waarneming

Duinen nabij Zeepreventorium

archeologisch element
ID
990632
URI
https://id.erfgoed.net/waarnemingen/990632

Beschrijving

In de duinen nabij het Zeepreventorium in De Haan werden bij natuurinrichtingswerken op drie plaatsen vlak bij elkaar militaire constructies gevonden uit WO II. Ze maken deel alle deel uit van een omvangrijk Duits militair steunpunt, dat in relatie stond tot het nabijgelegen Zeepreventorium (een hospitaal en opleidingscentrum van de Duitse Marine) en onderdeel was van de Atlantikwall.
Het gaat enerzijds om een ondergrondse tunnel die bijna 30m bewaard bleek en breder is dan een "gewone" bedekte loopgracht, daarnaast werd ook een bakstenen constructie aangetroffen die geïnterpreteerd werd als de basis van een mitrailleurspost, en tot slot werd op de overgang van duin naar strand ook de bodemplaat van een kleine betonnen bunker aangetroffen, waarop een bakstenen loopgracht aansloot.

Auteurs: De Decker, Sam
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Bunker met loopgracht

Datering: WO II
Typologie: bunkers, loopgraven
Materiaal: gewapend beton, keramisch bouwmateriaal
Thema: Erfgoed Tweede Wereldoorlog
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Op de overgang van duin naar strand werd een bakstenen (gecementeerde) constructie aangetroffen, waarop een gemetste loopgracht aansloot. Enkele meters verderop lag een tweede loopgracht.
De bakstenen constructie is gebouwd op een betonplaat en meet 3 op 3 meter. De wanden zijn 34cm dik en aan de binnenzijde gecementeerd. De rode bakstenen meten 20 x 10  x 6 cm. De constructie is grotendeels afgebroken. De bodemplaat lag op ca. 1,5m onder het maaiveld. Wellicht gaat het om een schuilplaats, die mogelijk verbonden was met de verderop gelegen bunkers (gekend uit luchtfoto's).

De loopgracht sluit aan op de schuilplaats. De loopgracht had aan de bovenzijde een breedte van 1m10 - de bakstenen zijn hier gaaf, recht en proper, wat laat concluderen dat de bovenzijde was. Ofwel was dit een open loopgracht, ofwel was deze afgedekt met een ander materiaal. De loopgracht kon gevolgd worden over een lengte van ca. 8m en leidt richting zee.
Tien meter verderop naar het westen ligt een tweede bakstenen loopgracht, parallel met de andere loopgracht. Deze tweede loopgracht is deels bovengrond bewaard en lijkt een andere niveau te hebben gehad dan de eerste.

Mitrailleursopstelling

Datering: WO II
Typologie: militaire gebouwen, schietstanden
Materiaal: keramisch bouwmateriaal
Thema: Erfgoed Tweede Wereldoorlog
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Bij de graafwerken in het kader van de bestrijding van invasieve exoten kwam een bakstenen constructie aan het licht. Deze lag aan de landzijde van een hoge duin en was hierdoor aan het oog onttrokken. Mogelijk stond deze opstelling in directe verbinding met de tunnel die meer zeewaarts lag, onder het duin.

Omwille van de halfronde opbouw gaat het wellicht om een mitrailleursopstelling. De constructie was niet bedreigd en werd daarom niet volledig blootgelegd.

Aan de zuidzijde (straatkant) heeft de constructie een rechte wand in baksteen, met een lengte van 5m53. De ze muur is 20cm dik - één steenlengte, steenformaat 20 x 10 x 7, vooral rode baksteen (anders dan tunnel).

Aan de linkerzijde hiervan (westen) bevindt zich een soort toegang: een rechthoekige ruimte van 107 op 156cm, met een opvallende bakstenen vloer en een witte cementering op de muren. Een dorpel van 64cm breed wijst op de aanwezigheid van een toegang/deur die verbinding gaf tot de rest van de structuur.

De grote structuur is aan zeezijde halfrond. Deze ronding wordt gevormd door een muur van 33cm dik, wat overeen stemt met anderhalve steen. Ongeveer centraal, aan het verste punt van de ronding, bevindt zich een soort uitbouw die haaks staat op ronding. 

Tunnel

Datering: WO II
Typologie: bunkers, ondergrondse tunnels
Materiaal: cement, gewapend beton, keramisch bouwmateriaal
Thema: Erfgoed Tweede Wereldoorlog
Gebeurtenis:

Beschrijving:
Bij graafwerken in kader natuurherstel was een betonnen plaat vrijgekomen van ca. 3m op 3m. Uit de terreinevaluatie bleek het echter niet om een bodemplaat van een bunker te gaan, zoals aanvankelijk gedacht, maar om het dak van een tunnel of gang uit WOII, die wellicht een aantal structuren met elkaar verbond.

De betonplaat was 27cm dik en 2m20 breed. Deze betonplaat rustte aan de beide zijkanten op een bakstenen muur/wand. Deze was opgebouwd uit bleke en zeer harde baksteen met afmetingen 22 x 10 x 6. Deze bakstenen wand was 33cm breed.
Doordat de tunnel nagenoeg volledig ondergestoven was met duinzand, was het niet mogelijk om de originele hoogte te bepalen. Er kan echter vermoed worden dat de tunnel een vrije doorgangshoogte van zo'n 2m30, wat significant breder is dan een bedekte loopgracht.

Het eerste deel van de tunnel was 14,50m lang en liep rechtdoor, in noordelijke richting. De wanden en plafond waren gecementeerd en wit gekalkt. Aan de opening bevonden zich een aantal graffiti 's, die wellicht van na de oorlog dateren. De "vrije doorgang" tussen het betonnen dak en het ingestoven duinzand bedroeg amper ongeveer 50cm tot 1m.

Na 14m50 splitste de tunnel zich op (T met schuine zijden). De linkse gang (westen) was bijna meteen na de splitsing ingestort en ondergestoven met zand. Aan de buitenzijde had de kraan op deze locatie puin aangetroffen, mogelijk bevond zich hier een (afgebroken) bunker. De gang aan de rechterzijde (naar het oosten) liep nog verder door over een afstand van 12m50. Deze gang was veel minder ondergestoven, de vrije hoogte bedroeg hier ca. 1m50. Uiteindelijk botste ook deze gang op een muur van zand, wellicht een ondergestoven toegang. Opmerkelijk was dat het plafond hier was gestut met houten balken. 

Halverwege de rechter aftakking bevond zich een kleine en ruw gemetste bakstenen constructie, die bestond uit twee open bakken. De functie is ongekend.


Relaties


Je kan deze pagina citeren als: Inventaris Onroerend Erfgoed 2024: Duinen nabij Zeepreventorium [online], https://id.erfgoed.net/waarnemingen/990632 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.