Inventaris
waarneming

Groot Tempelhof

archeologisch element
ID
75128
URI
https://id.erfgoed.net/waarnemingen/75128
Provincie
West-Vlaanderen
Gemeente
Middelkerke
Deelgemeente
Slijpe
Locatie
Tempelhofstraat 16 (Middelkerke)
Nauwkeurigheid zone
Tot op 15m
Oppervlakte zone
40 180m²
Bewaringstoestand
Bewaard
Links
-

Beschrijving

Algemeen

Het Groot-Tempelhof te Slijpe vormde vanaf het begin van de 13de eeuw het centrum van de belangrijkste commanderij van de tempeliers in Vlaanderen (Commanderie de Flandres). Na de opheffing van de tempelorde in 1312 ging het complex over naar de hospitaalridders. Het ca. 5 ha grote terrein was omgracht en ommuurd en omvatte minstens een kapel, hoofdgebouw, schuur, monumentale toegang met brug en poort en verschillende andere gebouwen.

Archeologisch onderzoek

Archeologisch onderzoek tussen 1971 en 2003 bracht talrijke bakstenen structuren aan het licht. De oudste tijdens de campagnes van 2002–2003 aangesneden structuur was mogelijk een kleiwinningszone, eventueel samenhangend met de productie van bouwmateriaal voor de 13de-eeuwse commanderij. Monumentale baksteenbouw nabij de kapel kende minstens twee bouwfasen, met een vermoedelijk 13de-eeuwse aanleg en een verbouwing in de 14de eeuw. De kapel was voorzien van beschilderd vlakglas en grisailleglas. Rond de kapel werd een grafveld met meerdere fasen van inhumatiebegravingen vastgesteld. Historische, archeologische en iconografische gegevens tonen dat het Groot-Tempelhof zowel een religieus en bestuurlijk centrum als een omvangrijk agrarisch bedrijfscentrum was, met onder meer akkerbouw, paardenfokkerij en een molen. Vanaf de late middeleeuwen en nieuwe tijd evolueerde het complex geleidelijk tot agrarisch pachtgoed. De site werd zwaar beschadigd tijdens WO I en opnieuw bij infrastructuurwerken in 1975, maar belangrijke middeleeuwse resten zijn nog in situ bewaard.

Auteurs: Meylemans, Erwin
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Afvalkuil

Datering: late middeleeuwen
Typologie: afvalkuilen, beerputten
Materiaal: aardewerk
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Middeleeuwse afvalkuil: heel wat aardewerk werd gerecupereerd o.a. met dierenmotieven versierde majolica waarop een Arabische inscriptie is aangebracht.

Grafveld

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: vlakgraven
Materiaal: bot (menselijk)
Gebeurtenis:

Beschrijving:
- ten oosten van de kapel: 20-tal skeletten, van verschillende kisten werd het metaalbeslag teruggevonden (kerkhof)
- 10-tal graven aan de noordkant van de kapel en ten oosten van het bakstenen gebouw
- 12 skeletten in de kapel

Sommige skeletten vertonen merkwaardige antropologische kenmerken (brachycephaal) die in onze streken zeldzaam zijn.
- Tempeliersorde opgericht in 1128
- bouw commanderij: begin 13de eeuw
- Ontbinding Orde van de Tempeliers in 1312, de Hospitaalridders (ridders van de orde van Sint Jan van Jeruzalem) nemen hun bezittingen over
- in WOI volledig vernield
begin 13de eeuw

Hoeve

Datering: late middeleeuwen
Typologie: hoeven, verdedigingswerken
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Historische hoeve, vroeger zetel van de commanderij Slijpe van de Tempeliers - vanaf 1312 van de Hospitaalridders - belast met administratief en financieel beheer van de goederen in de omgeving.
Op de kaart van Brugse Vrije van P. Pourbus (1561-1571) afgebeeld als een omwalde en ommuurde site met onder meer brouwerij, kapel, hoofdgebouw, hospitaal...; aangeduid op de Ferrariskaart (1770-1778) als omwalde hoeve z.g. "Cense Groot Tempelhof". Archeologisch onderzoek tijdens de laatste decennia.
Deze commanderij van de Tempelridders werd opgericht in 1128.

omgevallen omheiningsmuur bestaande uit moefen gevonden, dit was een muur binnen de wal van op een kaart van 1675

Kapel

Datering: late middeleeuwen
Typologie: kapellen (gebouwen en structuren)
Gebeurtenis:

Beschrijving:
In de zone van de gotische kapel werd bodemonderzoek verricht (o.a. figuratieve vloertegels en glasfragmenten gevonden die wijzen op vroegere residentiële functie van deze zone).
Bouw kapel met afbraakmateriaal Tempeliersgoed door Hospitaalridders.

- een massieve, in moefen gemestselde steunbeer van deze kapel teruggevonden

Nabij de kapel: Gebouw met redelijk monumentaal karakter:
- o.a. hoefijzervormige constructie die als latrine kan geïnterpreteerd worden
(Dit gebouw stamt waarschijnlijk uit de 13de eeuw)
- tweede fase die te dateren is in de 13de-14de eeuw: bakstenen structuren (vondsten zoals o.a. urinaal in dunwandig glas)

Oorspronkelijke gebouwen van het Tempelhof waren in hout opgetrokken.

De kapel, de ommuring, het gastenverblijf en de aanwezigheid van een molen wijzen erop dat het Tempelhof tot op zekere hoogte geconcipieerd en gebouwd was als klooster.

Kapel (volle middeleeuwen)

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: kapellen (gebouwen en structuren)
Gebeurtenis:

Beschrijving:
houten funderingspalen voor de vloer van de tempelierskapel
meerdere decoratieve elementen: monelen, dakpannen, schalies, nokversiering, houten formeel
schervenmateriaal, 700-tal fragmenten van vlakglas

Kleiwinning

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: kleiwinning
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Kleiwinningszone: opgevulde depressie met opvallend homogene klei afgedekt door een zwarte laag (mogelijk verkoold veen).
vóór 1200

Munt

Datering: 18de eeuw
Typologie: losse vondsten, munten
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Munt die door de Ridders van Malta zelf geslagen werd
Tussen 1583 en 1798 sloegen de ridders van Sint-Jan hun eigen munten; munt zelf te dateren rond 1759.

Zwarte laag

Datering: volle middeleeuwen
Typologie: cultuurlagen
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Zwarte laag (vóór 14de eeuw):

Relaties

  • Is gerelateerd aan
    Wederopbouwhoeves Groot en Klein Tempelhof

Je kan deze pagina citeren als: INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Groot Tempelhof [online], https://id.erfgoed.net/waarnemingen/75128 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.