waarneming

abdij Ten Duinen

archeologisch element
ID
70664
URI
https://id.erfgoed.net/waarnemingen/70664

Beschrijving

Algemeen

Archeologisch en bouwhistorisch onderzoek in 1987-1988 in de Onze-Lieve-Vrouw-Ten Duinenabdij richtte zich op het grafveld ten noorden van de abdijkerk en op de bouwontwikkeling van de abtswoning of prelatuur.

Grafveld

Het grafveld behoort tot verschillende fasen van de abdij. De vanaf 1214 gebouwde abdijkerk oversnijdt oudere graven die met de 12de-eeuwse abdij van Fulco in verband worden gebracht. Ook in de 13de en 14de eeuw werd verder begraven. Ten noorden van de kerk werden onder meer antropomorfe grafkuilen en een kistbegraving aangetroffen; de noordelijke grens van het lekebroedersgrafveld kon worden vastgesteld. Ten noorden van het koor bevond zich een afzonderlijk monnikengrafveld.

Gebouwen

Vanaf de 16de eeuw werden de middeleeuwse niveaus geleidelijk door stuivend duinzand afgedekt. De oudste fase van de tegen de lekebroedersvleugel aangebouwde abtswoning dateert uit het tweede kwart van de 13de eeuw en bestond uit een residentiële zaal van ca. 8 × 9,1 m met schouw en rijkversierde tegelvloer. De tegels werden archeomagnetisch tussen 1260 en 1280 gedateerd. In het laatste kwart van de 13de eeuw werd een tweede zaal toegevoegd. Door opeenvolgende verbouwingen groeide de prelatuur uit tot een complex van zalen, aanbouwen, gangen, een traptoren, mogelijke keukenruimten, latrines en beerputten, afvalvoorzieningen en riolering. Elders op het terrein werden onder meer een laat-16de-eeuwse loods en een afvalkuil uit de late 14de-vroege 15de eeuw vastgesteld. Losse vondsten omvatten aardewerk uit de 13de-16de eeuw, bronzen boekbeslag, een lakenlood, een natuurstenen vijzel en architectuurelementen. Fragmenten van gebeeldhouwd/geboetseerd bakstenen maaswerk met spitsboog- en driepasmotieven zijn mogelijk afkomstig van de 13de-eeuwse lekebroedersrefter

Auteurs: Meylemans, Erwin
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Aardewerk 16de eeuw

Datering: 16de eeuw
Typologie: archeologische objecten, losse vondsten
Materiaal: aardewerk
Gebeurtenis:

Beschrijving:
rood oxiderend gebakken aardewerk
laatste kwart 16de eeuw

Abdijfasen

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: abdijen
Gebeurtenis:

Beschrijving:
3 opeenvolgende abdijen
1ste abdij (°1128) in hout: abdij van Fulco: na landschapsarcheologisch onderzoek is geconcludeerd dat de oude 12de-eeuwse gebouwen onder de bestaande abdijruïnes moeten liggen, ten zuiden van het monnikengrafveld. Dit is bewezen door archeologisch onderzoek: onder de bakstenen abdijruïnes zijn muurresten in natuursteen gevonden van het kloosterpand en van de diepere wanden van een waterput (midden of 3de kwart van de 12de eeuw)

Onderzoek vanaf 1949 en vnl jaren'70, '80 en '90:
- kerk
- keuken
- auditorium van de keldermeester
- pandgang
- lavatorium
- refter
- abtswoning (met tegelvloer)
Onderzoek vanaf 1999:
- poortgebouw (5 bouwfasen)
- gastengebouw. In een eerste fase: doorgang, 5 kamers en vrijstaand keuken, vijver (waarin een ijzeren helm gevonden werd). Tweede fase: grondige verbouwingen, verhoging van de vloerniveaus, doorgangen verwijderd/toegevoegd, aanleg haarden
- middeleeuwse bakstenen weg gevonden bij aanleg verbinding tussen museum en ruïnes
- resten van een kapel (einde 14de eeuw)

