De Sint-Blasiuskerk van Waardamme bevindt zich op een locatie met een lange religieuze geschiedenis die mogelijk teruggaat tot de vroege middeleeuwen. Hoewel de vermelding van een kapel te Waardamme in een vermeende akte van 961 later als vals werd beschouwd, wijst de oorkonde van 1089 erop dat er reeds in de 11de eeuw een kerkelijke aanwezigheid bestond. De kerk was oorspronkelijk verbonden met de parochie Ruddervoorde en verwierf later een zelfstandige parochiale functie, wat vanaf de 15de eeuw duidelijk uit de bronnen blijkt.
Historische kaarten tonen aan dat de kerk minstens vanaf de 16de eeuw een belangrijk herkenningspunt vormde binnen het landschap. Op de kaart van Pieter Pourbus (1561-1571) wordt reeds een aanzienlijk kerkgebouw weergegeven. Na een periode van verval in het begin van de 17de eeuw volgden herstelwerken die in 1774 werden voltooid. De Ferrariskaart (1770-1778) toont hoe de dorpskern van Waardamme zich rondom de kerk ontwikkelde, wat wijst op haar centrale rol in de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling van het dorp.
Het huidige kerkgebouw is het resultaat van meerdere bouw- en verbouwingsfasen. Het primitief kadasterplan van circa 1835 toont een éénbeukige kerk met koor. In 1861 werd het gebouw uitgebreid met een transept en een ruimere koorpartij, waardoor het evolueerde tot een kruiskerk. Na bliksemschade werd de toren in 1878 herbouwd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de toren vernield en nadien opnieuw opgebouwd.
De site bezit een hoge archeologische erfgoedwaarde. De lange continuïteit van kerkelijke aanwezigheid vanaf minstens de 11de eeuw, mogelijk vroeger, maakt de locatie kansrijk voor archeologische resten van opeenvolgende kerkfasen. In de ondergrond kunnen funderingen en begravingssporen bewaard zijn van oudere kerkgebouwen die aan de huidige constructie voorafgingen. Daarnaast mag rondom de kerk een historisch kerkhof worden verwacht. Dat potentieel werd bevestigd in 2022, toen bij graafwerken door nutsmaatschappijen menselijke beenderresten, niet meer in anatomisch verband, werden aangetroffen. Deze vondst wijst op de aanwezigheid van voormalige begravingen in de omgeving van de kerk. Samen met het potentieel voor resten van oudere kerkgebouwen en de ligging binnen de historische dorpskern biedt het bodemarchief belangrijke onderzoeksmogelijkheden naar de ontstaans- en ontwikkelingsgeschiedenis van het dorp Waardamme.
· Historische dorpskern: ja (Wardamme), volle middeleeuwen.
· Historische kaarten:
Archeologische waarde aanwezig: ja
Dit is een zone met hoge archeologische waarde, vanwege oudere voorlopers van de kerk en kerkhof, mogelijk teruggaand tot in de volle middeleeuwen. Gelegen in een historische dorpskern.
Aandachtspunten: funeraire archeologie (aanwezigheid van begravingen) binnen en buiten de bestaande kerk, verdwenen gebouwen en structuren; muurwerkarcheologie.
Auteurs: Jansen, Isabelle
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)