Algemeen

In Keerbergen plande de gemeente de heraanleg van het Gemeenteplein met een fontein, groenpartijen en verhardingen. Daarom werd voorafgaand een vlakdekkende opgraving uitgevoerd over een oppervlakte van 1.089 m², gespreid over twee opgravingsfasen. In de delen waar er geen verstoring werd vastgesteld werd een gaaf bewaard bodemarchief aangetroffen bestaande uit een podzol-sequentie met een dikke uitlogingshorizont.

Tijdens de opgraving werden in totaal 390 sporen geregistreerd. Het onderzoek legde de funderingen van de voormalige kerk bloot alsook 269 inhumatiegraven (221 individuen volgens de minimumdefinitie van ‘bewaarde grafcontext’). Daarnaast werden ook een bakstenen kelder en enkele muur- en vloerrestanten aangetroffen behorende tot gebouwen aan het Gemeenteplein. Vier waterputten (één uit de vroege middeleeuwen en drie uit de periode 14de-16de eeuw) werden niet verder onderzocht omdat deze in situ bewaard bleven.

Vroege middeleeuwen

Twee sporen (een kuil en een waterput) konden door een ¹⁴C-datering in de 5de-6de eeuw gedateerd worden.

Late middeleeuwen

Binnen het onderzoeksgebied zijn meerdere paalkuilen waargenomen. Twee hiervan bevonden zich onder de funderingsmuren van het koor van de Sint-Michielskerk waardoor ze stratigrafisch als ouder konden gedateerd worden.

De aangetroffen muurfunderingen van de Sint-Michielskerk blijken meerdere bouwfasen te vertonen. De bouwgeschiedenis kan worden onderverdeeld in vijf fasen, gekenmerkt door opeenvolgende uitbreidingen en structurele aanpassingen. In de eerste fase (1275–1300) werd een kapel opgericht met een koor in Gobertange-natuursteen. Tijdens de tweede fase (ca. 1450–1630) werd de kapel westwaarts uitgebreid met een rechthoekig schip opgebouwd uit natuursteen.

Nieuwe tijd

In de derde fase van de bouwgeschiedenis van de kerk (17de eeuw) volgde een verdere uitbreiding met de bouw van een westertoren, een noordelijk portaal en vermoedelijk een sacristie. Tegelijkertijd werd een deel van het oorspronkelijke natuurstenen koor vervangen door een bakstenen versie. Deze kerk werd in de 18de eeuw te klein waardoor er een nieuwe classicistische kerk gebouwd werd (fase 4: 1735-1764).

In het oostelijke deel van het onderzoeksgebied werden enkele sporen van muur- en vloerfunderingen aangetroffen die in verband konden gebracht worden met de voormalige bebouwing aan het kerkplein. Eén gebouw betrof waarschijnlijk de herberg ‘in den Rooden Leeuw’ die in gebruik bleef tot in 1961. Daarnaast werden ook enkele bakstenen muren en een kelder aangesneden van een tweede gebouw. Beide gebouwen zijn ook afgebeeld op de Ferrariskaart (1771-1778).

Nieuwste tijd

Rond het midden van de 19de eeuw (Fase 5: 1834-1877) werd beslist om de zijbeuken van het schip te verlengen om zo de classicistische westertoren te incorporeren binnen het schip. Deze fase zou de laatste uitbreiding zijn van de kerk voordat deze gesloopt werd in 1972.