onder de lekebroedersgang:
- resten van een herhaalde malen herstelde bevloering waarin gele en rode baksteenfragmenten en gele en rode tegels verwerkt zaten
- riool uit de 13de eeuw
- 1107: enkele Benedictijnen (onder kluizenaar Ligerius) vestigen zich in de duinen
- 1128: eerste houten abdij gesticht door abt Fulco
- 1138: treden toe tot de Orde van Cîteaux
- 1180 werd de abdij gesticht.
- 1214: vervangen door een ruimer bakstenen complex
- 1578-1584: vernieling door Calvinisten, dreiging door duin en abdij wordt verlaten en in de jaren daarop afgebroken (materiaal getransporteerd naar nieuwe abdij in Brugge), de monniken vestigen zich in Ten Bogaerde en Brugge
- volgens Termote:1982c: in 1566 geplunderd door de Geuzen en definitief verlaten
12de eeuw-16de eeuw

Afvallaag

Datering: 16de eeuw
Typologie: afvallagen
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Zwarte, harde afvallaag die op het duinzand rustte in de kloostertuin, in verband te brengen met diverse troepenmachten die vanaf 1578 in de abdij gekazerneerd waren.
2de helft 16de eeuw (ahv materiaal uit de laag)

Biologisch materiaal

Datering: late middeleeuwen
Typologie: archeologische objecten, losse vondsten
Materiaal: biologisch materiaal, bot (dierlijk), plantaardig materiaal
Gebeurtenis:

Beschrijving:
plantenresten en dierlijk materiaal

Grafveld

Datering: 13de eeuw, volle middeleeuwen
Typologie: inhumatiegraven, vlakgraven
Gebeurtenis:

Beschrijving:
- oudste kerkhof, graven hebben een NW-ZO oriëntatie (op basis van deze oriëntatie meent men dat de eerste abij gelegen was op de plaats van de Sint-Laurentiuskapel)
Op de 3 grafvelden samen: meer dan 1300 graven gevonden
11de eeuw-13de eeuw

Grafzerken

Datering: late middeleeuwen
Typologie: grafzerken, vlakgraven
Gebeurtenis:

Beschrijving:
4 grafzerken in de westergang van het kloosterpand; ten zuiden van die rij zerken bestaat nog een dubbele grafkelder, waarvan de zerk totaal verdwenen is
14de eeuw

Lekebroedersgrafveld

Datering: late middeleeuwen
Typologie: vlakgraven
Gebeurtenis:

Beschrijving:
- lekebroedersgrafveld met oriëntatie parallel aan de abdijkerk
- 9 schedels onderzocht (4 vrouwen - 5 mannen) op pathologieën, 7 schedels vertonen sporen van geweld, waarvan 5 met dood tot gevolg en 2 met sporen van genezing
13de eeuw-14de eeuw

Metaalvondsten

Typologie: archeologische objecten, losse vondsten
Materiaal: metaal
Gebeurtenis:

Beschrijving:
loodje
boekbeslag

Middeleeuws aardewerk

Datering: late middeleeuwen
Typologie: archeologische objecten, losse vondsten
Materiaal: aardewerk
Gebeurtenis:

Beschrijving:
reducerend gebakken aardewerk (ondersneden sikkelrand met dekselgeul van een kogelpot)
hoogversierde waar, waaronder enkele fragmenten uit Noord-Franse ateliers

Monnikengrafveld

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: inhumatiegraven, vlakgraven
Gebeurtenis:

Beschrijving:
2de grafveld, monnikengrafveld met O-W oriëntatie, 100-tal graven
jonger dan oudste grafveld
12de eeuw

Munt

Datering: Romeinse tijd
Typologie: losse vondsten, munten
Gebeurtenis:

Beschrijving:
4 fragmenten van een klein bronzen geldstuk.
Waarschijnlijk uit de laatste tijd van het keizerrijk.

Muurwerk

Datering: late middeleeuwen
Typologie: bouwmaterialen, losse vondsten
Gebeurtenis:

Beschrijving:
bakstenen muurwerk

Natuursteen

Typologie: archeologische objecten, losse vondsten
Materiaal: natuursteen
Gebeurtenis:

Beschrijving:
natuurstenen architectuurelement
natuurstenen vijzel


Relaties

  • Is deel van
    Abdij Ten Duinen


Je kan deze pagina citeren als: INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: abdij Ten Duinen [online], https://id.erfgoed.net/waarnemingen/70664 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.