De Onze-Lieve-Vrouwekerk bevindt zich binnen het Romeinse castellum van Oudenburg, op de kruising van de voormalige cardo en decumanus van de Romeinse nederzetting. Onder en rond de kerksite bevinden zich de resten van verschillende castellumfasen die elkaar van ca. 200 n.Chr. tot het begin van de 5de eeuw opvolgden. Historische bronnen vermelden bovendien dat bij de bouw van de middeleeuwse kerk resten van de Romeinse omheiningsmuren werden ontmanteld en hergebruikt als bouwmateriaal, waarbij tevens Romeins vondstmateriaal, waaronder terra sigillata, werd aangetroffen.
De oudste materiële aanwijzingen voor bewoning en religieuze activiteit op de site dateren uit de late 11de of vroege 12de eeuw, waaronder een aardewerkfragment van het Pingsdorftype. De eerste kerk werd tussen 1090 en 1119 opgericht als een driebeukige romaanse kerk in veldsteen met uitgebreid gebruik van herwonnen Romeins bouwmateriaal, waaronder kalksteen-, tufsteen- en tegulafragmenten afkomstig van het castellum. Oorspronkelijk bestond het gebouw uit een middenbeuk met vierkant koor, mogelijk aangevuld met een kleiner oostelijk koor.
Tijdens de 12de eeuw werd de kerk verbouwd tot een kruiskerk met dwarsbeuk, halfronde zijkoren en een nieuw, langer koor. Nadien volgden verdere uitbreidingen met een vieringtoren en een opnieuw verlengd koor met polygonale afsluiting en steunberen. In de late 14de of vroege 15de eeuw werd de kerkbeuk in gotische stijl herbouwd. Na gedeeltelijke afbraak in 1618 bleef een gereduceerde kerk in gebruik, die in de 18de eeuw nog werd uitgebreid met twee kapellen. In 1870 werd de romaanse kerk gesloopt en vervangen door de huidige neogotische kruisbasiliek, die enkele meters zuidelijker werd opgericht en een aanzienlijk deel van het voormalige kerkareaal overbouwt.
De site bezit een uitzonderlijk hoge archeologische erfgoedwaarde door de aanwezigheid van meerdere, elkaar opvolgende gebruiksfasen vanaf de Romeinse periode tot heden. Onder het huidige kerkgebouw en de omliggende ruimte kunnen goed bewaarde resten aanwezig zijn van het Romeinse castellum, waaronder militaire infrastructuur, muren, occupatielagen en vondsten uit de verschillende fortperiodes.
De romaanse kerk, opgericht binnen het voormalige castellum en met gebruik van Romeins spoliemateriaal, vormt een belangrijke getuige van de herbestemming van het Romeinse landschap in de volle middeleeuwen.
Gezien het historische gebruik als parochiekerk en kerkhofsite is tevens een aanzienlijk potentieel aanwezig voor begravingen en bijhorende grafstructuren uit de volle middeleeuwen, late middeleeuwen en nieuwe tijd. De combinatie van Romeinse militaire resten, vroeg- en volmiddeleeuwse kerkbouw, latere verbouwingen en funerair erfgoed maakt van deze locatie een archeologisch zeer waardevolle en gelaagde site met een groot onderzoeks-potentieel voor zowel de Romeinse als de middeleeuwse bewonings- en kerkgeschiedenis van Oudenburg.
Auteurs: Jansen, Isabelle
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: JANSEN I. 2026: Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw [online], https://id.erfgoed.net/teksten/455960 (geraadpleegd op ).
In de 10de eeuw wordt een eerste bidplaats gebouwd in Oudenburg, waarschijnlijk een houten zaalkerk, die door een pauselijke bul in 988 bevestigd wordt als bezit van de bisschop van Noyon-Doornik. In 1054-1070 bouw van stenen Sint-Pieterskerk na verval van een eerste houten kerk, onder meer met restanten van het Romeinse castellum; ingewijd in 1070 door de bisschop van Doornik-Noyon. Circa 1084 sticht Arnoldus van Tiegem, bisschop van Soisson, de Sint-Pietersabdij in Oudenburg; de officiële stichtingsoorkonde dateert van 1090. De reeds bestaande Sint-Pieterskerk wordt abdijkerk, waardoor de bouw van een nieuwe parochiekerk zich opdringt. Deze kerk, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw, wordt in de 11de of in de eerste helft van de 12de eeuw gebouwd in de dorpskern, midden in het Romeinse stadspatroon, op de kruising van de oude cardo en decumanus. Het is een driebeukige romaanse kerk opgetrokken in Romeins bouwmateriaal en veldsteen, later uitgebreid met onder meer dwarsbeuk, vieringtoren en polygonale afsluiting van het koor.
DIBE: 45578 Hangt samen met CAI 73301. Hollevoet 1985: locatie Oudenburg 148 (Ou.) en Oudenburg 149 (Ou. 149). Gelegen middenin de dorpskern, langs de Mariastraat. Campagne van 1976-77 intra muros
Auteurs: Nachtergaele, Kenneth
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)
Je kan deze tekst citeren als: NACHTERGAELE K. 2023: Onze-Lieve-Vrouwekerk [online], https://id.erfgoed.net/teksten/336660 (geraadpleegd op ).