Algemeen

Het archeologisch onderzoek aan de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk in Vertrijk werd uitgevoerd naar aanleiding van restauratie- en rioleringswerken aan de beschermde kerk en het omliggende historische kerkhof. Het doel van het onderzoek was om oudere bouwfasen van de kerk en historische begravingen zorgvuldig te documenteren en te conserveren voordat deze door de werken zouden verdwijnen. Voorgaand onderzoek toonde immers een groot archeologisch potentieel aan.

Karolingische periode - 19de eeuw

De opgraving leverde bijzonder belangrijke resultaten op. In totaal werden 102 graven en mogelijk nog zeven bijkomende begravingen aangetroffen, samen met één knekelput met een verzameling van minstens 9 individuen. De oudste graven dateren uit de 8ste tot begin 9de eeuw, wat erop wijst dat deze plek al meer dan 1.100 jaar onafgebroken als begraafplaats werd gebruikt. Vooral tijdens de late middeleeuwen was het kerkhof intensief in gebruik, wellicht als gevolg van de sterke bevolkingsgroei in Vertrijk gedurende die periode.

De begraven populatie weerspiegelt een typisch rurale gemeenschap bestaande uit mannen, vrouwen en kinderen van alle leeftijden. De bevolking leefde onder relatief zware omstandigheden. Veel skeletten vertonen sporen van intensieve lichamelijke arbeid, slijtage van gewrichten en aanwijzingen van ondervoeding en ziekte. Er werden onder meer tekenen van tuberculose, rachitis, scheurbuik, mogelijke lepra en brucellose vastgesteld. Mannen en vrouwen voerden verschillende soorten arbeid en activiteiten uit, die voor mannen meer belasting van de schouders, heupen en enkels zorgden en voor vrouwen aan de handen en knieën. Mannen lijken op jongere leeftijd aan (zwaardere) arbeid te beginnen of vrouwen voerden meer ergonomische taken uit die tot minder slijtage leidden.

De begravingsrituelen waren doorgaans sober en typisch christelijk van aard. De meeste overledenen werden in eenvoudige populieren kisten begraven, zonder grafgiften, met het lichaam uitgestrekt op de rug en traditioneel georiënteerd richting het oosten. Jonge kinderen kregen in de middeleeuwen mogelijk een bijzondere plaats aan de zuidzijde van de kerk of werden geweerd aan de noordzijde van de kerk. Vanaf de 18de en 19de eeuw worden meer sociale verschillen zichtbaar in rijkere grafcontexten met zeer religieuze grafgiften, logischerwijs nadat het verboden werd om in de kerk te begraven waar voorheen de priesters en allerrijksten werden begraven. Een opvallende vondst was een zinken kist met een jongvolwassen man, mogelijk te associëren met een priester of de broer van een priester uit een welgestelde familie uit de 19de eeuw.

15de eeuw- 20ste eeuw

Naast de begravingen werden ook verschillende bouwfasen aan de dwarsbeuk van de kerk onderzocht. Daarbij kwamen funderingen uit de late 15de tot vroege 16de eeuw aan het licht, evenals herstellingswerken uit 1906. Hoewel er geen directe resten van een oudere houten kerk voorafgaand aan de Romaanse kerk werden gevonden, suggereren de Karolingische begravingen dat er mogelijk al veel vroeger een religieus gebouw op deze locatie aanwezig was.

Hiermee kan geconcludeerd worden dat het kerkhof van de O.L.V. Hemelvaartkerk een uitzonderlijk goed bewaarde archeologische en historische site is, die een uniek beeld geeft van de ontwikkeling van het dorp, de evolutie van de kerk en de leefomstandigheden van een landelijke gemeenschap over een periode van meer dan 1.100 jaar.