55-73.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1991aa
    • Bron: Van Impe, L. & Creemers, G., 1987. Keltische adel op de "Rieten" te Wijshagen. In R. Nouwen & R. Van de Konijnenburg De ijzertijd in Limburg. Tentoonstelling Provinciaal Gallo-Romeins Museum Tongeren 20 november 1987 - 15 februari 1988. Publicaties van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum Tongeren 36, pp. 27-33.
      Literatuur ()
    • C.K.:VanImpe:1987ad
    • Bron: VAN IMPE, L., CREEMERS, G. en K. MAES, Keltische adel op de Rieten te Wijshagen?, in: Potten kijken … Een blik op het archeologisch onderzoek te Meeuwen-Gruitrode, tent. cat., p. 44- 52.
      Literatuur ()
    • C.K.:Creemers:1987ab
    • Bron: VAN IMPE, L. 1989: Découvertes récentes de tombes aristocratiques de la transition Hallstatt/La Tène dans le nord-est de la Belgique, in: La civilisation de Hallstatt. Bilan d'une rencontre, Etudes et Recherches Archéologiques de l'Université de Liège 36, 275-289.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1989a
    • Bron: Van Impe, L., en Creemers, G. 1987: Wijshagen –“Rieten” (Limb.): Keltische adelsgraven en Romeinse kultusplaats (?), in: Archeologie, 1987-2, 168-170.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1987ab
    • Bron: CREEMERS, G. 1988-1989: De eerste mensen in de streek van Meeuwen. V. De Hallstattperiode of Vroege ijzertijd (700-450 v.C.), De Reengenoten, 8.1, 7-11.
      Literatuur ()
    • Bron: CREEMERS, G. 1991: De overhandiging van drie Keltische vaten van Wijshagen (Meeuwen-Gruitrode) aan het Provinciaal Gallo-Romeins Museum, Museumfax 2.
      Literatuur ()
    • Bron: VAN IMPE, L., Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken. Wijshagen “de Rieten”, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn, 539-549.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa

Romeinse vondsten en sporen

Datering: Midden-Romeinse tijd
Typologie: cultusplaatsen, paalkuilen
Materiaal: metaal
Gebeurtenis:
  • Materiaalstudie Oudsbergen
    • Bron: RADEMAKERS E., 2023: De evolutie van het bewoningspatroon rond de gemeente Oudsbergen gedurende de ijzertijd en de Romeinse tijd [Masterscriptie]. KULeuven.
      Literatuur ()
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: Dengis, J.-L., 2012. Trouvailles et trésors monétaires en Belgique. XV Province du Limbourg de l'antiquité à 1794, Wetteren, 88-90
      Literatuur ()
    • C.K.:Dengis:2012aa
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: MAES, K. en L. VAN IMPE 1985: Een prehistorische begraafplaats te Wijshagen, Archaeologia Belgica, I, 1985-2, 29-31.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1985a
    • Bron: MAES, K. en L. VAN IMPE 1986: Begraafplaats uit de Ijzertijd en Romeinse vondsten op De Rietem te Wijshagen, Archaeologia Belgica, II, 1986-1, 47-56.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1986aa
    • Bron: VAN IMPE, L., MAES, K. en G. CREEMERS, Een Romeinse kultusplaats?, in: Potten kijken … Een blik op het archeologisch onderzoek te Meeuwen-Gruitrode, tent. cat., p. 60-63.
      Literatuur (ca. 20e eeuw)
    • Bron: VAN IMPE, L. 1989: Découvertes récentes de tombes aristocratiques de la transition Hallstatt/La Tène dans le nord-est de la Belgique, in: La civilisation de Hallstatt. Bilan d'une rencontre, Etudes et Recherches Archéologiques de l'Université de Liège 36, 275-289.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1989a
    • Bron: VAN IMPE, L., Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa
    • Bron: Maes, K., en L. Van Impe 1985: Wijshagen (Limb.): grafveld uit de ijzertijd en Romeinse nederzetting, in: Archeologie, 1985-2, 129.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1985aa
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: VAN IMPE L. & CREEMERS G. 1991: Aristokratische graven uit de 5de/4de eeuwen v.Chr. en Romeinse cultusplaats op de Rieten te Wijshagen, Archeologie in Vlaanderen I, 55-73.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1991aa
    • Bron: CLAASSEN, A. 1991: Romeins in de Kempen, Van Vrueger Joaren 20, 38.
      Literatuur ()
    • C.K.:Claassen:1991a
    • Bron: VAN IMPE, L., MAES, K. en G. CREEMERS, Een Romeinse kultusplaats?, in: Potten kijken … Een blik op het archeologisch onderzoek te Meeuwen-Gruitrode, tent. cat., p. 60-63.
      Literatuur (ca. 20e eeuw)
    • Bron: VAN IMPE, L. 1989: Découvertes récentes de tombes aristocratiques de la transition Hallstatt/La Tène dans le nord-est de la Belgique, in: La civilisation de Hallstatt. Bilan d'une rencontre, Etudes et Recherches Archéologiques de l'Université de Liège 36, 275-289.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1989a
    • Bron: VAN IMPE, L., Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa
    • Bron: Van Impe, L., en Creemers, G. 1987: Wijshagen –“Rieten” (Limb.): Keltische adelsgraven en Romeinse kultusplaats (?), in: Archeologie, 1987-2, 168-170.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1987ab
  • Toevalsvondsten Oudsbergen
    • Bron: VAN IMPE, L., MAES, K. en G. CREEMERS, Een Romeinse kultusplaats?, in: Potten kijken … Een blik op het archeologisch onderzoek te Meeuwen-Gruitrode, tent. cat., p. 60-63.
      Literatuur (ca. 20e eeuw)

Beschrijving:
In een grijsbruin gevlekt pakket (ca. 50 x 50 m) werden ca. 330 scherven, 100 bronzen armbanden, 200 bronzen fibulae, 138 munten, enkele beslagplaatjes, ringetjes, fragmenten van spelden, een loden schijfje, een ijzeren ring met een gemme uit rode jaspis aangetroffen.
Er werd eveneens een reeks paalkuilen aangetroffen. Er kunnen 5 dubbele rijen palen gereconstrueerd worden. De afstand tussen de palen van een rij onderling bedraagt meestal ca. 3 m. De afstand tussen de parallelle rijen varieert tussen de 2 en 3 m.
De sporen en vondsten dateren van de 1ste helft 1ste eeuw tot de 3de eeuw N. Chr.

Vlakgraven

Datering: late ijzertijd (oosten), middenijzertijd
Typologie: crematiegraven, vlakgraven
Stijl: La Tène
Thema: Prehistorische grafheuvelcomplexen en urnenvelden
Gebeurtenis:
  • Materiaalstudie Oudsbergen
    • Bron: RADEMAKERS E., 2023: De evolutie van het bewoningspatroon rond de gemeente Oudsbergen gedurende de ijzertijd en de Romeinse tijd [Masterscriptie]. KULeuven.
      Literatuur ()
  • Erfgoedonderzoek
    • Bron: archief IAP 1978 voorstel tot bescherming door H. Roosens
      Archief ()
    • nagekeken
    • Bron: Bauwens-Lesenne, M. 1968: Bibliografisch repertorium der oudheidkundige vondsten in Limburg (vanaf de vroegste tijden tot aan de Noormannen), Oudheidkundige repertoria. Reeks A. Bibliografische repertoria VIII, 384.
      Literatuur ()
    • C.K.:Bauwens:1968a
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: MAES, K. en L. VAN IMPE 1986: Begraafplaats uit de Ijzertijd en Romeinse vondsten op De Rietem te Wijshagen, Archaeologia Belgica, II, 1986-1, 47-56.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1986aa
    • Bron: Maes, K., en L. Van Impe 1985: Wijshagen (Limb.): grafveld uit de ijzertijd en Romeinse nederzetting, in: Archeologie, 1985-2, 129.
      Literatuur ()
    • C.K.:Maes:1985aa
    • Bron: VAN IMPE, L.1992, Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken. Wijshagen “de Rieten”, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn, 539-549.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa
  • Archeologische opgravingen Oudsbergen
    • Bron: VAN IMPE L. & CREEMERS G. 1991: Aristokratische graven uit de 5de/4de eeuwen v.Chr. en Romeinse cultusplaats op de Rieten te Wijshagen, Archeologie in Vlaanderen I, 55-73.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1991aa
    • Bron: Van Impe, L., en Creemers, G. 1987: Wijshagen –“Rieten” (Limb.): Keltische adelsgraven en Romeinse kultusplaats (?), in: Archeologie, 1987-2, 168-170.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1987ab
    • Bron: VAN IMPE, L.1992, Onderzoekingen op voorhistorische begraafplaatsen. Noodonderzoek bij gelegenheid van bosbouwwerken. Wijshagen “de Rieten”, in: Speurwerk. Archeologische monumentenzorg in de Euregio Maas-Rijn, 539-549.
      Literatuur ()
    • C.K.:Vanimpe:1992aa
Afmetingenset: ⌄
Aantal 44 st

Beschrijving:
Er werden 44 vlakgraven geregistreerd, ten O en NO van graf H. De meeste zijn eenvoudige beendernesten, maar er zijn ook enkele brandrestengraven. De graven zijn echter slecht bewaard door de bosbeheerswerken.zodat het onderscheid niet altijd even duidelijk was. Slechts enkele graven hadden bijgaven. De vlakgraven zijn jonger dan de grafheuvels.

nederzetting middenbronstijd

Datering: middenbronstijd
Typologie: paalkuilen
Gebeurtenis:

Je kan deze pagina citeren als: INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Grafveld en cultusplaats De Rieten [online], https://id.erfgoed.net/waarnemingen/50103 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.